Horw

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
dä artikel isch vom autor absichtlig i de chliischriibig ghalte worde.
horw
Wappe vo horw
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Lozärn (LU)
Amt: lozärn-landw
BFS-Nr.: 1058i1f3f4
Poschtleitzahl: 6048
Koordinate: 666336 / 20765847.0166588.311114441Koordinate: 47° 1′ 0″ N, 8° 18′ 40″ O; CH1903: 666336 / 207658
Höchi: 441 m ü. M.
Flächi: 20.43 km²
Iiwohner: i13'618 (31. Dezämber 2012)[1]
Website: www.horw.ch
Karte
Karte von horw
www
horb vom pilatus us gseh

horb (amtlich horw) isch en iiwohnergmeind im wahlchreis lozärn-land im kanton lozärn i dr schwiiz.

geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

horb isch en südliche vorort vo dä schtadt lozärn und liit am vierwaldstättersee am fuess vom pilatus. zu horb ghöred dä bireggwald (en hochwald) im nordoschte, d halbinsle horb im oschte vo dä gmeind, s gebiet weschtlech drvo ond teili vom pilatushang.

dä rächt grossi bireggwald liit zwüsched em dorf ond dä südöschtliche quartier vo dä schtadt lozärn, zum biispiil em matthof ond em hirtehof. nordeschtlech vom bireggwald ischs quartier "biregg", wo zwor politisch zu horb ghört, aber mit lozärn zämegwachse isch.

uf dä halbinsle horb hets ussert em dickiwald kei wald meh. em ufer vom vierwaldschtättersee noche het's e huufe sidlige. diä gröschte sind samichlause (amtlech: st. niklausen) em oschte ond chästenebaum (amtlech: kastanienbaum) im südoschte vo dä halbinsle. au ufem felmis isch i dä letschte johre vill bautt worde.

s dorf horb isch mit de ortsteil waldegg, althof ond rank i dä zweite hälfti vom 20. johrhundert schtarch gwachse und wirkt scho fasch schtädtisch. mehreri bäch flüssed durs gebiet. südöschtlich vom dorf liit de alti ortsteil winkel a dä horber bucht. winkel ond au s weschtlech devo glägnigi quartier ennethorb (amtlech: ennethorw) sind wäge dä bauerei scho fescht mitem dorf verwachse.

ennethorb liit diräkt am fuess vom pilatushang. dä isch zom gröschte teil bewaldet, vili bäch flüssid döt abe. die gröschte sind dä steinibach, wo durs dorf flüsst, ond dä wiidebach.

dä tüüfscht punkt vo dä gmeind isch dä seeschpiegel mit 434 m ü.m. dä höchschti punkt isch zwüsched dä chrienseregg ond dä fräkmünt uf 1'281 m ü.m. im hochwald (heisst au „obere wald“).

d gmeind isch meh als 20 km² gross. devo sind allerdings nume 1287 ha landgebiet. das wird zu eim drittel (32,4 %) vo puure bewirtschaftet. öppen en viertel (24,1 %) isch sidligsflächi. dä bireggwald ond dä wald am pilatushang machid 42,4 % vo dä gmeindsflächi us.

horb gränzt im norden a lozärn, im weschten a chriens ond im süden a härgiswil nw. dä vierwaldschtättersee bildet e natürlichi gränze im süden ond oschte.

bevölkerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

bevölkerungsentwicklung
jahr iiwohner
1798 836
1837 1'278
1860 1'244
1880 1'278
1910 2'234
1920 2'293
1930 2'715
1941 3'553
1950 4'621
1960 7'638
1970 10'632
1980 11'629
1990 11'782
2000 12'648
2010 13'444

schprooche[ändere | Quälltäxt bearbeite]

d bevölkerig redt en hochalemannische dialäkt. Bi dä letsche volkszählig im johr 2000 händ 86,47 % vo dä lüüt tüütsch als hauptsproch aaggäh, 2,32 % italiänisch ond 2,01 % serbokroatisch.

religione – konfessione[ändere | Quälltäxt bearbeite]

früener sind alli mitgliider vo dä römisch-katholische chile gsi. das hät sich jetzt ggänderet. hüt gsehts so us (stand 2000): es git 64,46 % römisch-katholischi-, 15,06 % reformierti ond 1,70 % orthodoxi chrischte. dänn gits no 8,63 % konfessionsloso, 3,73 % muslime ond 1,07 % aahänger vo andere, nedchrischtliche religione.

härkunft - nationalität[ändere | Quälltäxt bearbeite]

endi 2004 sind vo 12'296 iiwohner 10'396 schwiizer ond 1'900 (15,5 %) ussländer gsii. bi dä letschte volkszählig sind 77,23 % (d doppelbürger iigschlosse 81,89 %) schwiizer gsi. die meischten iiwanderer chömed us italie, tüütschland, serbie-montenegro, sri lanka, bosnie-herzegowina, mazedonie ond portugal.

politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

iiwohnerroot (legislative)[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D bevölkerig wird durnen iiwohnerroot verträte. er beschtoht us 30 lüüt ond wird alli vier johr im proporzwahlverfahre gwählt.

partei 2008 2004
cvp 9 11
svp 8 5
fdp 7 7
l20 6 7

gmeindsroot (exekutive)[ändere | Quälltäxt bearbeite]

gmeindroot vo horb bestoht us föif mitgliider. d gmeindsrööt wäridt alli vier johr im majorzverfahren gwählt.

diä föif gmeindsrööt sind:

  • markus hool (fdp), gmeindspräsident
  • manuela bernasconi (cvp)
  • susanne heer (fdp)
  • gianmarco helfenstein (cvp)
  • oskar mathis (l20)

schuel, hochschuel[ändere | Quälltäxt bearbeite]

z horb gits vier schuele vo dä primarschtufe ond eis schuelzentrum vo dä sekundarschtufe I.

Au z horb isch d hochschuel lozärn – technik & archidektur dihai.

vercheer[ändere | Quälltäxt bearbeite]

d gmeind isch sehr guet an öffentliche vercheer aagschlosse. sie liit a dä bahnlinie lozärn - interlake oscht (s-bahn linie 5; diä altbekannti brünigbahn) ond a dä linie lozärn – stansängelbärg (s-bahn linie 4) vo dä zentralbahn ond hät sogar zwei bahnhöf, nämlech horb ond (sit dezämber 2004) chriens-mattehof. es fahrid au drüü verschdnigi büss vo dä vbl (vercheersbetriib lozärn) uf horb.

horb liit a dä hauptschtrooss lozärn – sarnä – interlake bzw. lozärn – stans – Ängelbärg. horb hät en eigete autobahnaaschluss "lozärn-horb" im chrienser schlund a dä a2.

gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

horb isch scho länger bewonnt, als mes i dä historische schrifte gfunde hät. mä hät uf horber bodä au sache gfunde us dä steiziit ond au us dä bronzeziit.

s erscht mol erwähnt wird horb in form vo "horwe" im johr 1231, wo de walther vo hoftere (hochdorf) ond sini frau berta ihri bsitztümer im horber gebiet em hofchloschter vo lozärn vermacht händ. 1291 sind d habsburger diä nöie herre vo horb worde. noch dä schlacht bi sämpach hät d schtadt lozärn im johr 1395 die hochi grichtsbarkeit überno, im johr 1425 au die nidrigi.

wo d franzose im johr 1798 d schwiiz eroberet händ, sind z horb au truppe iiquartiert worde. diä händ dä uuftrag kha, diä rebellische nidwaldner z underwärfe. bis zu däm johr isch horb als teil vo dä chrienser landvogtei verwaltet worde. bis zom johr 1803 hät horb zum dischtrikt lozärn ghört, nochhär zom amt lozärn und sit aafangs 2013 ghörts zum wahlchreis lozärn-land.

sustigs[ändere | Quälltäxt bearbeite]

horb isch eini vo de schtüürgünschtigste gmeinden im kanton lozärn.

schtädtepartnerschafte[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Schweiz Schwiiz; bratsch, wallis

persönlichkeite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): horb – Sammlig vo witere Multimediadateie

fuessnoote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Ständige Wohnbevölkerung)