Baden AG

Bade AG

S AG im Lemma isch s offizielle Chürzel vom Kanton Aargau und wird verwendet, um Verwechslige mit gliichluutende Iiträäg vom Name Baden z vermiide.

Bade
Basisdate
Staat:	Schwiiz
Kanton:	Aargau (AG)
Bezirk:	Badew
BFS-Nr.:	4021i1f3f4
Poschtleitzahl:	5400 5405 (Dättwil) 5406 (Rütihof)
UN/LOCODE:	CH BAD (Baden) CH DWL (Dättwil)
Koordinate:	665248 / 25845347.473618.304171381
Höchi:	381 m ü. M.
Flächi:	13,17 km²
Iiwohner:	i18'404 (31. Dezämber 2011)
Website:	www.baden.ch
Badener Altstadt
Karte
w

Dialäkt: Aargauerdüütsch

Bade isch e Gmeind im Kanton Aargau. S isch de Houptort vom Bezirk Bade i de Schwiiz. D Gmeind het es biz meh als 16.000 Iwohner und isch somit d Gmeind mit de zweitmeischte Iwohner im Kanton, nach Wettige, aber vor de Kantonshauptstadt Aarau. D Stadt isch scho i de Römerziit für ihri Thermalquelle bekannt und während de Ziit vo de Alte Eidgenosseschaft Tagsatzigsort gsi. Sit 1962 ghört au Dättwil zur Gmeind Bade.

Geografii

Nachbargemeinde sind Obersiggetal im Norde, Ännetbade und Wettige im Oschte, Neuehof im Südoschte, Fislisbach im Süde, Birmischtorf und Gäbischtorf im Weschte und Turgi im Nordweschte. D Exklav Rütihof wird vo Birmischtorf, Fislisbach und Mellige umschlosse. D Gemeind Turgi het e chlini Enklav mit Wald und Wiese im Nordweschte vom Badener Stadtgebiet.

Gschicht

Scho in de Römerziit het's z Bade e Siidlig gäh. Römer hei bei de Thermalquellene am Limmatboge Bäder bauet un öppe im Johr 25 n. Chr isch direkt im Aaschluss an di Bäder de Ort Aquae Helveticae entschtande. A dere Schtell sin wichtigi Strooseverbindige zämecho, eini vo Augusta Raurica (Augscht) uf Vitudurum (Oberwinti) un witer uf Brigantium (Breagaz) un au e Schtroos Richtig Turicum (Züri)) het's gäh, wo dann witer über d Päss i de Alpe uf Itali gfüührt het. In de zweite Hälfti vom 3. Johrhundert het's erschti Überfäll vo de Alemanne gäh und us em 7. Johrhundert git's alemannischi Gräber. Noch vor em Johr 1000 isch d Burg Stein uf en Schlossbärg bauet worde. Des isch e schtrategisch wichtigi Schtell an de Klus vo de Limmat. Di erschti urkundlichi Erwähnig vo de Schtadt Bade isch us em Johr 1040. Di Siidlig het im 13. Johrhundert s Märträcht übercho und im Johr 1265 wird s «Niderhus» erwäänt. Es isch spöter s Landvogteischloss worde und het d Brugg über d Limmat gsicheret. Mit de Eroberig vom Aargau durch di alti Eidgnosseschaft im 1415i isch Bade de Sitz vom Landvogt vo de Grafschaft Bade worde und au vili Tagsatzige hei hiir schtattgfunde.

D Gmeindsversammlig vo Noiehof het, wi au de Iiwohnerrot vo Bade am 30. März 2010 de plante Fusion mit de Schtadt Bade zugschtimmt, wo uf de 1. Jänner 2012 het soll realisiirt werde. D Volksabstimmig het am 13. Juni 2010 schtattgfunde. S Schtimmvolk vo Noiehof het de Fusion zwar dütlich zugschtumme, d Bevölkerig vo Bade het si aber knapp abglähnt.

Sehenwürdigkeite

• D Schtadtpfarrchile Maria Himmelfahrt

Galerii

• 

  D Altschtadt vo Bade

• 

  Blick vom Hertestei uf Bade

• 

  D Altstadt bi Nacht

• 

  Bade mit m Bahnhof

Literatur

• Otto Mittler: Geschichte der Stadt Baden, 2 Bände, Sauerländer, Aarau 1962/65
• Robert Mächler: Baden, Paul Haupt (Schweizer Heimatbücher 67. Aargauische Reihe, 4. Band), Bern 1955
• Thomas Bolt, Uli Münzel: Der Bäderbezirk von Baden und Ennetbaden (Schweizerische Kunstführer Nr. 399/400)
• Silvia Siegenthaler: Die Villa Boveri in Baden (Schweizerische Kunstführer Nr. 658)
• Carmela Kuonen Ackermann: Die Stadtpfarrkirche Maria Himmelfahrt und die Sebastianskapelle in Baden (Schweizerische Kunstführer Nr. 703)
• Hermann Hesse: Kurgast

Weblinks

 Allmänd (Commons): Baden – Sammlig vo witere Multimediadateie

• Offizielle Website der Stadt Baden
• Artikel Baden (AG, Gemeinde) im Historischen Lexikon der Schweiz
• Die Verkehrssanierung in Baden
• Schulen in Baden
• ABB Technikerschule