Spanischbrötlibahn

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Plakat mit em Fahrplan vo de Spanischbrötlibahn im 1847i

D Schpanischbrötlibahn, wo vo de Schwiizerische Nordbahn (SNB) betribe worde-n-isch, isch die erschti Bahnstrecke gsi, wo ganz uf Schwiizer Bode gsi isch. D Spanischbrötlibahn isch im 1847i eröffnet worde und isch vo Züri uf Bade gange. De Name vo de Bahnstrecki chunnt vo de „Schpanisch-Brötli“, eme Gebäck us Bade, wo z Züri so beliebt isch gsi, dass d Lüt de Zug uf Bade gno hei, um die Spanisch Brötli derte z poschte.

Vorgschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Vergliich zu de umligende Länder het s Iisebahnzitalter in de Schwiiz spot aagfange. Dofür het es verschidnige Ursache gha. Zum eine isch es in de Topographii begründet gsi, zum zweite in de verschidnige kantonale Interesse und zum dritte hei d gsetzlichi Möglichkeite gfählt, um Lüt z enteigne um s Land für e Strecki z übercho.

Scho im 1836 hets Plän gäh, en Iisebahnlinie vo Züri uf Basel z baue. D Liniefüehrig isch über Dietike, Würelos, Wettige, Ännetbade und Obersiggetal entlang em Limmattal planet gsi, vo derte durch s untere Aaretal und entlang em linke Ufer vom Rhy bis uf Basel. Di Plän hei aber ned chönne realisiirt werde, bsunders will sich d Landbevölkerig gäge d Rücksichtslosigkeit vo de Geometer gwehrt het. Aber au d Nöchi zu de Gränze het Bedenke usglöst un letschtendlich isch de Bau vo dere Iisebahnstrecki gschiteret.

Bau[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Grundriss vo de Bahnhofsgebäud z Züri und z Bade 1847

Im Mai 1845 het sich es Komitee zum Bau vo ere Schtrecki am linke Ufer vom Limmattal zämetaa. Erscht im Turgi het me welle d Limmat quere und di Strecki über Koblenz uf Waldshuet führe, wo de Aaschluss an di Badischi Hauptbahn planet isch gsi. De Grossi Rot vom Kanton Aargau het aber numme zugschtimmt, will e Wiiterführig vo de Strecki vo Bade uf Länzbrg und Aarau versproche worde-n-isch. Die erschti Etappe vo Züri uf Bade isch dann d Spanischbrötlibahn gsi.

Will de Bahnhof vo Bade uf d Nordsiite vo de Altstadt het solle cho, isch de 80 Meter langi Schlossbärgtunnel bauet worde. De Bahnhof vo Züri isch vom Gustav Albert Wegmann entworfe worde, der vo Bade vom Ferdinand Stadler. Endi 1845i isch d Nordbahngsellschaft mit eme Aktiekapital vo 20 Millione Franke gründt worde, im Frühling 1846i hei d Bauarbeite aagfange. Bim gröschte Teil vo de Strecki si d Bauarbeite ohni grösseri Problem abgschlosse worde, numme zwüsche Noiehof und Bade hets chlineri Hangrutschige gäh. Am schwirigschte isch de Bau vom Schlossbärgtunnel gsi. Uf dere Bauschtell sin au Häftling iigsetzt worde, schpöter au Hilfsarbeiter. Bi eme Schprängunglück hets drei Todesopfer gäh, und sechs Arbeiter sin an Typhus gschtorbe. De Tunneldurchstich isch am 14. April 1847 gsi.

E Spanischbrötli

Eröffnig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Am 7. August 1847 het me di erschti Iisebahnlinie, wo ganz uf Schwiizer Bode isch gsi, eröffnet. De Eröffnigszug mit 140 gladene Gäscht isch um 13:00 Uhr z Züri losgfahre. Zwei Täg schpöter het de fahrplanmässig Betriib aagfange. Jede Tag hets vier Fahrte in beidi Richtige gäh. Für die 20 km langi Strecki het de Zug öppe 45 Minute bruucht. Unterwägs hei d Züg z Altstette, z Schliire und z Dietike ghalte.

Scho bald nach de Eröffnig het di Bahnstrecki de Übernäme «Spanischbrötlibahn» übercho, wil di «feine» Zürcher Herrschafte ihri Bote mit de Bahn uf Bade gschickt hei, um derte di beliebte Spanischbrötli z poschte.

Di Bahn isch wirtschaftlich ned arg erfolgriich gsi. Wägem Sonderbundschrieg und de Revolutione vo 1848 i de Nachbarländer het d Aazahl vo de Fahrgäscht schnell abgnoh. Erst wo nach em Erlass vom eidgnössische Isebahngsetz im 1852i und em Zämmeschluss mit de Bodesee- und Rhyfallbahne zu de Schwiizerische Nordoschtbahn im 1853i het me d Planige für en witere Usbau ufgnoh.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Otto Mittler: Geschichte der Stadt Baden, Band II: Von 1650 bis zur Gegenwart (S. 234–245). Verlag Sauerländer, Aarau 1965.
  • Paul Fischer, Otto Businger: Spanischbrötlibahn. Baden-Verlag, Baden 1996. ISBN 3-85545-059-5
Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Spanischbrötlibahn“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.