Turgi

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Disambig.svg Dä Artikel behandlet d Aargauer Gmeind Turgi. Infos über s Tuurgi finsch under Kanton Thurgau.
Dialäkt: Aargauerdüütsch
Turgi
Wappe vo Turgi
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Aargau (AG)
Bezirk: Badew
BFS-Nr.: 4042i1f3f4
Poschtleitzahl: 5300
UN/LOCODE: CH TGI
Koordinate: 661455 / 26072947.4944458.254173342Koordinate 47° 29′ 40″ N, 8° 15′ 15″ O; CH1903: 661455 / 260729
Höchi: 342 m ü. M.
Flächi: 1,55 km²
Iiwohner: 2962 (31. Dezämber 2017)[1]
Website: www.turgi.ch
Turgi

Turgi

Charte
TurgiWürenlosDeutschlandKanton ZürichBezirk BremgartenBezirk BruggBezirk LaufenburgBezirk LenzburgBezirk ZurzachBaden AGBaden AGBellikonBergdietikonBirmenstorfEhrendingenEnnetbadenFislisbachFreienwilGebenstorfKillwangenKüntenMägenwilMellingen AGNeuenhof AGNiederrohrdorfOberrohrdorfObersiggenthalRemetschwilSpreitenbachStetten AGTurgiUntersiggenthalWettingenWohlenschwilWürenlingenWürenlosCharte vo Turgi
Iber des Bild
w

Turgi isch e Gmeind vom Bezirk Bade im Kanton Aargau.

dr Name[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Ortsname, wo s erschte Mol im ene Dokumänt vo anne 1281 vorchunt, chunt dervo, ass im Middelalter s Gebiet vo de Landschaft Tuurgi bis do hi a d Aare und d Rüüss cho isch. Bi Turgi isch im früene Middelalter d Gränze zwüsche de alte Grafschafte Tuurgi und Aargau und spöter die zwüschem Zürigau und em Aargau gsi.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Gmeind ligt zwüsche Bade und Brugg im Limettaal.

D Middi vom Dorf Turgi ligt 342 Meter überem Meer. Dr Gmeindbann isch 1,55 Kwadratkilometer gross. D Sidlig isch under em Gäbischtorfer Horn uf dr Südsyte un de Limet im Norde. Dur s Dorf goot d Kantonsstrooss Nummere 3 und d Ysebaan. Bi Turgi het’s föif Brugge über d Limet.

D Nachbergmeinde vo Turgi sind Untersiggetal, Obersiggetal, Bade un Gäbischtorf.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bis is nünzääte Joorhundert isch Turgi no keis Dorf gsi; es het nume es baar Hüüser bi dr alte Brugg über d Limet gha.

Vo dr Röömerzyt isch e grosse Mäileschtäi, wo ane 99 under em Kaiser Trajan a dr Militärstrooss vo Vindonissa uf Turicum ufgstellt worden isch. Me het en ane 1534 z Turgi im ene Fäld wirde gfunden und denn z’erscht z Bade bim Landvogteischloss ufgstellt, wo ne d Zürcher ane 1712 sind go mitnää; hüt isch er im Landesmuseum z Züri. Sid ane 1992 stoot z Turgi am Stroosserand e gnaui Kopy vo däm alte Monumänt.[2][3]

1826 isch a dr Limmet e grossi Fabrigg zum Bouele spinne bout worde, und denn isch drumume es Dorf entstande. 1884 het sech das als eigeti Gmeind vo Gäbischtorf glöst.

Bevölkerigsentwicklig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Johr 1900 1930 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2010
Iwohner 877 1441 1642 1860 2395 2704 2625 2400 2903

Verchehr[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi Turgi träffe sech d Hauptstroosse vo Aarau, Bade und Choblez. Ussert dr alte Holzbrugg het’s bi Turgi no drüü modärni Strossebrugge über d Limet.

Dr Baanhof Turgi vo de SBB isch a de Strecki vo Bade uf Brugg, wo d Züüg vo Züri uf Basel durefahre, un es git au e Verbindig s Aaretaal z’durabb uf Chlingnau und uf Waldshuet z Dütschland, d Linie Turgi-Waldshuet.

Wirtschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi dr ehemolige Fabrigg isch es alts Chraftwärch.

A dr Stross uf Bade isch d Güselverbrönnigsaalaag vo Wil und undedra d Klääraalaag Laufacker vo dr Region Bade.[4]

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Andreas Steigmeier: Turgi. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.
  • Peter Hoegger: Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 87: Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau. Band VII: Der Bezirk Baden II. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1995, ISBN 3-909164-44-7, S. 132–154.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Turgi – Sammlig vo Multimediadateie

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach Jahr, Kanton, Bezirk, Gemeinde, Bevölkerungstyp und Geschlecht (Ständige Wohnbevölkerung). In: bfs.admin.ch. Bundesamt für Statistik (BFS), 31. August 2018, abgerufen am 30. September 2018.
  2. Römischer Meilenstein uf turgi.ch
  3. Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL), Band XIII, Nummere 9075.
  4. Website vo dr ABW. Archiviert vom Original am 16. Juni 2018; abgerufen am 23. Mai 2018.