Klingnau

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Klingnau
Wappe vo Klingnau
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Aargau (AG)
Bezirk: Zurziw
BFS-Nr.: 4309i1f3f4
Poschtleitzahl: 5313
Koordinate: 661074 / 27030447.580598.25043329Koordinaten: 47° 34′ 50″ N, 8° 15′ 2″ O; CH1903: 661074 / 270304
Höchi: 329 m ü. M.
Flächi: 6.71 km²
Iiwohner: 3327 (31. Dezämber 2015)[1]
Website: www.klingnau.ch
Chlingnau

Chlingnau

Charte
Klingnauer Stausee Dütschland Kanton Züri Bezirk Aarau Bezirk Bade Bezirk Brugg Bezirk Laufeburg Bad Zurzach Baldige Böbike Böttstein Döttige Endige Fisibach Full-Reuethal Chaiserstuel Chlingnau Koblänz Leibstadt Lengnau AG Leuggere Mellikon Rekinge Rietheim AG Rümike Schnaisige Siglistorf Tägerfälde WislikofeCharte vo Klingnau
Iber des Bild
w

Chlingnau isch e Schtadt und en Iiwonergmeind mid chly über 3000 Lüüt, wo dört wooned, im Bezirk Zurzi vom Schwiizer Kanton Aargau.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Gmeindbann vo Chlingnau lit näbe dr Aare und em Stausee vo Chlingnau und goot bis fasch zum Rii abe und im Nordoschde uf dr Acheberg ufe. D Hügel näbe dr Aare ghöre zum Dafelejura.

Im Norde vo Chlingnau lit Choblez. D Gränze hei di Gmeinde deils noch bim Apelööbach. Uf em Achebärg berüert dr Bann vo Chlingnau d Gmeinde Riete un Zurzi. A dr Aare lit oben a Chlingnau d Gmeind Döttige, un zwar dört, wo d Surb i d Aare iimündet. Ännet em See sin d Nochbergmeinde Böttschde und Lüggere.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Chlingnau i dr Topographia Helvetiae vom Matthä Merian ane 1642.

A dr undere Aare hed s riiche Chloschder Sankt Bläsi vil Grundbsitz gha. Am Stefanstag ane 1239 hei s Chloschder un dr Ridder Ulrich vo Chlinge us em Tuurgi abgmacht, öppis vo irem Land a dr Aare uusztuusche. Dr Ridder hed vo sim Schwigervater vili Güeter im Aare- und im Riitaal und d Burg Tägerfäld übercho gha. Sankt Bläsi hed jetz dört dervo d Beznau mid de Fälder und de Buurehüüser übernoo un de vo Klinge umgcheert e Hügel näbe dr Aare witer unde. Uf dere Höchi hed er e chlini Schtadt mid ere nöje Burg gründet und gli drufabe undedra e Brügg über d Aare lo mache. Däre nöje Sidlig hed me dr altdütsch Name Chlingenowe gää, wo inere Urkund vo 1243 s erscht Mol vorchunt. Dä Ortsname bedüütet also: dr Ort vo dene vo Chlinge bim Auegebiet. Noch es baar Joor hed Chlingnau e Chille übercho und isch vom Bischof vo Choschtanz zun ere nöje Pfarrei gmacht worde.

S Chloschder Sankt Bläsi hed i dr Schtadt es steinigs Huus bout, was denn no sälte gsi isch, und dört dr Schaffner vo sini Landgüeter im Aargau ikwartiert. Dä Sitz isch für s Chloschder immer wie wichtiger worde, und drum hed s im 18. Joorhundert vor de Schtadtmuure es gröössers Schloss, die neue Probschdei, lo baue, wo i dere Gäged s schönschte Gebäu gsi isch.

Dr Soon vom Ulrich, dr berüemt Minnesänger Walter vo Chlinge, hed d Schtadt im 1269i em Bischof z Choschtanz verchauft. Dr Walther un sini Frou Sophie us der höche Adelsfamilie vo Frohburg hei denn au no bi Chlingnau s Chloschder Sion und im Schwarzwald s Chloschder Chlingedaal, wo denn gli uf Basel zogen isch, gründet. D Ridder vom Johanniterorde sin scho vom Ulrich vo Chlinge iglade worde, uf Chlingnau cho z woone, und hei dank däm iry Chomturei vo Lüggere dörthi verleit. Füre Bischof hed e Schtadtvogt z Chlingnau regiert, drum hed d Gmeind kei eigete Schultheiss gha.[2]

Bi Chlingnau isch d Aare früener im ene breite Taal gloffe und hed i dere Auelandschaft bi grosse Überschwemmige immer wider nöji Chiisinsle bildet. Di gröschde Insle hei mid der Ziit eigeti Näme übercho, zum Bischbil s Fischergrien, s Schteigrien, s Martisbuuregrien, s Schiffmüligrien und s Girizgrien.[3] Dört durezfaare isch mängsmool schwirig gsi, wie me ane 1598 gsee hed, wo es Schiff us Züri bi Chlingnau versunken isch und vili Lüüt verdrunke sin. Im ene Lied i dr alte Schprooch hed me denn vo däm Unglük gsunge: «… Ein finster nebel auff thet gehn / Die Schiffleuth konnten nicht vor sich sehn/ Das Schiff war schwer geladen/ Furen an grund / wol zu der stund/ Geschah gar grossen schaden. …».[4] Erschd nach 1885 hed dr Kantoon der unterschdi Deil vo dr Aare vo Böttschde bis zum Rii im ene grosse Korrekzioonsprojäkt lo verbessere. Und öbbe füfzg Joor schpööter isch bi Chlingnau s Wasserchraftwärch bout worde, und wäge däm sinere Schtaumuur gits jetz dr Chlingnauer See.

Am Aareufer bi Chlingnau hei d Chouflüüt, wo uf em Fluss mid Handelswaare si cho z faare, iri Sache usglade zum se übere Achebärg uf d Mäss vo Zurzi z bringe. Vo Choblez här d Schiff dr Rii uf dörthi z zie wär wäg em Choblezer Louffe nid guet gange.[5]

Sid 1415 hed Chlingnau zu der Grofschaft Bade vo de Eidgenosse ghört, sid 1798 denn zum Kanton Bade, und sid em 1803 isch s e Gmeind vom Kanton Aargau.

Gebäu[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Lueg au[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Litratuur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Louis Dreyer: Chlingenowe – Klingnau. Bade 1989. ISBN: 3-85545-040-4.
  • Otto Mittler: Geschichte der Stadt Klingnau. Aarau 1967.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Klingnau – Sammlig vo Multimediadateie

Amerkige[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. [https://www.ag.ch/media/kanton_aargau/dfr/dokumente_3/statistik/statistische_daten_3/statistische_daten_nach_themen/02_test_2/kantonale_bevoelkerungsstatistik/AG_Gemeinden_Bevoelkerungsmutionen_Halbjahresstatistiken.xlsx
  2. Dreyer 1989, Syte 24.
  3. Dreyer 1989, Syte 99.
  4. Zitiert noch em: Dreyer 1989, Syte 35.
  5. Dreyer 1989, Syte 13.