Rätoromanischi Ortsnäme usserhalb vom Bündnerland

Di Rätoromanische Ortsnäme usserhalb vom Bündnerland vertailet sich naturgmäss a Tääler rund um s Bündnerland. Si findet sich zum Tail uf altem eemoligem rätoromanischem Sproochpiet, wie em Urseretaal, em Walesee und em obere Vinschgau (Südtirol). Dezue chömed no grösseri Städt und Wallfaartsort wie Zöri, Sanggale, Ainsidle, Feldkirch, Como und Mailand.

Zo de »echte« Exonym chömed no gleerti Schöpfige oder Entleenige. Si bitreffed vor alem Schwiizer Kantöö (z. B. Argovia för de Aargau oder Sursilvania und Sutsilvania för Obwalde und Nidwalde) und groossi Schwiizer Städt (z. B. Berna, Basilea, Genevra, Lucerna).

Tessin

Di rätoromanische Näme vom Kanton Tessin züchet sich entlang vom wichtige Vercheersweeg entlang em Fluss Tessin. Si wered bsunders im Surselvische bruucht.

Rätoromanisch	Italienisch	Ticines	Tütsch
Lian, Ligiaun^ⓘ^/?	Lugano	Lügan	Lauwis
Munt Schiember^ⓘ^/?	Monte Ceneri	Munt Scender
Giubiastg^ⓘ^/?	Giubiasco	Giübiasch	Sibenäsch
Blizuna^ⓘ^/?	Bellinzona	Belinzona	Bällenz, Bällez
Luorscha^ⓘ^/?	Olivone
Iriel^ⓘ^/?	Airolo	Airö	Eriels

Uri

Im Urnerland liged di maiste romanische Näme am wichtige Weeg öber de Gotthard. Au die Näme ghöred zum Surselvische.

Rätoromanisch	Hochtütsch	Urscheletitsch / Ürnertitsch
Munt Avellin^ⓘ^/?	Gotthard	Gottert
Val d'Ursera^ⓘ^/?	Urserental	Urscheletall
Ursera^ⓘ^/?	Andermatt	Üf der Matt; Andermatt
Cuolm d'Ursera^ⓘ^/?, Alpsu^ⓘ^/?	Oberalp	Ouberalp
La Scalina^ⓘ^/?	Schöllenen	Schellenä
Caschanutta^ⓘ^/?	Göschenen	Geschenä
Val da Fier^ⓘ^/?	Maderanertal
La Punt^ⓘ^/?	Amsteg
Val Silauna^ⓘ^/?	Silenen	Siilenä

Glarus, Schwyz, Züri

Nu wenigi Näme ghöred zum Glarnerland, si grenzed unmittelbaar as surselvische Sproochpiet. Zöri het verschidnig Näme: Turitg isch Surselvisch und Turi isch Engadinisch (Vallader & Putèr). De Name vo Ainsidle isch e Fortsetzig vo latiinisch Nostra Domina »Üsi Frau«.

Rätoromanisch	Hochtütsch	Schwyzertütsch
Glaruna^ⓘ^/?	Glarus	Glaris
Dialma^ⓘ^/?	Elm	Elmä
Lembra^ⓘ^/?	Limmeralp
Piz Russein^ⓘ^/?	Tödi
Nossadunaun^ⓘ^/?	Einsiedeln	Äi(n)sidlä, Äiselä
Turitg^ⓘ^/?, Turich^ⓘ^/?, Turi^ⓘ^/?	Zürich	Züri

Sanggale, Vorarlberg

S Piet um de Walesee isch relativ spoot germanisiert wore. Im Vorarlbergische het nume Feldkirch e romanische Name. Au die Näme sind Surselvisch. Nochem rätoromanische Dichter Ulrich Campell het de Walgau uf Romanisch Vutruschauna oder Val Druschauna^ⓘ^/? ghaisse.

Rätoromanisch	Hochtütsch	Schwyzertütsch
Sogn Gagl^ⓘ^/?	St. Gallen	Sanggale
Lag Rivaun^ⓘ^/?	Walensee	Walesee
Riva^ⓘ^/?	Walenstadt	Walestadt
Vetten^ⓘ^/?	Vättis
Faveras^ⓘ^/?	Pfäfers	Pfëëfers
Sogn Pieder^ⓘ^/?	Feldkirch	Fealdkirch, Vêalkl

Tirol

S Tirol isch de direkti Fortloifer vom Engadin. D Näme wered im Vallader brucht und konzentrieret sich um Ortschafte im obere Inntal und im Paznauner Tal. Denebet het au Innschbrugg e Name und s Bad Hall, wo grad bi Innschbrugg litt.

Rätoromanisch	Hochtütsch	Tielekt
Cutüra^ⓘ^/?	Galtür
Pozignun^ⓘ^/?	Paznaun
Ischla^ⓘ^/?	Ischgl
Chas-chada^ⓘ^/?	Gstalden
Spescha^ⓘ^/?	Spiss
Danuder^ⓘ^/?	Nauders
Fuond^ⓘ^/?	Pfunds
Damaist^ⓘ^/?	Imst
Puntina^ⓘ^/?	Innsbruck	Innschbrugg
Alla^ⓘ^/?	Hall

Vintschgau, Südtirol

Romanischi Näme im bairischsproochige Vintschgau wered entweder im Vallader oder im Tielekt vo Müstair bruucht.

Rätoromanisch	Hochtütsch	Italienisch	Tialekt
Vnuost^ⓘ^/?	Vintschgau	Val Venosta
Adisch^ⓘ^/?	Etsch	Adige
Barbusch^ⓘ^/?	Burgeis	Burgusio
Schlingia^ⓘ^/?	Schlinig	Slingia
Schlü^ⓘ^/?	Schleis	Clusio
Damal^ⓘ^/?	Mals	Malles Venosta
Tuor^ⓘ^/?	Taufers	Tubre
Ravera^ⓘ^/?	Rifair	Rivaira
Chalavaina^ⓘ^/?	Calven
Laad^ⓘ^/?	Laatsch	Laudes
Gluorn^ⓘ^/?	Glurns	Glorenza
Schludern^ⓘ^/?	Schluderns	Sluderno
Spondina^ⓘ^/?	Spondinig	Spondigna
Stielva^ⓘ^/?	Stilfs	Stelvio
Maraun, Maran^ⓘ^/?	Meran	Merano
Bulsaun, Bulsan^ⓘ^/?	Bozen	Bolzano	Poutsen (poutsn̩)

Veltlin, Chiavenna

D Näme vom Veltlin sind entweder Vallader oder Putèr.

Rätoromanisch	Italienisch	Lombardisch	Tütsch
Vuclina^ⓘ^/?	Valtellina	Valtulina	Veltlin (im Tialäkt: Vältlin)
Luin da Buorm^ⓘ^/?	Livigno	Livìgn	Luwin
Buorm^ⓘ^/?	Bormio	Burmi	Worms im Veltlin
Tiraun^ⓘ^/?	Tirano	Tiràn	Tiran
Sonder^ⓘ^/?, Sunder	Sondrio	Sundri	Sünders
Clavenna^ⓘ^/?	Chiavenna	Cjavèna	Cleven (im Tialäkt: Chlääve)
Plür^ⓘ^/?	Piuro	Piùr	Plurs

Italie: Anderi Ort

E ppar gösseri italienischi Städt hen au romanischi Näme. Im Tielekt vo Müstair werd au en aigne name vom Val Camonica bruucht.

Rätoromanisch	Italienisch	Lombardisch	Tütsch
Com^ⓘ^/?	Como	Comm	Chum
Milaun^ⓘ^/?, Milan	Milano	Milan	Mailand
Val Chamuongia^ⓘ^/?	Val Camonica	Al Camònega
Vnescha^ⓘ^/?	Venezia	--	Venedig