Airolo

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Airolo
Wappe vo Airolo
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Tessin (TI)
Bezirk: Leventinaw
Kreis: Airolo
BFS-Nr.: 5061i1f3f4
Poschtleitzahl: 6780
UN/LOCODE: CH AIR
Koordinate: 690373 / 15423746.5333318.6166691175Koordinaten: 46° 32′ 0″ N, 8° 37′ 0″ O; CH1903: 690373 / 154237
Höchi: 1'175 m ü. M.
Flächi: 94,5 km²
Iiwohner: 1576 (31. Dezämber 2015)[1]
Website: www.airolo.ch
Airolo Dorf.jpg

Charte
GelmerseeRäterichsbodenseeGrimselseeTotenseeGöscheneralpseeLai da CurneraLai da NalpsLai da Sontga MariaLago di LuzzoneLago di LucendroLago della SellaLago RitómLago di TomLago della StabbioLago di CadagnoLago di DentroLaghi ChièraLago TremorgioLago del SambucoLago di MorghiroloLago LaghettoLago del NarètLago NeroLago SfundauLago di RobieiLago del ZöttLago dei CavagnööLago del ToggiaLago CastelLago di MorascoLago del SabbioneGriessee (Schweiz)Bacino di Val MalvagliaItaileKanton BärnKanton GraubündeKanton UriKanton WallisBezirk BellinzonaBezirk BlenioBezirk LocarnoBezirk RivieraBezirk VallemaggiaAiroloBedrettoFaidoBodio TIGiornicoPersonicoPollegioDalpePrato (Leventina)Quinto TICharte vo Airolo
Iber des Bild
w

Airolo (lombardisch Airö(u)/Aire(u) [ajˈrøː/ajˈrøw/ajˈreː/ajˈrew], dytsch Eriels oder Jerels, rätoromanisch  Iriel?/i) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Airolo im Bezirk Leventina.

Geografi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Airolo lyt i dr obere Leventyna am sidlige Fueß vum Gotthardpass, 55 km nerdli vu Bellinzona. Weschtli vu Airolo lyt s Bedrettodal, wu mer iber dr Nufenepass in s Wallis chunnt oder iber dr San Giacomo-Pass ins italienisch Pommatdal. Zue dr Gmai ghere au no d Derfer Brugnasco, Fontana, Madrano, Nante un Valle. S Dorf Albinasca un dr Wyler Bedrina sin hite nimi bewohnt. Airolo isch hite ne wichtigi Bahnstation an dr Bärgstreki vo dr Gotthardbahn un lyt am Sidportal vum Yysebahntunäll, wo ane 1882 ygweit worden isch, un vum Tunäll vu dr Autobahn A2), wo 1980 uffggangen isch.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Airolo isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1210 as Oriolo. Im spoote 19. Joorhundert isch d Feschtig Airolo bout worde.

Verwaltig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Airolo isch dr Franco Pedrini.

Bevelkerigsentwicklig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Johr 1850 1860 1870 1880 1888 1900 1910 1920
Yywohner 1624 1652 1760 3678 1697 1628 1690 1840
Johr 1930 1941 1950 1960 1970 1980 1990 2000
Yywohner 1714 1719 1848 2023 2140 1995 1734 1593

Dialekt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr lombardisch Dialäkt vu Airolo ghert zum Ticinese.

Böuwärch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Dorf isch im Infäntaar ISOS ufgfüert.

  • Chilche Santi Nazario e Celso (12. Jh., 1877 abbrunne, 1879 nei böue)
  • Forte di Airolo, alti Feschtigsaalag vu 1890

Lyt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Airolo – Sammlig vo Multimediadateie

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Ständige Wohnbevölkerung)