Grõfschaft Hauèschtai

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Geografischi Laag
Land: Baddè-Württèbärg
Landchrais: Waldshuèt
Gmaindè: Laufèburg, Murg, Dogèrè, Waldshuèt, Riggèbach, Dachsbärg, Wyylè, Dotmoos, Höchèschwand, Säckingè
Datè
Flächi: ca. 329 km²
Dǜèfschtè Pungt: ca. 300 m ü. NN m
bi Murg-Rothuus am Hochrhy
Högschtè Pungt: ca. 1101 m ü. NN m
bi Unteribach im nördlichè Hotzèwald

Grõfschaft Hauèschtai isch d Bezeichnung für è bolitisch-geografischi Vowaltungseinheit im Südschwarzwald, wo zuè dè Zit vo dè Hèrrschaft vu dè Habsburger übber Vorderöschterrych eksischtyrt hèt. È Bsunderheit vo dè Grõfschaft isch diè früèni Entwicklig von èrè witgehèndè demokratischè Sèlbschtvowaltig, der sog. Einung mit èm Redmaa, innerhalb vo dè Staatshoheit vo dè Habsburger. Sèlli Sèlbschtbschtimmungè sin im Volauf vo dè Johrhundert immer stärker ygschränkt worrè un hèn letschtlich zuè dé bekanntè Salpetèrerunruè gfüürt.

Begriff – Grõfschaft Hauèschtai[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dè Nammè Grõfschaft Hauèschtai isch im Lauf vo dè Gschichtè entschtandè un hèt niè è richtigi Grõfschaft bezeichnèt. Als Ursach gildèt d Vogaab durch dè Herzog Leopold aa sini Vowandtè, wo durch Aaschprüch vo sim Vater als Landvogt bassyrt isch, èm letschtè Grõf vo Habsburg-Laufèburg, dè Grõf Hans, dèmm er d Feste Hauenstein mit dem Schwarzwald und ihr Zugehörung uff Läbbenszit vopfändèt hèt. Pfandnõchfolger isch denn dè Eberhard im Durm gsi, dènõch d Hèrrè vo Rumlang. Im 15. Johrhundert sin d Markgrõfè vo Hachbärg-Suusèbärg d Pfandinhaber gsi. D Grõfschaft isch vo dört aa bis i d Neuzit jewyls durch èn Waldvogt vowaltet worrè.

D Bezeichnung Grõfschaft Hauèschtai wörd èrschtmòls um 1562 in èm Memorandum vo dè Einigsmeischter bruucht worrè. Am Übbergang vom 13. zum 14. Johrhundert wörd im Habsburger Urbar s Vowaltigsgebièt als officium uffem Walde vnd ze Waltzhuot benamst. D Bewooner vo dè Region sin im 14. Johrhundert als lüte uff dem swartzwald gfüürt worrè.

Anno 1385METZ, anderi 1383 isch i dè Urkundè d Bezeichnig Vogtei (zuè) Hauèschtai, nõch èm dõmòligè Vowaltigssitz vo dè Habsburger uff dè Burg Hauèschtai, für s Verwaltungsgebiet bruucht worrè. Bevor schlièßlich diè èndgültigi Bezeichnung Fuèß gfasst hèt, isch Aafang vum 16. Johrhundert für è knappes halbes Johrhundert d Bezeichnig Hèrrschaft Hauèschtai nò uffdaucht. Nõch èm Brand vo 1526 un dè abbränntè Burg Hauèschtai isch es Waldvogteiamt dè Sitz vum Waldvogt worrè.

Geografischi Laag un Gliderig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Chartè vo dè 8 Einigè vo dè Grōfschaft Hauèschtai mit aaglidertè Vogteiè nōch èrè Tabällè vo 1783

D Grõfschaft Hauèschtai bezeichnèt è früènères habsburgisches Hoheitsgebièt im Südschwarzwald un wörd oft mit èm Region Hotzèwald glychgsetzt, obwoll dè Hotzèwald èrscht nõch èm Èndi vo dè Grõfschaft asè dauft worrè isch. Ußerdèm stimmt s eifach nit, well dè Hotzèwald zwǜschè dè Alb un dè Weera lyt, also uff èm Gebièt vo dè weschtlichè Hälfti vu dè Grõfschaft Hauèschtai.

S Gebièt vo dè Grõfschaft sèlber isch vum Hochrhy im Südè bis uff d Höchi vum nördlichè Hotzèwald südlich vu St. Bläsy un vum Höchèschwander Bärg im Nordè gangè. Im Weschtè isch d Gränz a dè Haaldè un im Dal vo dè Weera nõch gangè, im Oschtè hèn d Däler vo dè Schlüècht un dè Schwarza, also d Oschtflankè vum Höchèschwander Bärg, hauptsächlich d Gränz zuè dè Grõfschaft Chlèggau un dè Landgrõfschaft Stüèlingè bildèt.

D Vogteiè Dodtmoos (am Obberlauf vo dè Weera), Schönau un Dodtnau (am Obberlauf vo dè Wyysè) am nordweschtlichè Rand vu dè Grõfschaft sin in èrè Vowaltigseinheit mit dè Grõfschaft Hauèschtai zämmè vowaltet worrè. Für churzi Zit isch au dè Brändemer Bärg im Nordoschtè vowaltigstechnisch a d Grõfschaft aaglidèrèt.

Diè sèlbschtvowaltèti Vowaltigseinheit vo dè Grõfschaft Hauèschtai hèt sich us 8 Gebièt zämmègsetzt, diè sognenntè Einigè (luèg au uff dè Detail-Chartè). Je vyr vo sellnè Einigè hèn widderum è Einheit gformt, wa für è baar intèrni Vowaltigsdetails maßgäbènd isch.

  • Diè eint Einheit vo vyr Einigè sin diè ob dè Alb gsi, wo öschtlich vo dè Alb dèheim gsi sin, d Einigè Höchèschwander Bärg, Birndorf un Dogèrè, sellnè isch us Paritätsgründ au d Einig Wolpèdingè weschtlich vo dè Alb zuègordnèt worrè isch.
  • Diè zweit Einheit vo vyr Einigè isch sèlli nied der Alb(ennèt vo dè Alb) gsi, wo us dè (räschtlichè) Einigè Görwyyl, Rickèbach, Murg un Hochsèl bschtòt, wo alli weschtlich vo dè Alb, im südlichè Hotzèwald bzw. am Hochrhy (Murg), ligèd.

È topografischs Merkmòl vo dè Grõfschaft Hauèstai un dè dòmòls mitvowaltètè Vogteiè isch diè übberwigèndi Hochlaag vo dè Gebièt, wo uff dè sog. Südschwarzwälder Abdachig ligèd un in Nord-Süd-Richtig durch düèfi un dörtzmòl schwèr zuègänglichi Schluchtè (z.B. dè Alb-Schlucht) durchzogè sin.

  Ortschaftè Ortshöchi in m ü. NN Flächi
Einig Aazaal düèfschti Ø högschti in km²
Görwyyl 18 480 815 957 71
Rickèbach 18 686 797 948 43
Murg 10 313 439 591 27
Hochsèl 9 308 378 501 26
Wolpadingè 19 550 793 946 38
Höchèschwand 17 627 838 962 32
Birndorf 19 326 275 753 47
Dogèrè 21 320 575 749 45
Gsamtgrõfschaft 131   676   329
Vogtei  
Dodtmoos 8 692 867 1064 29
Schönau 13 526 737 1103 90
Dodtnau 6 616 795 980 45
angegl. Vogteiè insges. 27   789   164
(Ortschafè gmäß: 'Vozeichnis vo dè Grõfschaft Hauèstainischè Einigè, dènnè iri Ortschaftè, au dènnè iri drey Vogteyè, Schönau, Todtnau, un Todmoos.' us èm Johr 1783 uff dè Grundlaag vum Originaldokumènt [GLA 113 Nr. 31]. Flächè sin hauptsächlich nõch hütigè Gemarkigsgränzè ermittlèt.)

Tab. 1: Aazaal un topographischi Höèlaag vo dè Einigs- un Vogteiortschaftè sowiè uugfääri Flächè vo dè Einigè un Vogteiè.

D Aafäng[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dè Aafang vo dè Grõfschaft Hauèschtai stòt in ängem Zämmèhang mit dè Kultivyrig un Bsidelung vom mittlerè (ca. 500–800 m ü. NN) un höchèrè (übber 800 m ü. NN) Lagè vum Südschwarzwald. Im 8. Johrhundert isch dè Begriff Albgau schu belait ; unklar isch, ob sèlli Gebièt vum Südschwarzwald zum Albgau dèzuè ghört hèn. Zuè sellrè Zit isch dè Wald èn Urwald ooni bekannti Sidligè odder Wäg gsi. Nu d Däler un mittlèrè Laagè vum Hochrhy sin sit langem bsidlèt.

S wörd zuèkümpftig èmòl untersuècht, ob diè demokratischi Sèlbschtvowaltig vo dè Grõfschaft Hauèschtai, wo gnau gnõ niè è Grõfschaft gsi isch, mit dè Einigè wiè allgmein aagnõ èrscht im Spôtmittelaalter entschtandè isch odder ob s sich dõdeby nit öppè um è Übberbliibsel vo dè uralamannischè, gnossèschaftsäänlichè, Sèlbschtvowaltigseinheit von èrè Huntarè handlèt. Au dè Julius Cramer hèt d Aasicht deilt, wo diè aaltè Huntarè vum Gau in Zämmèhang mit dè Grõfschaftè Hauèschtai un dè Stüèlingè stellt. Witter füürt er aa: „Wenn der Klettgau und Albgau keine Huntaren waren, so ist es glaubhaft, dass sie je aus mehreren Huntaren bestehende Teilgaugrafschaften waren“. D Gränz vo dè beidè Huntarè, wo ab èm 11. Johrhundert in „Obberè-“ un „Unterè-Albgau“ uffdeilt worrè sin, isch durch s Schwarza- un s Schlüècht-Dal bildèt worrè, also vum Oschtzipfel vom Schluchsee bis fascht uff d Höchi vo dè Aarèmündig am Hochrhy gangè isch.[1]

Um d Johrdausèndwèndi hèt s diè èrschtè Vorschtöß für d Bsidlig vo dè mittlèrè un höchèrè Laagè vum Südschwarzwald gää. Belait isch diè fèddèrfüürèndi Aktividät vo Klöschter un wältlichè Hèrrè gsi.

Landnaam durch Klöschter[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Vom Hochrhy us hèt s Fridolinsschtift Säckingè sin Bsitz ab èm 9. Johrhundert durch Aasidlig vo Lehnshööf un Gründig vo einzelnè Sidligè i dè mittlerè Laagè vo Dossèbach, weschtlich vo dè Weera, bis uff Birkingè un öschtlich vo dè Alb erwitterèt. Spôter hèt s Kloschter witter gu Nordè übber dè Hotzèwald witter gschwendèt, um s Gebièt um Göhrwyyl un um Herrischrièd z kultivyrè.

Dǜèf im Südschwarzwald isch im 9. Johrhundert dè Cella alba gründèt worrè, sèlli Cella isch spôter zum Kloschter St. Bläsy mutyrt, un è Keimzällè für diè diversi Schwand vo dè Wälder uff èm Hotzèwald un Höchèschwander Bärg worrè. Vo St. Bläsy us isch znägscht s Obbere Albdal zwǜschè St. Bläsy un Mänzèschwand (am Nordrand vum Hotzèwald) kultivyrt worrè, dènõch d Gegènd um Höchèschwand.

S Kloschter St. Gallè hèt nò vor dè Johrdausèndwendi Bsitzungè am Unterlauf vo dè Schlüècht dèzuè chriègt, bsunders am Wyylèmer Bärg im Oschtè vum Vorderhag (südlichi Hälfti vum Hochèschwander Bärg), un hèt sèlli uus baut.

Chlynèri Klöschter, wiè s Kloschter z Detzlè/Rièdè (Hèrrè vu Chränkingè) un z Neuézäll (Hèrrè vo Dǜèfèschtai), wörrèd von wältlicher Sidligsaktividätè nõch sich zogè.

Landnaam durch diè wältlichè Hèrrè[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Um d Wèndi vum 10. zum 11. Johrhundert hèt sich au dè niddère, lokale Adel bi dè Bsidlung uff èm Waald obbè engagyrt.

D Hèrrè v. Weer hèn im unterè Weeradal un a dè Oschtflankè vom Dal bis uè uff dè Hornbärg irè Gebièt uusbaut un hèn ab 1092 d Vogteirächte übber St. Bläsy uusgüèbt. Nõch dènnè yrèm Uusschtärbè isch d Hèrrschaft Weer a d Freihèrrè vo Chlingè übbergangè.

Au d Hèrrè vo Tegerfäldè hèn umfangrychi Bsitzigè im Gebièt um Birndorf ummè ghaa, wo wèg dè Hürõt vo dè Ita, dè Èrbdöchter vum Walter vo Tegerfäldè, ebbèfalls a d Chlingèmer Hèrrschaft übbergangè isch. S Wappè vo Birndorf zeigt uff einèrè Hälfti s Wappè vo dè Chlingèmer Hèrrschaft.

D Hèrrè v. Dǜèfèschtai sin nõch dè Johrdausendwèndi am Unterlauf vo dè Alb aasässig worrè un hèn d Freibuèrè in yrèm Gebièt dèzuè brocht, uff dè Hochlaagè links un rächts vum Albdal Schwändi un Rodungè aazlegè. Hützdaag cha mò sèll a dè Ortsnammè-Èndig "-schwand" guèt erkènnè, wo s im Hotzèwald un uff èm Höchèschwand huufig git (z.B. Èngelschwand, Hartschwand, Höchèschwand, Heppèschwand, Amrigschwand usw.).

D Hèrrè von Chrènkingè hèn im 12. Johrhundert d Kultivyrig vo Gebièt am Unterlauf vo dè Schlüècht un dè Steina bedribbè.

Zwǜschè dè Mettma un èm Oberlauf vo dè Steina sin d Grõfè vo Nällèburg mit dè Kultivyrig un Bsidlig vo sèbbè Gebièt an Start gangè.

Habsburger Gebiètsgwǜnn[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S uffschtygènde Huus Habsburg bringt nõch dè Johrdausendwèndi d Gebièt im Südschwarzwald unter sin Yfluss. Im spôtèrè Gebièt vo dè Grõfschaft Hauèschtai gwǜnnèd d Habsburger aa Macht durch Aahüüfè un Durchsetzè vo Rächt un Macht:

  • 1173 Reichsvogteirächt übber s Damèschtift Säckingè
  • 1254 Reichsvogteirächt übber s Kloschter St. Bläsy un dè Südschwarzwald (Swarzwalt)
  • 1263 D Èrbschaft vo dè Kyburger mit Gebièt im Südschwarzwald gòt a d Habsburger übber
  • 1265 Zerschlaa vum Dǜèfèschtainer Kloschter Neuèzäll (Unteribach) un Neugründig i dè Obhuèt vo dè Habsburger
  • 1272 Ynaam vo dè Burg Wèèr
  • 1272 Schliifè vo dè Burg Dǜèfèschtai
  • 1273 s Amt Wèèr gòt aa Habsburg übber

Aafang vum 14. Johrhundert bezeichnèt diè habsburgischi Vowaltig èrschtmòls sèlli Gebiète als officium uffem Walde vnd ze Waltzhuot. Landvogt isch zuè sellrè Zit dè Johannes II. vo Waldburg.

Bolitischi Struktur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Datei:GrafschaftHauensteinPolizikSchema.gif
Strukturschema vo dè demokratischè Sèlbschtvowaltig vo dè Grõfschaft Hauèschtai un dè Bezièig zuè dè Feudal- un Landeshoheit

Diè bolitischi Struktur vo dè Grõfschaft Hauèschtai hèt zuè dè Zit vo dè Habsburger Hèrrscher drei Deil ghaa, èmòl abgsää vo dè Zitè vo dè Vopfändung:

  • dè hoheitlichè Deil isch vum Huus Habsburg wòrgnõ worrè
  • dé feudalhèrrschaftlichè Deil, wo sich uff voschiddèni Feudalhèrrè uffdeilt
  • dè sèlbschtvowalteti Deil, wo vo dè Ywooner vo dè Grõfschaft in èrè früènèrè demokratischè Struktur gschtaltet worrè isch.

Hoheitlichi Hèrrschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Grõfschaft Hauèschtai isch übber diè ganz Zit vo irer Exischtenz Deil vum Huus Habsburg. Nõchdèm d Habsburger irè Machtzèntrum nõch Öschtrych volagèrèt hèt, isch d Grõfschaft a Vorderöschtrych zuègschlagè worrè. Für d Vowaltig vo Vorderöschtrych isch znägscht z Ensisheim, nõch èm Dryßgjöhrigè Chrièg z Fryburg, è Landesregyrig un è Kammèrè ygsetzt worrè.

Unter dè vorderöschtrychischè Landesregyrig hèt dè Waldvogt d Verwaltig vo dè Grõfschaft Hauèschtai uusgüèbt. Zum Waldvogteiamt hèn au d Vogteiè Dodtmoos, Schönau un Dodtnau dèzuè ghört. Vo 1527 bis 1789 isch dè Waldvogt au glychzitig Stadtobberhaupt vo dè vorderöschtrychischè Waldschtadt Waldshuèt gsi.

Stellvodrètter vum Waldvogt sin i dè Einungè nid dè Alb je èn Vogt gsi, i dè Einungè ob der Alb für Birndorf un Dogèrè sowiè Wolpadingè un dè Höchéschwander Bärg je èn Vogt gsi.
D Vögt sin us jewyls zwei Personè, wo vo dè Einungsmeischter vorgschlagè worrè sin, un èm amtyrèndè Waldvogt bschtimmat worrè.

Hoheitlichi Rächt un Pflichtè vo dè Habsburger

hoheitlichi Rächt   hoheitlichi Pflichtè
  • Stüèrhoheit
  • Buèßgälder un Strõfdiènscht
  • Vopfänderächt
  • Aaschpruch uff Milidärdiènscht
 
  • Schutz vo dè Bewooner
  • hochgrichtlichi Rächtschprèchig
  • Garanty vo dè Freiheitsrächt

Feudalhèrrschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Feudalhèrrschaft hèt uff è Aasammlig vo übberlifèrti Rächt gfuèßt, wo sich i dè Grõfschaft Hauèschtai s Kloschter St. Bläsy, s Stift Säckingè un s Gschlècht vo dè Barön Zweyer vo Evèbach deilt hèn.

D Feudalhèrrè hèn unter andrèm Aaschpruch uff Frondiènscht un Abgabè ghaa, wo meischtens in Form vo Naturaliè gleischtet worrè sin. D Feudalhèrrè hèn diè Niddergrichtsbarkeit uusgüèbt. Deilwys sin d Abgabè a Bedürftigi witter gää worrè, wiè s beschte Chleidigsschtugg im Liibfall (dè Dot vum Famillièobberhaupt).

Hauèschtainischi Sèlbschtvowaltig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Zimli einzigartig im absolutistischè Zitaalter sin diè früènè demokratischè Strukturè vo dè Hauèschtainischè Sèlbschtvowaltig, wo au als Einigswesè bezeichnèt wörd. Im Raamè vo dè hoheitlichè Vorgabè isch d Uffdeilig un s Ydriibè vo Stüèrè eigèvoantwortlich durrègfüürt worrè. Im wittèrè sin diè milidärischè Diènscht un Laschtè diè meischt Zit eigèvoantwortlich greglèt worrè. D Einigsmeischter hèn in è baar Ortschaftè diè niddèri Grichtsbarkeit eigèschtändig uusgüèbt un sin bi andrè Gricht als Beisitzer dèby gsi. D Einigè sin mit zwei Einigsmeischter bi dè wöchentlichè Amtsdääg im Waldvogteiamt bräsent gsi un hèn è Vorschlagsrächt bi dè Benènnig vo dè Vögt cha.

D Vowaltig vo dè Grõfschaft Hauèschtai hèt im wesèntlichè folgèndi Orgän umfasst:

  • Redmaa, èn Einigsmeischter, als Sprüchmacher für diè gsamt Grõfschaft Hauèschtai.
  • Diè 8 Einigsmeischter bzw. Achtmannè als Sprüchmacher vu dè jewyligè Einig.
  • D Dorfmeier, wo in größèrè Dörfer s Dorf vodrèttè hèn.

Diè wesèntlichè Kennzeichè vo sebbèrè demokratischè Sèlbschtvowaltig sin gsi:

  • D Bsetzig vo dè Vowaltigsbositionè durch frey, glych un unabhängig gwäälti Mannè. Dõdèby isch d Gleichheit bi dè Waal un bi dè Wäälbarkeit grundsätzlich uff vohürõtèti Mannè, uugachtèt ob Freybuèrè un Leibeigèni, bschränkt gsi. Wyyber un ledigi Mannè sin dièsbezüglich rächtlos gsi.
  • Jöhrlichè Wèchsel vo dè Person, wo è leitendes Amt bekleidèt hèn (Rollyrendes Sischteem).
  • Inträssèuusglych durch abwèchselndè Aaschpruch uff d Bsetzig vo dè Bosition vum Sprüchmacher uss dè Einigè nied un ob dè Alb un èm Gschpônli, èn bygordnètè Einigsmeischter, wo zuèsätzlich d Vowaltig kontrollyrt hèt.

Für sèlli Art von-èrè demokratischè Struktur sin zwei Gründ wòòrschinlich:

  • S Freybuèrèdum i dè Grõfschaft, wo zuè dè Zit vom Schwändè mit bsundèrè Rächt uusgschtattet worrè sin, um d Buèrè für s Bsidlè vo dè kaaltè un wènnig fruchtbarè Höè vum Südschwarzwald z motivyrè.
  • D Sèlbschtvowaltigsschtruktur isch zitvosetzt zuè dè Entwicklig vo dè Eidgnossèschaft i dè benõchbòrtè Schwyz gsi, wo Vorbild für d Grõfschaft gsi isch un vo dè schwyzer Sidler i dè Grõfschaft unterstützt worrè isch.

Sèlbschtvowaltigsorgän[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Einigsmeischter[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Jeddè vo dè 8 Einigè hèn èn Einigsmeischter ghaa, wo i sinèrè Amtszit èn blauè Tschopè aaghaa hèt. D Einigsmeischter sin jöhrlich am 23. April (St. Georg) nõch èm Gottesdiènscht in èm mündlich aagsaitè Pfarrort i dè jewyligè Einig unter freiem Himmel gwäält worrè. Dè Waldvogt hèt dört nit dèby syy dürfè.
Waalberechtigt sin alli vohǜrõtèti Mannè gsi. Wäälè hèt mò einèwäg alli vohǜrõtètè Mannè chönnè, nu dè amtyrènde Einigsmeischter nümmi. (Rollyrendes Sischteem).

Einigè-Obmaa[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dè Einigè-Obmaa isch dè Vorschtand vo dè Einigsmeischter gsi un als Redmann titulyrt worrè. Er hèt als Zeichè vu sim Amt è Schwert a sim blauè Tschopè drait. Dè Obmaa isch a dè Spitzè vum Kollegium vo dè Einigsmeischter un dè Vowaltig gschtandè un hèt d Region nõch ußè vodrèttè. D Waal vum Redmann isch jewyls Aafang Mai uff Yladung vum Waldvogt z Görwyyl übber d Bünni gangè.
Waalbrechtigt sin alli Einigsmeischter vo dè letschtè Amtszit, diè amtyrèndè Einigsmeischter un dè Waldvogt gsi. Dè Waldvogt hèt è Vorschlagsrächt ghaa un hèt als èrschtè sini Stimme abgää dürfè. Zum Redmann hèt mò im jöhrlichè Wechsel diè amtyrèndè Einigsmeischter us dè Einigè ob dè Alb odder nied dè Alb chönnè.
Diè amtyrèndè Einigsmeischter, zuè dènnè au dè Einigè-Obmaa ghört hèt, hèn nõch dè Waal gegèübber m Waldvogt èn Amtseid ablegè müèsè, das landesfürstliche Interesse zu befördern, von der Einung Schaden und Nachteil zu wenden, in allem ein Aufsehen zu tragen und mit den Steuern und Geldern so umzugehen, wie sie es vor dem allerhöchsten Gott zu verantworten sich getrauen.
Gschpônle Dè Obmaa hèt èn Stellvodrètter chriègt, s Gschpônle, wo ein vo dè vyr Einigsmeischter gsi isch, zuè dènnè dè Obmaa nit ghört hèt. S Amt vum Gschpônle isch zuèschtändig gsi für :

  • dè Intrèssèuusglych unter dè beidè Gruppè vo vyr Einigè
  • d Arbètsentlaschtig vum Obmaa
  • d Kontrollè vum Obmaa, well er ein vo dè zwei Schlüssel vo dè Landesladè ghaa hèt
Ständevodrètter[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Grõfschaft Hauèschtai isch als Vodrètter vum drittè Stand mit Sitz un Stimmè i dè vorderöschtrychischè Kammèrè durch dè Obmaa un 2 Einigsmeischter vodrèttè.

Störungè vo dè Sèlbschtvowaltig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Sèlbschtvowaltig i dè Grõfschaft Hauèschtai hèt übber d Johrhunderte, wo si eksischtyrt hèt, bezogè uff iri Reglè un Kontinuidät ekstreem zuèvolässig fungtionyrt. Trotzdèm hèt s Zitè mit gravyrèndè Störungè gää:

  • Diè aktivi Mitwǜrkig vun èm Großdeil vo dè Grõfschaftsbewooner am Dütschè Buèrèchrièg anno 1524/25 hèt zuè-nèrè Aberkènnig vo dè Brivilegiè durch d Landeshèrrè un sèllèwäg zuè nèrè fascht zweijöhrigè Unterbrechig vo dè Sèlbschtvowaltig nõch sich zogè. 1527 sin abber diè Brivilegiè us bolitischè Gründ widder zrugg gää worrè.
  • Dè Dryßigjöhrigi Chrièg, wo dè Landschtrich a dè Rand vo sinèrè Exischtènz brocht hèt, isch i dè 30er un 40er Johr vum 17. Johrhundert au durch d Landeshèrrè nit z vowaltè gsi.
  • Im Volauf vo dè Salpeterer-Unruè am Aafang vum 18. Johrhundert, wo im Hotzèwaald un dõdemit au i dè Grõfschaft Hauèschtai uusbrochè isch, sin meermòls durch dè Landeshèrr Waalè annullyrt odder vobotè worrè un d Waalämter vom Landeshèrr bsetzt worrè. Nõchdem d Unruè bis übber d Mitti vum Johrhundert usè witter gangè isch, hèt d voderöschtrychischi Hèrrschaft diè meischtè Selbstverwaltungsprivilegiè entzogè. Bezüglich vo dè Einigsmeischter sin dè Einigè nu no ein Vorschlagsrächt für drei Kandidatè zuègschtandè. D Mitwǜrkig bi dè Rächtschprèchig hèt d Grõfschaft gänzlich ièbüèßt.

Milidärischi Struktur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dè wichtigschte Bydraag vo dè wǜrtschaftlich schwachè Grõfschaft Hauèschtai mit dè aagschlossènè Vogteiè, dè Waldschtädt un èm Zwing un Bann vum Kloschter St. Bläsy für d Landeshoheit isch d Landt Miliz gsi, diè asè dauftè Landfahnè.


Luèg au[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Hotzèwälder Hischtörli

Weblinggs[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Einzelnõchwys[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Julius Cramer: Die Geschichte der Alamannen als Gaugeschichte, 1899, Breslau, Volaag vom M. & H. Marcus, S. 454


Information icon.svg Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Grafschaft_Hauenstein“ vu de dütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.