Benutzer:Ark001/Wärchstatt

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen

im Schaufäischter[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Projäkt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Geografy vom alemannische Sproochruum, und was drumumen isch
  • dr Rhy
  • Kultur im alemannische Sproochruum
  • schwiizerdütschi Literatur
  • Artikel zu Joor im Middelalter
  • Züri

uf em Arbetstisch 1[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bluescht isch es Wort vo dr alemannische Sprooch.

i dr Botanik

Es bedüütet zerscht das Fenomeen vo dr Botanik, ass vil Blüetepflanze im Früelig, wenn s gnueg warm isch und t Insekte chönd usflüüge, d Blüete uftüend, und zwar grad ganz vil oder alli vo einere Pflanze odr uf ere ganze Hoschtet glychzytig. Das nützt de Insekte, wo bi eim Flug noch binenand vil Kwelle vo Blüetesaft finde, und drdur au de Blueme und de Böim, wo uff ne glychzytig vil Blüete befruchtet wärde, so dass si denn im Summner au vil Frücht mit de Soome drinn überchöme. Im Gebiet vo Middeleuropa isch bis jetzt s Bienli/Bejeli/Imbeli (Honigbiene) s wichtigschte Insekt zum d Blüete z befruchte; en bedütende Deil vo dr Befruchtig vo de Blüetepflanze träget au d Wildbeinli und d Hummele by.

Mit Bluescht bezeichnet me bsunders s Uustrybe vo de Blüete uff de Böim, wo Frücht träge. Die wichtigschte drvo i de alemannische Landschafte sind t Öpfelböim und Tchriesiböim. I de Gägende, wo’s vil so Kultuure het, isch immer wider im Frlüelig dr Bluescht es grosses Naturschauspiil, im Thurgau isch es dr Bluescht vo de Öpfelböim und i dr Nordeschschwiiz dää vo de Chrisi. S Idiotikon het Beleeg für Blueschtfahrte im 19. Joorhundert. D Turismusorganisazioone lade denn zu spezielle Blueschtwanderigen y:

Es Bild vom Chriesibluescht im soledurnische Schwarzbuebeland:

Bedütige vom Wort

S Schwiizerischen Idiotikon bringt Beleeg sit em 15. Joorhundert für d Forme Bluest und Blüest und d Bedüütige im botanische und im übertreite Sinn, denn au Zitaat, wo drin Bluest als Synonym für Blüete bruucht wird und de no s Tätiketiswort blüestle für afo blüeje. Me bruucht s Wort fasch no meh i de zämegsetzte Uusdrück wie Maiebluescht, Öpfelbluescht, Holderbluescht. Bohnebluescht isch au en Familiename worde.[2]

Im Hoochdütsche git’s keis Wort, wo gnau däm alemannische Bluescht entspricht. S Französische kännt derfür s Wort floraison.[3]

Gedichtband Im Bluest vo dr Sophie Haemmerli-Marti

Anderesyts bruucht me s Wort Bluescht au im übertreite Sinn für en Höhepunkt vo kulturelle Entwiklige – es git do uf dr alswiki gueti Bischpiil derzue...

Dr Bluescht isch grad au i dr Literaturgschicht es schöns Bild für s Zämeträäge vo «Blüete» us dr Produkzioon vo de Schriftstller. Das entspricht em hochdütsche Blütenlese und em Frömdwort Antology.

Für die alemannischi Literatur: Holderbluescht. Alemannisches Mundart-Lesebuch. vom Georg Thürer useggää, München Aarau 1962.[4]

Es Gedichtbüechli vo dr Sophie Haemmerli-Marti het dr Titel Im Bluest, es bringt i eim Kapitel e Hampfle Früeligsgedicht.[5] D Haemmerli-Marti bruucht deils d Form s Bluescht.

Fuessnoote

- - - - - - - - - - - - - -


uf em Arbetstisch 2[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Tieläktology isch es Fach vo dr Sproochwüsseschaft ....

d Ufgoob vo dr Tieläktology

•s Hauptprobleem isch es, wie die einzelne Sproochfamilene in separati Sprooche und die denn in Mundarte z underscheide sind / weli Mundarte cha me underscheide / dur was underscheide si sech / was für Mthode het d Tieläktology zum das z zeige Do stryte sech d Filolooge sid langem um gwüssi Sache ....; zum Byschpiil bi dr rätoromanische Sprooch: sind die Idiom vom Surselvsiche bis zum Ladin oder sagar zum Dolomiteladynische en eigeni Sprooch mit divärse Mundarte, oder isch das e Gruppe oder Familie vo sächs underschidleche, aber mit enand nooch verwandte Sprooche ? I dr Gschicht isch zu däm no d Theory drzuecho, das sig jo öppe nume en Tieläktgruppe vom Iteliänische ... Das isch d Questione Ladina gsi, wo im spoote 19. und im früne 20. Joorhundert mit politisch-ideologische Gründ starch dischputiert worden isch.

Methodik vo dr Tieläktology

  • Wortkund, Lexikology
  • Tieläktwörterbüecher

s Schwiizerischen Idiotikon sGlossaire des patois de la Suisse romande s elsässische Wörterbuech

  • Sproochgschicht
  • Etymology
  • Verbreitig vo Tieläktforme vo de Wörter und vo de Bsunderheite vo de Tieläkt/Sproochgeografy
  • Fonology
  • Syntax / Grammatik
  • Literatur vo de Tieläktgebiet

Wüsseschaftsgschicht

Tieläktology vo dr alemannische Sprooch

Tieläktology vo andere Sprooche

Indeoeuropäischi Sprooche

•Tieläktology i dr Germanistik •Tieläktology i dr Romanistik •Tielktology i dr Anglistik •und anderi

Afrikanistik Asiatischi Sprooche

Literatur

  • Jan Goossens: Dialektologie. 1977.
  • Werner Besch u. a. (Hrsg.): Dialektologie. Ein Handbuch zur deutschen und allgemeinen
  • Dialektforschung. 2 Halbbände. Walter de Gruyter, Berlin/ New York 1982–1983 (HSK 1). *Heiner Löffler: Dialektologie. Eine Einführung. Narr, Tübingen 2003.

Weblink Fuessnoote

Kategorie:Sprochwüsseschaft

- - - - - - - - - - - - - -


Notizzedel zue de Artikel über d Joor vom Middelalter[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Stand vom Projäkt: alli Joor sid anne 1000: √ (Sumer 2018)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Für Artikel über d Joor vom Middelalter:

  • Zerscht nocheluege, vo welne Joor us em Middelalter es sech loont, i der Alemannische Wikipedia en Artikel z mache.
  • I dene Lexikonbyträg psunders Sache us der alemannische Wält und dr alemannische Sproochgschicht zämestelle und verchnüpfe.
  • Ereignis usserhalb vo der alemannische Gschicht derzue nää, wenn s basst.

Inhalt

  • Läbensdate vo Persone: Päpscht, Chönig, Herzög, Bischöf, Äpt und Äptissinne und bekannti Mönch und anderi Kleriker, Heiligi, Politiker, Undernäämer, Boumeischter, Künschtler, Techniker; Geburte, Wahle, Hochsig, Amtsübernaame, wichdegi Reise, Houptwärch, Todesfäll
  • Gründig vo Länder, Stedt, Bischtümer, Chlöschter
  • erschti Erwäänig vo alemannische Ortschafte
  • Bou vo Burge, Stadtmuure, Brugge, Chile, Strosse, Hoschpiz, psundere Hüüser
  • Ereignis: Verträg, Bünd, Änderig vo Riichsgränze, Versammlige, Stadträcht, Stadtverfassige, Fehde, Chrieg, Eroberige
  • Naturereignis ( zum Bischpiil s Hochwasser vo dr Aare und em Rhy vo 1480)
  • datierti Sache vo der Technikgschicht und vo der Kunschtgschicht, inträssanti Monumänt, psunderi Kunschtwärch

Sproochgschicht

Datum

  • vor allem Sache, wo me von-ne es gnaus Datum, also wenigschtens s Joor, het, nää.
  • Sache, wo nit ufs Joor gnau datiert sind, nur usnahmswys erwääne, wenn s öpis wichtigs isch, vilecht mid ere Begründig.

Kwelle

  • Wenn möglech die gschichtleche Kwelle vo dene Sache zitiere.
  • Ganz wichdegi Kwelle und psunders die, wo für di alemannische Gschicht nützlech sind, im ene eigete Artikel beschrybe. (Bischpiil: Teschtamänt vom Tello vo ane 765)

Lueg au

Stichproob En Uswaal vo Joor, wo me chuum bsunderi alemannischi Sache derzue findet:

  • 520, 559, 560
  • 621, 623, 624, 627, 628, 629, 630, 668, 669, 671, 691, 697, 698
  • 701, 702, 703, 704, 748,
  • 852, 867, 868, 869, 880, 883, 899
  • 902, 903, 905, 906, 908, 909, 914, 916, 918, 920, 922, 923, 943, 944, 945, 992, 997
  • 1038, 1082


Nochegluegt, zu welne Joor alemannischi Sache vorchöme:

Wenkerböge[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Formularkorrekture HLS[ändere | Quälltäxt bearbeite]

ab 12. Jänner 2018:

Vorlag für HLS-Verchnüpfige:

Wärchzüüg[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Fuessnoote zu divärse Kapitel[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Frickdaaler Chriesiwäg
  2. Bluest im Schwiizerischen Idiotikon
  3. Paul Mazliak, La floraison, De Boeck université, Paris et Bruxelles, 2012.
  4. Geogr Thürer: Holderbluescht. Alemannisches Mundart-Lesebuch mit Beiträgen aus der deutschsprachigen Schweiz und ihrer alemannischen Nachbarschaft: aus Baden, dem Elsaß, Vorarlberg, Liechtenstein und den Walsersiedlungen im Piemon.München Aarau 1962.
  5. Sophie Haemmerli-Marti: Im Bluest. Bern 1914.