Bistum Basel

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
S Bistum Basel hüte

S römisch-katholische Bistum Basel (uf Latiinisch Dioecesis Basileensis) isch eini vo de sechs Diözesene i de Schwizer Bischofskonferenz.

Name[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Bistum Basel isch s einzige Bistum uf de Wält, wo d Stadt im Name vom Bistum nöd glichzytig au Sitz vom Bischof isch. Da isch us historische Gründ so; um s Johr 400 wird Basilia zum erste Mol as Bischofssitz erwähnt. S Bistum het dr Name bhalte, wo d Stadt Basel reformiert worden isch, und dr Bischof 1528 uf Pruntrut im Jura züglet isch. Sit 1828 isch d Stadt Solodurn dr offizielli Amtssitz vom Bischof vo Basel und die früehklassizistischi St. Ursekathedrale z Solodurn isch d Hauptchille vom Bistum. Vo 999 bis 1802 isch dr Bischof vo Basel e Fürstbischof vom glichnamige Fürstbistum gsi, d. h. er isch Bischof und gliichzitig Fürst im Heilige Römische Riich gsi und as sonige isch er dr wältlig Landesherr im hütige Kanton Jura, im Bärner Jura, im Birsegg und im Laufedaal gsi.

Hüte het s Bistum Basel e Flechi vo 12'585 km². Drzue ghöre d Kantön Aargau, Basel-Landschaft, Basel-Stadt, Bärn, Jura, Luzärn, Schaffhuuse, Solodurn, Thurgau, und Zug. Öbben e Drittel vo dr Bevölkerig im Bistum, das si 2007 1'070'500 Lüt gsi, isch katholisch. S Bistum het 470 Diözesanbriester, 256 Ordesbriester und 102 Diakone.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr erst bekannt Bischof in dr Region isch dr Justinianus Rauricorum gsi, wo bi de Konzil vo Sardica (343) und Köln (346) drbii gsi isch. Er het si Sitz im Römer Kastell z Augst gha. Um 400 isch d Residänz uf e Basler Münsterhügel verleit worde, wäge de Alemanne, wo ins römische Gebiet iigfalle si. Dr erst Bischof vo Basel wo mä kennt, isch dr Pantalus gsi, aber no 618 het dr Ragnacher us em Chloster Luxeuil dr Titel vom Bischof vo Basel und Augst drait.

Sit dr Herrschaft vom Frankekönig Pippin III. († 768) kennt men alli Basler Bischöf. Under em Haito, wo zur Zit vom Karl em Grosse Bischof gsi isch, het Basel en erste Höhepunggt erläbt und me het s erste Basler Münster afo baue. Dr Haito isch au no Abt vom Chloster Riichenau gsi und e Verdraute und Berooter vom Kaiser. 811 isch er für en as Gsandte uf Byzanz greist.

S wältlige und s geistlige Machtgebiet vom Bischof vo Basel im 15. Johrhundert

Wo dr König Rudolf III. vo Burgund im Basler Bischof d Benediktinerabtei Moutier-Grandval, s Stift St. Ursanne und s Münsterdaal im Jura gschänggt het, isch dä au e wältlige Fürst worde. As Fürstbischöf hai d Basler Bischöf zur Zit vom Bischof Burkard (1072–1107) au über s Sisgau, s Buchsgau gregiert und au über Gebiet am Bielersee, d Herrschaft Pruntrut, d Landvogtei Schlienge mit Istei und Chliibasel, wo nit emol alli Deil vo dr Basler Diözese gsi si. Im Bischof si wältligi Macht het aber scho im 13. Johrhundert afo abbröckele, und denn het sich z Basel in de 1520er Johr d Reformation afo duuresetze und dr Bischof het si Sitz uf Pruntrut verleit, wo zum Fürstbistum ghört het, wo aber chirchlig em Erzbischof vo Besançon understanden isch. Wäge däm het dr Basler Bischof für alli chirchlige Handlige won er in siiner Residänzstadt aagordnet het, en Erlaubnis vom zueständige Bischof müesse übercho.

Zur Diözese hai zu säller Zit Deil vom Elsass bis über Kolmar uuse, s östriichische Frickdaal und grossi Deil vom Kanton Solodurn ghört. 1779 si d Diözese neu iideilt worde und d Ajoie isch zum Bistum Basel cho. Dr Süde, südlig vom Pierre-Pertuis, isch Deil vo dr Diözese Lausanne gsi und die rächtsrhiinische Gebiet mit dr Vogtei Schlienge hai zum Bistum Konstanz ghört. 1790 isch s Elsass vo dr Diözese Basel abdrennt und em neue Bistum Colmar understellt worde. So het s Bistum 1814 under em Bischof Franz Xaver vo Neveu nume no us em linggsrhiinische Basel, em Frickdaal, em hütige Kanton Jura und eme Deil vom Kanton Solodurn bestande. Denn si aber die schwiizerische Gebiet vom Bistum Konstanz und die südlige Deil vom Kanton Solodurn, wo Lausanne understande hai, und die rächtsrhiinische Deil vom Kanton Basel zum Bistum cho. 1820 het sich au dr Kanton Luzärn brovisorisch aagschlosse.

1828 isch s Bistum Basel mit Bischofssitz z Solodurn mit eme Konkordat zwüsche Basel, Luzärn, Solodurn und Zug vom Papst Leo XII. neu gründet worde und au Bärn isch drbii bedeiligt gsi. S Kollegiatsstift St. Urs und Viktor isch zum Kärn vom neue Domkapitel worde und het us je drei Kapitular us de Kantön Luzärn und Bärn und eim us em Kanton Zug bestande. D Kantön, wo bedeiligt si, üebe sit denn mit ere Diözesankomferänz d Ufsicht us. Jede Kanton het bi dr Komferänz zwei Verdrätter, äntwäder vo dr Regierig oder vo dr Landeschille us.

Am 23. August 1828 isch dr Neveu z Offeburg gstorbe und s Domkapitel het dr Generalprovikar für e Kanton Solodurn, dr Joseph Anton Salzmann zu sim Nochfolger gwehlt. D Kantön Aargau und Thurgau hai sich im Johr druf em Konkordat aagschlosse, und 1864 au dr Kanton Bärn, wo siini Gebiet linggs vo dr Aare bis denn zum Bistum Lausanne ghört hai.

In de 1870er Johr het dr Schwiizer Kulturkampf stattgfunde, nochdäm dr Bischof vo Basel, dr Eugène Lachat, s Unfehlbarkeitsdogma, wo vom Erste Vatikanische Konzil 1870 agnoh worden isch, in sim Bistum verkündet het und d Kantön Solodurn, Bärn, Aargau, Thurgau und Basel-Landschaft ihn am 29. Januar 1873 entloo und am 21. Dezämber 1874 s Bistum ufghobe hai. Vo de Konkordatskantön hai nume Luzärn und Zug zum Lachat ghalte. S Ändi vo der Usenandersetzig isch erst 1884 mit dr Niiderlag vo de Ultramontaniste cho, wo d Schwiiz und dr Vatikan abgmacht hai, s Bistum wider z errichde und e neue Bischof iizsetze.

1888 isch s Bistum Lugano errichdet und juristisch mit em Bistum Basel verbunde worde, isch aber vom ene apostolische Verwalter gleitet worde. Dr Bischof vo Basel het sit denn bis 1971 dr Ditel «Bischof vo Basel und Lugano» gfüehrt.

Sit 1967 verdrätte zwei Diözesanrööt d Inträsse vo de Gläubige und vo de Seelsorger em Bischof gegenüber.

D Zuekumft vom Bistum[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sit de 1970er Johr diskutiert mä, wie mä s Bistum Basel neu chönnt ordne, wil s sehr vil grösser isch as alli andere Schwiizer Bistümer und drzue in zwei Deil, wo nit zsämmehänge, ufdeilt isch. Mä redet bsundrigs über e mögligi Abspaltig vo de Gebiet vo de Kantön Thurgau, Schaffhuuse und Luzärn, het aber no nüt beschlosse.

D Bischofswahl[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Bischofswahl im Bistum Basel isch bsundrigs: wie im adlige Fürstbistum, wo 1803 undergangen isch, duet s Domkapitel au hüte no dr Bischof wehle. An andere Ort cha dr lokali Klerus nume e Kandidat vorschloo, im Bistum Basel wehlt er dr Bischof und dr Papst cha nume bestätige. Das git s uf dr ganze Wält sust nume no im Bistum Sanggalle.

Weblingg[ändere | Quälltäxt bearbeite]


Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Bistum_Basel“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.