Hausen im Wiesental

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Wappe Dütschlandcharte
Wappe vo dr Gmei Huuse im Wiisedal
Hausen im Wiesental
Dütschladcharte, Position vo dr Gmei Huuse im Wiisedal fürighobe
47.6813888888897.8405555555556404Koordinaten: 47° 41′ N, 7° 50′ O
Basisdate
Dialekt: Alemannisch
Hauptvariante: Hochalemannisch
Regionalvariante: Wiisedälerisch
Bundesland: Bade-Württebärg
Regierigsbezirk: Friburg
Landkreis: Lörrach
Höchi: 404 m ü. NHN
Flächi: 5,13 km²
Iiwohner:

2293 (31. Dez. 2012)[1]

Bevölkerigsdichti: 447 Iiwohner je km²
Poschtleitzahl: 79688
Vorwahl: 07622
Kfz-Chennzeiche:
Gmeischlüssel: 08 3 36 036
Adress vo dr
Gmeiverwaltig:
Bahnhofstraße 9
79688 Hausen im Wiesental
Webpräsenz: www.hausen-im-wiesental.de
Burgi: Martin Bühler (FW)
Lag vo dr Gmei Huuse im Wiisedal im Lörrach
Charte

Huuse im Wiisedal (IPA: [ˈhuːz̥ənɪmˌʋiːz̥əd̥ɑːl]; amtlich Hausen im Wiesental) isch e Gmei im Wiisedal im Landchreis Löörrech. Si isch als Heimetort vom alemannische Dichter Johann Peter Hebel bechannt und wird sällewäg au oft Hebeldorf gnännt. Vom 17.-19. Johrhundert isch in Huuse usserdem e Bergwerch gsi, wo zue de gröschte Industriebetriib im Markgräflerland ghört hät. Spöter isch de Ort, wie au de Rescht vom Wiisedal, vor allem vo de Textilindustrie prägt gsi. Hüt het Huuse guet 2400 Iiwohner und e Gmarkigsflächi vo 514 Hektar.

Geografi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Geografische Lag[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Blick uf Huuse vo Oschte her

Huuse lit zmits im Wiisedal, eme rächte Sittedal vom Rhii. S Wiisendal isch eini vo dr Gegnige im früejere Großherzogtum Bade, wo am früejeschte induschtrialisiert wore isch. D Gmei Huuse lit rund 15 Kilometer vo dr Schwyzer Gränze ewäg und isch fascht uf halbem Wäg zwische Feldberg und Basel. D Gmarkig vom Ort erstreckt sich über 514 Hektar, dr höchscht Punkt isch uf em Tannebüel (727 m. ü.M.), dr diefscht an der Grenze zu Schopfe (385 Meter ü.M.). Huuse isch im Weschte und Oschte vo Hiägl un Berg umgeh: Richtig Zell isch de Grendel, Richtig Gresge de Tannebiähl un de Knoble, im Weschte de Chölschberg un de Maieberg. Öschtlich vo de Wiise isch usserdem de Alzebiähl, und e weng wiiter weg d' Möhr und de Langefirscht.

Nochbergmeine[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Nochbergmeine vo Huuse sin under anderem Zell im Norde (Ortstdeil Gresge) und Schopfe im Oschte, Süde un Weschte (Ortsdeil Raitbach, Fahrnau un Enkestei).

Wetter[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z' Huuse hets kei Wetterstation, wo Räge- un Temperatur regelmässig ufzeichnet duet. Allerdings git's so eini im Schopfemer Deilort Eie, nit wiit weg vo Huuse und fascht uf glicher Höchi. D langjährigi Durchschnittstemperatur z'Eie lit bi 8.5 Grad Celsius, di jährlichi Niederschlagsmängi bei 1185mm [2]

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Huuse isch 1295 s'erscht Mol urchundlich erwähnt worde. Wirklich bechannt worde ischs non am Schluss vom 17. Johrhundert, wo mer im Ort e markgräfliches Iisewerk errichtet hät. Säll Werk isch ein vo dr gröschte Industriebetriib in dr Markgrafschaft un im Markgräflerland gsi und isch bis ins 19. Johrhundert bstande. Aschließend isch in Huuse, wie überall im Wiisetal, d' Textilindustrie sesshaft worde, allerdings ischs au mit dere ihrer Bedütig am End vom 20. Johrhundert bergab gange. Im Gegesatz zue andre Gmeine im Dal hätt Huuse aber au hüt no e großi Textilfabrik. Sit em 5. Septämber 1963 füert d Gmei dr Zuesatz im Wiesental im Namme.

Religione[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Huuse git s e römisch-katholischi un e evangelischi Chilchegmei. Früejer het Huuse zue dr protestantische Markgrofschaft Bade-Durlach ghert und isch folglich lutherisch gsi. Durch s' Iisewerk un spöter dann vor allem durch d' Huusemer Textilfabrike sin dann aber immer meh Katholike in de Ort cho, sodass mer am Aafang vom 20. Jorhundert au e katholischi Chilche baut un gweiht hät. 1987 ware 47% vo de Huusemer katholisch, 43% protestantisch.[3] Interessant isch no, dass die beide Chilchegmeie grösser sin als die politische Gmei Huuse. Zue de evangelische Gmei ghört nämlich no de Nochberort Raitbach dezue, während die katholischi Gmei sich no um die ganze Katholike im Chleine Wiisedal chümmeret, wo's in Tegernau e chlins Kappellele hät.

Politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Gmeirot[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Rathus

Huuse hät e Gmeirot mit 12 Gmeiröt un em Burgermeischter as Vorsitzende.


Zämmesetzig vum Gmeinderot
Partäi Wahle vu 2009 Wahle vu 2004
SPD 4 Sitz 4 Sitz
CDU 3 Sitz 4 Sitz
Wehlervereinigunge 5 Sitz 4 Sitz
Gsamt 12 Sitz 12 Sitz
Quälle: Statisdischs Landesamt vu Bade-Württebärg

Burgermeischter[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Amtszyt Name Amtszyt Name
1832–1836 Johann Georg Bipp 1877–1878 Johann Jakob Maurer
1836–1837 Johann Georg Währer 1878–1879 Johann Friedrich Arzet
1837–1839 Friedrich Riedmeyer 1879 Georg Friedrich Bipp
1839–1841 Johann Georg Greiner 1879–1880 Theodor Herbster
1841–1844 Johann Georg Bipp 1880–1911 Johann Jakob Roths
1844–1847 Johann Friedrich Arzet 1911–1913 Gustav Behringer
1847–1852 Johann Jakob Greiner 1913–1945 Albert Hauser
1852–1856 Johann Friedrich Arzet 1945 Adolf Philipp
1856–1865 Karl Chr. Greiner 1946–1955 Ernst Friedrich Schleith
1865–1867 Georg Friedrich Behringer 1955–1975 Ernst W. Hug
1867–1871 Johann Jakob Maurer 1975–1999 Karl Heinz Vogt
1871–1872 August Klaile syt 1999 Martin Bühler
1872–1877 Georg Friedrich Fritz

Quälle: [4]

Wappe[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Entwurf für s Wappe vo 1963 stammt vom Armand Wilhelm Brendlin, eme früejere Gmeirot un Grafiker. S Wappe zeigt e silbrig Fachwerchhuus uf grüenem Grund. Neben em Bezug zum Ortsname (Huuse), stellt des ußerdem e Verbindig här zum Heimetdichter Johann Peter Hebel, wel s isch in däm Huus noogstaltet, wu dr Hebel din gwohnt het.

Partergmeine[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Huuse hät zwei Partnergmeinde, nämlich Huuse im Aargau und Marlieshausen, hützetag en Ortsdeil vo Wipfratal z Thüringe.

Wirtschaft un Infrastruktur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Verkehr[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Huuse hät zämme mit Schopfe-Raitbach en Bahnhof an de S-6-Regio-Bahn vo Basel uf Zell. Usserdem git's im Rahme vom Regio Verkehrsbund Lörrach lokali un regionali Busverbindige. D' Bundesstroos 317 verlauft am öschtliche Ufer vo de Wiise an Huuse vorbei un bindet de Ort ans überregionali Strossenetz an, e Kreisstroos verbindet Huuse usserdem mit Enkestei und em chleine Wiisedal.

Bildig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Huuse het en eigene Chindergarte und e eigini Grund- und Hauptschuel. Die Hauptschuel wird sit 2003 vom Förderverein Aufwind unterstützt, wo über 100 Mitglider het.

Kultur un Sehenswürdigkeite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S „Hebelhuus“, s Heimethuus vom Johann Peter Hebel

Park[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Huuse git s zwo Parkaalage. Nebe dr Schuel isch uf eme ehmolige Chilchhof e chleine Park gstaltet wore. Dert het d Hebelmusik ihre Üebigspavillon. Dr zwet, größer0 Park ghört dr Firma Brennet un wird sit e baar Johr von ere Arbetsgmeinschaft vo dr Schuel pflegt.

Musik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sit 1855 git's z'Huuse d' "Hebelmusik". Usserdem git's no zwei Chilchechör (ei katholische un ein evangelische) sowie dr "Förderverein Musikschuel".

Sport[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Sportaagebot z Huuse wird vor allem vo Verein prägt. S git z Huuse ne Fueßballverein (FC Hausen), e Durnverein (TV Hausen), dr Tennisclub TC Grün-Weiss Hausen, e Schützegsellschaft, Verein für Hunds- un Angelsport un e Chleidierzüchterverein. D Gemeinde unterhaltet e Sportaalag uf dr „Stockmatt“, wu ne Waseplatz, ne Härt0platz un Liichtathletikaalage umfasst un au vo mehrere Verein brucht wird. D Huusemer Verein engagiere sich im Allgmeine seli stark im Jugendberiich.

Regelmäßige Veranstaltungen[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • All drej Johr wird z Huuse vo dr Verein e zwedägig Dorffescht organisiert.
  • Jedes Jahr findet am 10. Mai, Hebels Geburtstag, das Hebelfest statt, in dessen Rahmen alle zwei Jahre der Johann-Peter-Hebel-Preis verliehen wird.
  • Zue Ehre vom Johann Peter Hebel wird alljohr am 10. Mai z'Huuse s Hebelfescht gfiiret, un alli zwei Johr verleiht s'Land Bade-Württeberg dört dr mit 10.000 dotiert Hebelpriis. Bstanddeil vom Hebelfescht isch s „Hebelmähli“, wo vo dr Basler Johann-Peter-Hebel-Stiftig uusgrichtet wird, wo dermit e Bstimmig us em Teschtamänt vom Hebel erfülle duet: An siim Geburtstag were di 12 eltschte Manne (un mittlerwiili au di 12 eltschte Fraue) vom Dorf zuen eme feschtliche Esse gladen. All 25 Johre git s e „Großes Hebelfescht“ (nächschte Termin: 2010 zum 250. Geburtstag).

Persönlichkeite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Blick über's Huusemer Oberdorf

Die bekannteschti Persönlichkeit vo Huuse isch dr alemannisch Dichter Johann Peter Hebel. Dr Hebel isch zwar z'Basel uf d' Welt cho, hett aber en Grossdeil vo sinere Chindheit z'Huuse verbrocht und isch dört au vo 1766 bis 1769 uf d' Schuel gange. Zue siine Ehre wird s Hebelfescht gfiiret, un alli zwei Johr dr Hebelpriis verlihe. Usserdem verleiht d' Gmei Huuse jedes Johr d' Hebelplakette am „Hebelobe“, e baar Däg vor em 10. Mai.

S Heimethuus vom Hebel, s' sognannt Hebelhuus (oder Hebelhüsli), isch als Heimetmuseum iigrichtet worde. S wird au as Ort für Hochzitte, Läsige un anderi Veraastaltige brucht. Zum Große Heblefescht 2010 sol s erwitteret wäre.

Ehreburger[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Johann Jakob Roths, Burgermeischter vo dr Gmei von 1880 bis 1911
  • Reinhold Zumtobel (1878–1953), SPD-Bolitiker, Redakteur, Gwerkschafter, Hebelpriisdreger 1953.
  • Ernst W. Hug, Burgermeischter vo dr Gmei vo 1955 bis 1975
  • Karl Heinz Vogt, Burgermeischter vo dr Gmei von 1975 bis 1999

Sühn un Döchtere vo dr Gmei[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • E wiiteri bekannti Persönlichkeit isch dr August Babberger, en wichtige expressionistische Moler, wo am 8. Dezember 1885 z'Huuse uf d' Welt cho isch un bis 1895 im Dorf gläbt het.
  • Au z'Huuse uf d Welt cho isch dr Johann Sebastian Clais (1742 - 1809), wo als Erfinder uf em Gebiet vo de Salzgwinnig bechannt worde isch.
  • Dr Oskar Rümmele (1890–1975), Gwerkschafter und Bolitiker (CDU), het as Mitglid vom Dütsche Bundesdag die innerörtli Högschtgschwindigkeit vo 50 km/h durgsetzt.

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistisches Bundesamt – Gemeinden in Deutschland mit Bevölkerung am 31.12.2012 (XLS-Datei; 4,0 MB) (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2011)
  2. Deutscher Wetterdienst: Mittelwärt vo de Normalperiode 1961-1990
  3. Landkreis Lörrach (Hrsg.): Der Landkreis Lörrach, S. 896
  4. Hausen im Wiesental - Gegenwart und Geschichte, Hausen, 1985, S. 315

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Gemeinde Hausen im Wiesental (Herausgeber): Hausen im Wiesental- Gegenwart und Geschichte, Hausen, 1985
  • J.G. Behringer, R. Zumtobel: Hausen im Wiesental, Hausen, 1937

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Hausen im Wiesental – Sammlig vo witere Multimediadateie