Lawine

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
E Lawinechäigel noch em Schmelze
Staublawine

As Lawine wärde Masse vo Schnee oder Iis bezäichnet, wo sich vo Bärghäng ablööse und in s Daal rutsche oder stürze. Lawine, wo groossi Sach-, Persone- oder Umwältschäde aastelle, wärde zu de Naturkatastroofe zelt. S Wort wird vilmol au im Zämmehang mit em Abrutsche vo andere Stoff as Schnee brucht, so säit mä zum Bischbil Stäilawine oder Schlammlawine usw.

Worthärkumft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Wort Lawine läitet sich vom latiinische Wort labīna „s Rutsche“ ab. Us em Middellatiinische stammt s Wort lavina. Im Althoochdütsche git s lewina.[1] Zerst häi d Alemanne in de Schwizer Kantöön Uri oder Glarus dr Usdruck vo de Romane, wo denn dört no gläbt häi, as Láui oder Láuine, Láuene, und das het sich denn in dr ganze Dütschschwiz verbräitet. Erst im spoote 18. Joorhundert isch dr Usdruck dur d Räiselitratuur und vor allem dur em Friedrich Schiller sim Wilhelm Tell im übrigen dütsche Sproochruum bekannt worde. D Betonig isch denn uf die vorletschti Silbe gsetzt worde, und us em u isch e w worde.

Lawinenarte[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Je noch däm wie si abgönge underschäidet mä zwäi grundsetzligi Arte vo Schneelawine: Schneebrätter und Luggschneelawine.

E Dachlawine isch e Schneelawine im Chliine, wo vom Dach vom ene Geböid abgoot.

D Schneebrättlawine[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Won e Schneebrätt abgrisse isch

D Schneebrättlawine chönne scho bin ere Hangnäigig vo 25° ufdräte, die mäiste chömme aber zwüsche 30° und 50° vor. Bi stäilere Häng si d Schneebrättlawine sälte, wil dr Schnee mäistens no as Luggschneelawine abgoot. Schneebrättlawine fönge aa, wenn dr Schnee mäistens kweer zum Hang uf ere lengere Linie abriisst und in äim Stück dr Hang aaberutscht.

D Schneebrättlawine si die klassische Gfoorelawine für Schneesportler und Bärgstiiger. Lüt, wo von ere sonige Lawine erfasst wärde, chönne im Schnee versticke, vo de donneschweere Schneemasse verdruckt wärde, sich verletze wenn si gege Felse brässt wärde oder abstürze.

Luggschneelawine[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Luggschneelawine im ene Hang mit Felse

Luggschneelawine fönge am ene Punkt aa und waggse und wärde bräiter je witer si rutsche. Si chömme vor allem in Schnee vor, wo nid fest isch. Si si am hüfigste an Häng mit ere Näigig vo 40° bis 60°.

Staublawine[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Abgang von ere Staublawine

Staublawine entstöön, wenn e groossi Schneemasse e stäile Hang aaberutscht und drbii no mee Schnee mit sich nimmt. Dr Schnee wird ufgwirblet, sodass e Schnee-Luft-Gmisch (Aerosol) entstoot. E Staublawine cha mee as 300 km/h schnäll wärde.[2]

E Staublawine verursacht riisigi Luftdruckschwankige (Druck vor dr Front, hindedraa Soog), wo seer gföörlig si. Wöge dene Druckschwankigen, wo so grooss wie im ene Wirbelsturm chönne si, wärde Böim abbroche, Huusdächer wäggrisse und Fänster iidruckt, so dass dr Schnee in s Huus iine cha. Wenn s Schnee-Luft-Gmisch in d Lunge vo Mensche oder Dier chunnt, so cha das in ere churze Zit zum Dood dur Versticke füere. Dr Schnee, wo mit em Staub aaberutscht, ch Mensche verschütte.

Litratuur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weblingg[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Lawine – Sammlig vo Multimediadateie

Glossar Lawine

Lawineforschig:

Lawinegfoor:

Lawineschutz:

Lawine und s Rächt:

Fuessnoote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Werner Munter: 3×3 Lawinen – Risikomanagement im Wintersport. 4.Uflaag. Verlag Pohl & Schellhammer, Garmisch-Partenkirchen 2009, S. 14f.
  2. Werner Munter: 3×3 Lawinen – Risikomanagement im Wintersport. 4. Uflaag. Verlag Pohl & Schellhammer, Garmisch-Partenkirchen 2009, S. 37.
Information icon.svg Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Lawine“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.