Jamaika

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Jamaica
Jumieka
Jamaika
Fahne vu Jamaika
Woobe vu Jamaika
Fahne Wappe
Wahlspruch: Out Of Many One People
(eng.: „Us vyle ai Volk“)
Amtspraach Änglisch
Hauptschtadt Kingston
Schtaatsform Parlamentarischi Monarchy
Schtaatsoberhaupt Chenigi Elisabeth II.

verdrätte dur dr General­guverneer Patrick Allen

Regierigschef Premierminischter
Andrew Holness
Flächi 10.991 km²
Iiwohnerzahl 2.804.332
Bevölkerigsdichti 250,9 Iiwohner pro km²
Bruttoinlandsprodukt nominal (2007) 11.206 Mio. US$ (109.)
Bruttoinlandbrodukt 4.172 US$ (82.)
Human Development Index 0,736 (101.)
Währig Jamaika-Dollar (JMD)
Unabhängigkeit vum Verainigte Chenigrych am
6. Augschte 1962
Nationalhymne Jamaica, Land We Love
Zitzone UTC −5 Stunde
Kfz-Kennzeiche JA
Internet-TLD .jm
Vorwahl +1 (876)
LocationJamaica.svg
Jamaika topo.png

Jamaika [jaˈmaɪ̯ka]/[dʒaˈmaɪ̯ka] (ängl. Jamaica [ʤəˈmeɪkə]; patois Jumieka) isch e Inselstaat in dr Karibik, wu zum Commonwealth of Nations ghert.

Dr Name laitet si vum arawakische Xaymaca oder Chaymakas ab, wu Quälleland oder Holz- un Wasserland maint. Mer chännt di ehmolig britisch Kolony fir ihri vylsytig Kultur, aber au fir ihri soziale un wirtschaftlige Brobläm. D Hauptstadt vu Jamaika isch Kingston.

Geografi un Natur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Lag[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Jamaika isch di drittgrescht Insle vu dr Großen Antille. Si lyt 145 Kilometer sidli vu Kuba un – drännt dur dr Jamaica Channel – 160 Kilometer weschtli vu Hispaniola (Quisqueya) mit dr Staate Haiti un Dominikanischi Republik. S mittelamerikanisch Feschtland isch 635 Kilometer vum Weschtspitz ewäg. Bi re Lengi vu 235 Kilometer un ere Braiti zwische 35 un 82 Kilometer nimmt d Hauptinsle ne Flechi vu 10.991 Quadratkilometer yy.

Vor dr Sidweschtkischte lyt d Pedro Bank, en unterseeischi Hebig, wu uf ere Flechi vu 8000 Quadratkilometer e Wasserdiefi vu weniger wie 100 Meter het. In dr Bank lige d Pedro Cays, e Inselgruppe mit ere Gsamtflechi vu 23 Hektar.

S Staatsbiet vu Jamaika umfasst näbe dr Hauptinsle un dr Pedro Cays no d Inselgruppe vu dr Morant Cays, wu rund 60 Kilometer sidweschtli lige.

D Atoll Serranilla-Bank, Bajo Nuevo un Alice Shoal lige im zäme vu Jamaika un Kolumbie verwaltete Meeresbiet.

Wie d Insle entstanden isch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Karibik isch aini vu dr geologisch kompläxeschte Regione vu dr Wält. Mer waiß nit vyl driber, wie d Insle entstanden isch. Di verbraitetscht Theory goht dervu uus, ass si dr weschtli Dail vu Jamaika un d Blue Mountains im Oschten in verschidene Regionen entwicklet hän un erscht im Miozän vor rund acht Millione Johr zämechuu sin.

D Blue Mountains im Oschte sin Dail vun eme Gebirg, wu Bärgchette dervu au uf Kuba un Hispaniola z finde sin. Di geologische Strukture sin idäntisch mit dr dertige. D Bärg wsin am Änd vum Eozän us em Wasser glupft wore un lige syterhär duurhaft iber em Meeresspiegel. Villicht het s vor rund 35 Millione Johr churzi Zyt e Landbrugg zue Hispaniola gee.[1]

Di weschtlige Dail vu Jamaika un d Pedrobank sin urspringli Dail vum untermeerische Nicaragua-Rugge gsii, wu si si vor 40 Millione Johr dervu abgspalte hän. Im Lauf vu dr Chryydezyt het si in dr Region e Zyylede vu Unterwasservulkan bildet, wu ainzelni dervu wahrschyns churzi Zyt iber d Meeresoberflechi duurechuu sin. S eltscht Gstai, wu mer uf dr Insle findet, isch chalti Lava us däre Period. Dr gsamt Block isch im spote Eozän dur tektonischi Bewegige, unterstitzt dur e Meeresspiegel, wu stark aabegange isch, iber d Oberflechi glupft wore. Dodmol het au dr grescht Dail vu dr vulkanische Aktivitet ufghert.

Fimf Millione Johr speter isch dr Meeresspiegel wider aagstige un het großi Dail vu dr Felchi wider iberdeckt. Doderur isch e mehreri hundert Meter dicke Chalchstaipanzer entstande, w uno hit fascht dr ganz Weschte deckt.

S git Aazaichen, ass si n Dail hecher glägeni Biet no ne baar Mol iber dr Wasseroberflechi gsii sin. Di letscht groß Lupfig het vor acht Millione Johr aagfange, zytglych mit em Zämedräffe mit dr Blue Mountains.

Geology un Landschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Jamaika lyt am Nordrand vu dr Karibische Blatte, wu si diräkt vor dr Kischte unter di Nordamerikanisch Blatte schirgt. D Nechi zue dr Blattegränze fiet all Ritt zue starke Ärdbidem, wie zum Byschpel zue däm, wu 1692 unter anderem Port Royal verwieschtet het.

Dr Weschten un d Mittivu dr Insle wäre dominiert vu mehrere hundert Meter dicke Chalkschtaischichte, wu rund zwai Drittel vu dr Oberflechi iberdecken. Im Zäntrum bilde si bis zue 900 Meter hochi Bärgchette. Im waiche Gschtai hän si diefi Däler un Hehlien mit unterirdische Flusslaif bildet. D Vercharschtig isch bsundersch uusbregt im Cockpit County sidli vu Montego Bay.

D Gebirg gehn an e Dail Stelle im Norde iber 500 Meter gääch zum Meer aabe. Dert fangt diräkt vor dr Kischte dr 7680 Meter dief Kaimangraben aa. Im Siden isch dr Abstiig zum Meer flacher, mit wyte Alluvialebene, wu im Lauf vu dr vergangene acht Millione Johr vu dr Fliss gschaffe wore sin. Uusnahme bilde zwoo Bärgchette z Westmoreland un z Saint Elizabeth, wu bis an dr Kischte gehen. Näbe Chalch wird dr Untergrund vu chalt worene Magma, Gnais un Schiifer gformt. Dr wichtigscht Bodeschatz isch Bauxit, d Lagerstätte dervu sin eschtli vu Montego Bay un weschtli vu Kingston im Innere vu dr Isnle. Derzue wäre Gips un Marmor abböue.

Dr Oschte wird vu dr Blue Mountains bregt, ere Bärgchette, wu uf ere Lengi vu rund 100 Kilometer vu Nordweschte no Sidoschte goht, mit e Hufe Uuslaifer no Norden un Side. Do het s dr hegscht Punkt vu dr Insle, dr 2256 Meter hoch gläge Blue Mountain Peak.

Jamaika wird durzoge vun e Hufe churze Fliss. Dur d Lag vu dr Gebirg fleiße die zmaischt no Nord oder Side. D Mängi vum gfierte Wasser schwankt in dr Rägezyte stakr. Im zmaischt waiche Gschtai chenne d Fliss lycht ihre Lauf ändere oder iber lengeri Streckine unterirdisch verlaufe. As lengschte Fluss vu Jamaika vylmol dr Black River gnännt. Uf ere Lengi vu 53,4 Kilometer fiert er ganzjehrig oberirdisch Wasser un isch chlaine Boot schiffbar. Aigetlig isch aber dr Rio Minho dr lengscht Fluss mit 92,6 Kilometer, wu aber im Oberlauf rägelmäßig drucke gheit un wu nume in dr dirält Nechi zue dr Kischte schiffbar isch. Beedi Fliss ligen im Sidweschten un wäre dur d Clarendon-Wasserschaide drännt. Uf Abschnitt au schiffbar isch dr 39,7 Kilometer lang Cabaritta River. Witscjaftli bsundersch wichtig isch dr Rio Cobre, wu z Saint Catherine Ackerflechine vu 73 Quadratkilometer mit Wasser versorgt un derzue Spanish Town mit Elektrizitet.

Im porese Chalchschtai bilde si nume sälte See. En Uusnahm isch dr Moneague Lake. In normale Johr het er nume ne chlaini Flechi oder dricknet ganz uus. Im Abstand vu mehrere Johrzehnt wachst er aber uf e Flechi vu 300 Hektar aa, wun er derno fir meheri Monet bhaltet. Mer waiß nit wurum, s stooht aber schyns im e Zämehang mit Veränderigen im unterirdische Abfluss.[2]

Klima[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Monatligi Durschnittstemperature un -niderschleg fir Kingston
Jan Feb Mär Apr Mai Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dez
Max. Temperatur (°C) 30,3 30,2 30,7 31,1 31,6 32,1 32,8 32,7 32,1 31,7 31,2 30,6 Ø 31,4
Min. Temperatur (°C) 21,1 21,0 21,6 22,6 23,6 24,2 24,3 24,2 24,0 23,4 22,8 21,8 Ø 22,9
Niderschlag (mm) 18 19 20 39 100 74 42 98 114 177 65 47 Σ 813
Rägedäg (d) 5 5 5 7 8 7 6 9 11 14 10 6 Σ 93
T
e
m
p
e
r
a
t
u
r
30,3
21,1
30,2
21,0
30,7
21,6
31,1
22,6
31,6
23,6
32,1
24,2
32,8
24,3
32,7
24,2
32,1
24,0
31,7
23,4
31,2
22,8
30,6
21,8
Jan Feb Mär Apr Mai Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dez
N
i
e
d
e
r
s
c
h
l
a
g
18
19
20
39
100
74
42
98
114
177
65
47
  Jan Feb Mär Apr Mai Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dez


Quelle: WMO

S Klima vu Jamaika isch tropisch un wird vum Nordoschtpassat bregt. D Tämperaturunterschid sin im Johresverlauf gring. Z Kingston lyt di mittler Monetstämperatur im Jänner bi 25 °C un im Juli bi 27 °C, im zäntrale Hochplatoo isch si rund drei Grad nidriger. Di dailwys iber 2000 Meter hoche Blue Mountains sin s ganz Johr iber schneefrei. S git zwoo dytlig uusbregit Rägezyte, im Mai un Juni un vum Septämber bis zum Novämber.

Di jehrli Niderschlagsmängi isch regional seli unterschidli. Iber 5.000 mm Räge gheie in dr Bärg im Nordoschte, derwylscht dr Mittlewärt in dr Gegnig vu Kingston, an dr wächselfychte Sidkischte, bi rund 800 mm lyt. Im Spotsummer un frieje Spotjohr zien vylmol Stirm iber d Insle. Um des Zyt bstoot Gfohr dur Hurrikan. Zlescht hän 1951 dr Hurrikan Charlie un 1988 dr Hurrikan Gilbert zue schwäre Schäde gfiert.

Wichtigi Stedt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wäg em bärgige Inland lige di maischte Sidligszäntren an dr Kischte oder in dr große Ebene. D Hauptstadt Kingston isch mit rund 584.600 Yywohner di grescht Stadt. Zäme mit dr nochglägene Planstadt Portmore mit 182.000 Yywohner bildet si ne Balligszäntrum, wu ne Drittel vu dr Gsamtbevelkerig läbt. Näbe praktisch allne Regierigsyyrichtige het s do di grescht Universitet un dr grescht Flughafe vu dr Insle. Kingston het, bsundersch syt aafangs 1990er Johr, großi Brobläm mit Kriminalitet. Iber Dail vu dr Stadt herrsche Bandine, wu in dr letschte Johr zum aine gegenenadner kämpft hüän, zum andere au uffig gege d Bolizei un s Militer.

Weschtli vu Kingston lyt Spanish Town, wu mit 147.152 Yywohner dytli chlainer isch. D Stadt isch Zäntrum vun eme Biet, wu Bananen un Zuckerrohr aaböue un do wyterverschafft wäre. Spanish Town isch aini vu dr eltschte Stedt vu Jamaika, vu 1535 bis zue dr Eroberig dur Ängland isch si d Inselhauptstadt gsii.

Im Nordweschte, ganz in dr Nechi vu dr Stell, wu dr Christoph Kolumbus as erschte Europäer uf d Insle chuu isch, lyt Montego Bay. D Stadt, wu 110.115 Yywohner zellt, isch e Turischtezyyl un e wichtige Exporthafe. In dr Nechi het s dr zweet international Flughafe vu dr Insle. Do het um 1900 dr Turismus uf dr Inslen aagfange.

Anne 2016 hän 55 % vu dr Bevelkerig in Stedt oder stedtische Ryym gläbt. Di greschte Stedt sin (Stand Zänsus 2011):[3]

  1. Kingston: 584.627 Yywohner
  2. Portmore: 182.153 Yywohner
  3. Spanish Town: 147.152 Yywohner
  4. Montego Bay: 110.115 Yywohner
  5. May Pen: 61.548 Yywohner

Fauna un Flora[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Jamaika losst si yydaile in drei Ekoregione: Druckewald an dr Kischte lang, Fychtwald im hochglägene Landesinnere un Mangroven an e Dail Kischtenabschnitt lang. Uf dr abgschidene Insle hän si vyl Dier- un Pflanzenarten entwicklet, wu endemisch sin, wu s also nume do het.

Vor dr Bsiidlig dur d Spanier sin großi Dail vu Jamaika mit dichtem Wald deckt gsii. Hit wäre vyl vu däne Flechine zum Buure bruucht. Nume bstimmiti Regionen an dr Nordkischte, s Cockpit County un d Pedro Bank un au di hegschte Regione vu dr Blue Mountains sin im e fascht urspringlige Zuestand erhalte.

S Cockpit County isch e wichtig Ruggzugsbiet fir Vegel. Mer findet do ne Großdail vu dr Arte, wu uf dr Insle vorcheme, dodrunter dr endemisch Nationalvogel Wimpelschwanz. In dr zahlryche Hehline lääbe verschideni Flädermuusarte. Zum Dail umfasse d Kolonie iber 50.000 Dier. Siu wäre unter andrem gfrässe vum Jamaikayyl un dr Jamaika-Boa, em greschte Landraubdier vu dr Insle.

In dr hechere Lage wagse näbe Mahagonigwägs wie dr Swietenia vor allem Zedere un Mahoe. Im Rägewald het s 28 Vogelarte, wu nume do vorcheme. Dr Jamaikanisch Riiseschwalbeschwanz, (Pterourus homerus), e Ritterfalter, wu uf Jamaika endemisch isch, giltet as ain vu dr greschte Schmätterling vu dr Wält.

Uußer Sandbänk un uusdehnte Seegrasfälder bietet d Pedro Bank di letschte no guet erhaltene Koralleriff vum Land. Drotz ass d Bank e wichtig Fischereibiet isch un all mee Turischten aalockt, hän d Beherde si dur gsetzligi Reglige un intänsivi Iberwachigsmaßnahme vor dr Verwieschtig chenne bewahre. Di chlaine Insle wären unter anderem vu Masketölpel un Roseseeschwalbe, aber au vu dr bedrohte Karettschildchrott fir d Aiablag bruucht. Si sin dailwys as Schutzbiet uusgwise. In dr Bank un an dr Kischte lang läbe di sältene Karibik-Manati.

Umwältbolitik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dur dr Turismus het si uf Jamaika e versterkt Umwältbewusstsyy entwicklet. Syt 2000 git s en aigeständig Umwältminischterium. Rund 9 % vu dr Landflech steen unter Naturschutz, derzue cheme mehreri Seeschutzbiete um d Pedro Cays un an dr Koralleriff. 1990 isch dr 79 Hektar groß Crow Mountains National Park in dr Blue Mountains yygrichtet wore. Jamaika het s Washingtoner Arteschutzabchuu un s Kyoto-Protokoll ratifiziert. S unterstitzt d Wieschtekonvänzion un git si Miei, s Abchuu zum Schutz vu dr Meer vor Verdräckig dur Schiff yyzhalte.

S grescht Umwältbrobläm sin d Bauxitmine. Zum aine näme di ne großi Flechi yy un wagsen in Berych mit ere bishär intakten Umwält. Zum anderen belaschtet dr Staub, wu bi Abbau entstoot un d Gsundhait gfherdet, d Landschaft un d Stedt, vor allem Kingston. D Fliss sin verdräckt dur nit gchlerti Abwässer un Yydreg vu Dinger un Spritzmittel us dr Landwirtschaft. S Glych giltet fir d Kischtenabschnitt in dr Nechi vu dr Mindige un große Induschtryaalage. 2000 bis 2005 isch s Jamaican Ridge to Reef Watershed Project glofe, wu dur Maßnahmen uf lokaler Ebeni d Qualitet vum Wasser het solle staigere. Unterstitzt woren isch s mit US-Entwickligshilfe.[4]

Bevelkerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Juli 2016 hän uf Jamaika 2.970.340 Mänsche gläbt, rund d Helfti vun ene in Stedt, ellai ai Million in dr fimf greschte. S Durschnittsalter lyt bi 23,7 Johr, rund ai Drittel vu dr Bevelkerig isch jinger wie 14 Johr, nume 7,5 % sin elter wie 64. Dodermit isch d Bevelkerig im Verglych zue dr maischte Induschtrystaate seli jung. Vu 1000 Chinder, wu läbig uf d Wält cheme, stärben im Durschnitt 15,2, d Lääbeserwartig lyt zurzeit fir Fraue bi 75,3 un fir Manne bi 71,8 Johr. S Bevelkerigswachstum het si syter 1960 vu 1,6 % uf 0,76 % anne 2009 reduziert. Mer cha dervu uusgoh, ass s Durschnittsalter in Zuechumft ufegoht, au wel e Hufe jungi Lyt d Insle verleen..

Rund 91 % vu dr Yywohner stamme vu afrikanische Sklaven ab, wu vor allem im 17. un 18. Johrhundert uf d Insle brocht wore sin. 1,3 % sin us andere Staate vu dr Karibik uf Jamaika chuu, je 0,2 % sin europäischer oder chinesischer Härchumft. D Uryywohner, Taíno un Karibe, hän nit as aigeni Velker iberläbt: dezimiert vu yygschlaipfte Chrankete un dur Gwaltherrschaft vu dr europäische Kolonialmächt hän si si vermischlet mit dr andere Bevelkerigsgruppe.

Näbe dr Amtssproche Änglisch wird Jamaika-Kreolisch (au Patois gnännt) gschwätzt, e änglischbasierti Kreolsproch, wu mer z Europa vor allem dur Hip-Hop un Reggae chännt. E Hufe Yywohner chene boodi Sproche, derue het s regionali Dialäkt.

Religione[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Fascht zwai Drittel vu dr Yywohner gheren ere broteschtantische Chilche aa.

Chrischtedum[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di greßere broteschtantische Gmainschafte sin d Church of God (21,2 %), d Baptischte (8,8 %), d Sibte-Dag-Adväntischte (9 %), d Bfingschtchilche (7,6 %), d Methodischte (2,7 %), d United Church of Christ (2,7 %), d Plymouth Brethren (1,1 %) un d Herrnhuter (1,1 %).

Di remisch-kadolisch Chilche het en Aadail vu 4 %. S git e Erzdiezeese z Kingston un Diezeese z Mandeville un z Montego Bay.

Di anglikanisch chilche uf Jamaika (2,8%) ghert zue dr Church in the Province of the West Indies, verdrätte dur dr Bischof Alfred Charles Reid z Kingston.

D Zyyge vu Jehova z Jamaika sin in 188 Versammligen organisiert, wu zum US-amerikanische Biet ghere. Si hän en Aadail vu 1,9 % an dr Bevelkerig.

Judedum[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di jidisch Gmai z Spanish Town git s syt em 16. Johrhundert un het syter anne 1704 en aigeni Sinagog. En anderi großi jidisch Gmai het s z Kingston.

Rastafari[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Rastaman mit Dreadlocks

Wenig Gruppe breege s Bild vu Jamaika im Uusland eso wie Rastafari (rund 1,1 % vu dr Bevelkerig). S handlet si um e Glaubesgmainscaft, wu stark chrischtlgi Yyfliss het. Si isch in dr 1930er Johr unter Noofahre vu dr afrikanische Sklaven entstande. Di maischte Aahänger sähn im 1975 verstorbene, ehmolig ehiopische Chaiser Haile Selassie dr nei Messias, vu sym Geburtsname „Tafari Makonnen“ un sym Adelstitel „Ras“ laitet si ihre Name ab. In Zämehang mit dr Grindig vu dr Rastafari-Bewegig z Jamaika stoht dr Marcus Garvey, dr Grinder vu dr Back-to-Africa-Bewegig. Dr Garvey het in dr 1920er Johr d Chrenig vun eme mächtige schwarze Chenig z Afrika voruusgsiat. wu anne 1930 dr Haile Selassie zum Chaiser vu Abessinie gchrent woren isch, isch des as Erfillig vu däre Prophezeiig aagliegt wore. Mit ihm isch d Hoffnig verbunde gsii uf e Befreiig vu Afrika vu dr kolonialen Unterdruckig. Är sälber het des aber abglähnt, ass er dr Messias sei.

Rastafari bstoht us verschidene Bewegige. Di maischte stelle s Individuum in s Zäntrum, wu uf aire Syte frei vu Gsetz un Vorschrifte, uf dr andre Syte aber no dr Rainhaitsvorschrifte vum Alte Teschtamänt solle lääbe. Die Gruppe lääne zum Byschpel dr Gnuss vu Alkohol un Dubak ab. Vyl, aber nit alli, konsumiere gmainsam uf rituälli Art Cannabis (Ganja), wu si zum Meditieren oder zum „Reasoning“, d. h. Studiere oder mit andere dischpetiere, bruuche. In Aalähnig an d Offebarig vum Joahnnes (Värs 22,2 LUT: „[...] un d Bletter vu dr Baim sin fir Hailig vu dr Velker“) wird dr Hamf au healing of the nation, „Hailig vu dr Velker“, gnännt.

Vyl zaigen ihri Glaubeszuegherigkait dur s Drage vu Dreadlocks. Mer chänt die Bewegig im Uusland vor allem dur Reggae-Sänger wie dr Bob Marley un dr Peter Tosh

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Vorkolonialzyt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im 7. Johrhundert vor Chrischtus sin di erschte Taíno, wu zue dr Arawak ghere un vu Sidamerika stamme, uf d Insle chuu. Si hän in Stammesgmainschafte gläbt un buurt un Fisch gfange. Ihri Hyser hän si us Schilf un Strauböue. Im Lauf vum 15. Johrhundert sin chlaini Gruppe vu dr Kariben uf Jamaika chuu. Im Gegesatz zue dr Praxis uf vylne andere Insle hän si do mit dr Taíno zämegläbt un si nit verdribe. Wu dr Christoph Kolumbus 1494 uf syre zwoote Rais as erschte Europäer uf Jamaika glandet isch, hän dert rund 100.000 Mänsche gläbt. Bi Pedro Bluff z Saint Elizabeth sin Hehline mit Molereie gfunde wore, wu sällene uf andere Karibikinsle glyche.

Spanischi Kolony (1509–1655)[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Noch eme johrelange Stryt zwisch em Diego Kolumbus, em Suhn vum Christoph Kolumbus, un dr spanische Chrone iber dr Bsitz vu ne Dail Karibikinsle isch er schließli Vizechenig vu allne Insle wore,wu sy Vater entdeckt het. Är het s Rächt iberchuu, ne Aadail vum Gold, wu mer dert gfunde het, fir si sälber z bhalte un Styyre z erhebe. Anne 1509 het er Jamaika dur dr Juan Ponce de León yynee loo un het s Santiago gnännt. Dää Name het si nie duregsetzt, au d Spanier hän dr urspringli indianisch Name Chaymakas oder Xaymaca bruucht, wu mit Zyt Jamaica drus woren isch. In weniger wie zee Johr isch d Kultur vu dr Uryywohner verheit, si sin dur yygschlaipfti Chrankete un di brutal Bhandlig dur d Sidler all mee dezimiert wore. Syt dr zwoote Helfti vum 17. Johrhundert gälte si as uusgstorbe. Go dr Mangel an Arbetschreft kompensiere, hän d Spanier ab 1517 di erschte Afrikaner as Sklave uf d Insle deportiert, in dr Hauptsach vu Goldkischte un dr Sklavekischte. Anne 1611 sin zum erschte Mol mee schwarzafrikanischi wie europäischi Yywohner zellt wor. Hauptstadt isch Nueva Sevilla wore, s hitig Spanish Town. Aafangs isch in dr Landwirtschaft s Verwaltigssischtem Encomienda yyfiert wore. Spanier hän groß Ländereie iberchuu, zäme mit dr Uryywohner, wu druf gläbt hän, wu si missioniert hä nun zur Zwangsarbet hän chene verpflichte. Des Sischtem het stark zum Uusstärbe vu dr indianische Kultur bydrait. Churz vor dr Eroberig dur Ängland isch uf s humaner Repartimiento umgstellt wore, wu indianischi Dorfgmainschafte zwai bis vier Brozänt vu ihre Arbetschraft dr Kolonialherre hän mieße zur Verfiegig stelle.

Wel mer kaini Edelmetall uf dr Insle gfunde het, het si s Inträssi vu dr spanische Chrone waidli verlageret uf Mexiko. E Hufe Sidler hän d Insle wider verloo, zrugg bliben isc e schwachi Garnison.

Britischi Kolony (1655–1962)[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Inbsitznahm[ändere | Quälltäxt bearbeite]

In dr Johrzehnt no dr Niderlag vu dr spanische Armada 1588, vor allem aber syt em ändgiltige Verfall vu dr spanische Vormachtstellig in dr Karibik in dr zwoote Helfti vum 17. Johrhundert, sin d Ängländer, d Franzose un d Niderländer all mee in dr spanisch Machtberych firi drunge.

Am 10. Mai 1655 sin änglischi Druppe unter em Robert Venables un em Admiral William Penn sen. an dr Stell vum hitige Kingston glandet. Si sin vum Oliver Cromwell gschickt wore, go Stitzpinkt in dr Karibik erobere. D Verwaltig vu Spanish Town het si am negschte Dag ergee, e dail vu dr verblibene Spanier isch kampflos uf Kuba gflichtet. In dr Hoffnig uf en Ufstand hän si vorhär no ihri Sklave freigloo un ene Waffe gee. S isch aber nit zue Kämpf chuu, well di ehmolige Sklave si ins Landesinner zruggzoge hän, un ab do dert unter em Name „Maroons“ gläbt hän. Drotz dr Kapitulation het dr letscht spanisch Guverneer Cristobal Arnaldo de Ysassi Guerilladruppe an dr Nordkischte un im Landesinnere gsammlet. Zwai Mol het er Unterstitzig kriegt vu Kuba, het aber no zwoo Niderlage geg di änglisch Armee 1657 un 1658 ändgiltig mießen ufgee. Anne 1664 isch e gwehlti Versammlig yygrichtet wore, wu lokali Verwaltigsufgaben ibernuu het. Jamaika isch anne 1670 dur dr Verdrag vu Madrid formal in dr Bsitz vu Großbritannien ibergange.

Wirtschaftlige Ufschwung[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Ware, wu in dr Plantaschewirtschaft vu Jamaika prozudiert wore sin, hän d Insle iber s 150 Johr lang zue me wärtvolle Bsitz vu dr änglische Chrone gmacht. In dr erschte baide Johrzehnt no dr britische Inbsitznahm sin d Insle un ihri neig rindet Hauptstadt Port Royal aber vor allem Aalaufstell un Stiztpunkt fir Pirate us allnemeglige Länder gsii. Die sin vum britische Guverneer nit nume duldet wore, nai, si sin au as wärtvolli militerischi Stitz bi dr Verdaidigung vu dr Insle gege spanischi Ruggeroberigsversuech aagleugt wore. Dur d Protektion vum Inselguverneer hän Pirate wie dr Henry Morgan vu do uus ihri Aagriff uf s spanisch Kolonialrych chenne aafange. Des isch dr guet fir di jamaikanisch Wirtschaft gsii, wel d Piraten o ihre Ruggchehr do ne große Dail vu ihre Byti verchauft un ihri Rychdum uusgee hän. S Piratezytalter uf dr Insleisch gange bis zue dr Verwieschtig vu dr Stadt dur e Ärdbidem 7. Juni 1692. Spanish Town isch wider Hauptstadt wore, bis si 1755 dur Kingston abglest woren isch.

Anne 1694 isch dr Franzos Du Casse mit 1500 Soldaten im Norde un Oschte vu Jamaika glandet. Sy Versuech, d Insle z erobere, isch fählgsclaa dur dr Widerstand vu dr Sidler. No zehdägige Kämpf hän d Franzose si uf ihri Schiff mieße zruggzie. Dr Du Casse het e baar Platasche veriweschtet un rund 1300 Sklaven entfiert. Dr letscht Versuech d Insle z erobere isch 1782 fählgsclaa, wu di fir Invasion vorgsää franzesisch Flotte in dr Schlacht vu Les Saintes vu dr Briten gschlaa woren isch.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • F. Abiola Irele, Simon Gikandi (Hrsg.): The Cambridge History of African and Caribbean Literature. Volume 1+2. Cambridge University Press, Cambridge 2003, ISBN 0-521-83275-6.
  • Wendelin Ettmayer: Jamaika – mehr als Rum und Reggae. Chancen und Probleme eines Entwicklungslandes. Trauner Verlag, Linz 2004, ISBN 3-85487-557-6.
  • Holger Henke: Between Self-Determination and Dependency: Jamaica’s Foreign Relations, 1972–1989. University if the West Indies Press, Kingston 2000, ISBN 976-640-058-X.
  • Kathleen Monteith, Glen Richards (Hrsg.): Jamaica in slavery and freedom: history, heritage and culture. University of the West Indies Press, Kingston 2002, ISBN 976-640-108-X.
  • Tracey Skelton (Hrsg.): Introduction to the Pan-Caribbean. Arnold, London 2004, ISBN 0-340-70580-9.
  • Peter Paul Zahl: Jamaika. C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-44788-0.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Jamaika – Album mit Multimediadateie

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. M. A. Iturralde-Vinent, R. D. E. MacPhee: Paleogeography of the Caribbean region: implications for Cenozoic biogeography. Bull. Amer. Mus. Nat. Hist., 1999. Seite 53 onlineversion (PDF; 5,9 MB)
  2. Archivierte Kopie. Archiviert vom Original am 2007-09-26. Abgrüeft am 2017-11-07. Zeitungsbericht des Jamaican Observers vom 8. Januar 2006
  3. Jamaica – Major Cities
  4. Zämefassig vum Jamaican Ridge to Reef Watershed Projäkt


Information icon.svg Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Jamaika“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.