Endingen am Kaiserstuhl

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech


Wappe Ditschlandkart
Wappe vo de Stadt Ändinge am Kaiserstuehl
Endingen am Kaiserstuhl
Deutschlandkarte, Position vo de Stadt Ändinge am Kaiserstuehl hervorghobe
48.143917.70151186Koordinate: 48° 9′ N, 7° 42′ O
Basisdate
Dialekt: Alemannisch
Hauptvariante: Nideralemannisch
Regionalvariante: Oberrhialemannisch
Lokalvariante: nördl. Kaiserstüehlerisch
Verbreitig:  ?
Bundesland: Bade-Wirttebärg
Regierungsbezirk: Friburg
Landkrais: Emmedinge
Heh: 186 m i. NHN
Flech: 26,7 km²
Iiwohner: 9079 (31. Dez. 2006)[1].
Bevelkerungsdicht: 340 Iiwohner je km²
Boschtlaitzahl: 79346
Vorwahl: 07642
Kfz-Kennzaiche: EM
Gemeindeschlüssel: 08 3 16 012
Stadtgliederung: Kernstadt un
3 Ortschafte
Adress vun dr
Stadtverwaltung:
Marktplatz 6
79346 Ändinge am Kaiserstuehl
Webpräsenz: www.endingen.de
Burgermaischter: Hans-Joachim Schwarz
Lag vu dr Stadt im Landkreis Emmedinge
Kart

Ändinge am Kaiserstuehl isch e Kleistadt im Landkreis Emmedinge im Südweschte vu Bade-Württeberg.

Alemannisch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr ursprünglich örtlich alemannisch Dialekt ghört zum Oberrhinalemannisch, wo zum Nideralemannische zellt. In dr Stadtmiddi vu Ändinge sin einigi Gässli un Strosse uf alemannisch gschriibe. Uffällig isch debi d'Verwendung vum korrekte Diminutiv -li statt wie suscht in dr Gegend iblich (un falsch) -le.

Ändingerisch isch au d'Grundlag vum - allerdings im Ussterbe begriffene - alemannische Dialekt vu dr Colonia Tovar in Venezuela. Anno 1842 sind 389 Iwohner vun Wyhl und Ändinge ibber Strossburg und Le Havre uf Venezuela usgwanderet und hän dert d Colonia Tovar gründet. S Alemannisch isch vun Generation zue Generation witer gäbbe worre und heisst dert Alemán Coloniero.

Geographi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Luftbild vu Andinge

Geographischi Lag[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S'Städtli Ändinge mit dr Widörfer Amoltere, Kiechlischberge un Kinnigschaffhüse lit im Norde vum Kaiserstüehl.

Noochbergmeinde[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Noochbergmeinde sin Forche, Riegel, Bahlinge, Vogtsburg, Saschbe un Wyhl.

Klima[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D'Stadt lit in ere vu dr wärmschte Gegende vu Ditschland: bim Kaiserstuehl. S'submediterran Klima zeigt sich in dr Qualität vum abaute Wi.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ändinge wird erschtmols 862 urkundlich erwähnt. Es het mehreri Johrhunderte zum Besitz vu dr Herre vu Ändinge ghört, bis es an d'Herre vu Üseberg ybergange isch, wo Andinge 1290 d'Stadtrechte verlihe hän. Noochdem d'Üseberger 1379 usgstorbe sin, isch d'Stadt in habsburgische Besitz kumme un Vörderöstriich zuegordnet worre, wobi si am Afang vum 15. Johrhundert kurzzittig dr Status vu ere frie Riichsstadt gha het.

1751 findet in Ändinge ein vu dr ledschde Hexeprozesse in Europa statt, am 24. April wird d Anna Schnidenwind uf em Schitterhüffe verbrennt. Ufgrund vum Riichsdeputationshauptschluss isch d'Stadt 1806 an s'Grossherzogtum Bade khumme.

Mit Usnahm vu Kiechlinsberge, wo vor dr Igmeindung zum ehemolige Landkreis Friburg ghört het, isch d'Stadt sit dr Zueghörigkeit zum Land Bade Deil vum Landkreis Emmedinge.

Stadtdeile[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Zue dr Stadt Ändinge ghöre d'Stadtdeile Amoltere, Kiechlischberge un Kinnigschaffhüse.

Igmeindunge[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • 1973: Kiechlinsberge

Politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Gmeirot[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D'Kommunalwahl am 13. Juni 2004 het folgendi Sitzverdeilung ergä:


Zämmesetzig vum Gmeinderot
Partäi Wahle vu 2009 Wahle vu 2004
SPD 2 Sitz
CDU 10 Sitz 9 Sitz
Wehlervereinigunge 12 Sitz 8 Sitz
Gmeinsami Wehlervereinigunge
5 Sitz
Gsamt 24 Sitz 22 Sitz
Quälle: Statisdischs Landesamt vu Bade-Württebärg

Städtpartnerschafte[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wirtschaft un Infrastruktur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Verchehr[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ändinge isch dur d'Kaiserstuehlbahn (Riegel - Brisach) an s'yberregionale Schinenetz abunde.

Entfernige:

  • Friburg (ICE-Hald): 25 km
  • Basel: 80 km
  • Mulhouse (int. Flughafen): 70 km
  • Autobahn: 5 km

Asässigi Undernämme[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Die Südwestdytsch Verchehrs AG betribt z'Ändinge e grosses Betribszentrum fer Schinefahrzüg un Bus.

Bildig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S'Ändinger Schuelzentrum umfasst d'Grundschuel am Erle, d'Engelsberg-Hauptschuel, sowie d'Stefan-Zweig-Realschuel. Doryber nus git's noch d'Albert-Schweizer-Schuel, wo sich um lernschwachi Schüeler chümmeret un dere ihr Bildigsagebot sit em Johr 2005 zue dr Ganzdagsschuel usbaut worre isch.

Kultur un Aluegenswürdigkeite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Musee[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Kaiserstüehler Heimetmuseum
  • Vorderöstriich Museum im Üseberger Hof Andinge
  • Historischi Zumftstube mit Fasnetsmuseum im Kiinigschaffhusener Dor
  • Chäsereimuseum Andinge
  • Chriesemuseum im Winzerdorf Kinnigschaffhuse
  • Heimetmuseum im Winzerdorf Kiechlinsberge

Ändinge isch e Haldestelle vu dr Museumsbahn Räbebummler.

Müsik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Stadtmüsik Ändinge[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D'Stadtmüsik Ändinge isch e Symphonischs Blosorcheschter vu dr Oberstufe. Si het anno 1982 d'Colonia Tovar in Venezuela besuecht. D'Stadtmüsik git's sit mindischtens 1753. Meh dezue im Hauptartikel.

Regelmässigi Verastaltige[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ändinger Fasnet[ändere | Quälltäxt bearbeite]

In dr ehemols vorderöstriichische Stadt het sich alds Fasnetbruuchtum erhalde, wo sich dur d'Johrhunderte hidur zruck verfolge losst. An dr närrische Däg goht alles um dr Jokili, die zentral Gstalt vu dr historische Fasnetsfir. Dr Ändinger Jokili zellt zwifelsohni zue dr äldischte Narrefigure am Oberrhin. Scho fier s'Johr 1782 isch d'Bruuchfigur un mit ihre e Fasnetszumft belegt.

In schir grenzeloser Vorfraid uf die höchschte Fasnetsdäg wird dr Jokili am Schmutzige Dunnschdig us sinem eijährige Schlof im Rothusbrunne ufgweckt un dert nooch sinere kurze aber intensive Regentschaft am Fasnetzischdig under grossem Wähklage wiider versenkt. In dr Däg dezwische stehe fier d'Narre insgsamt acht Umzüg uf em Programm.

Stadtspil[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Under em Namme „Sag, wem ghört die schön Stadt“ füehre Ändinger Bürger under dr Leitig vum Georg A. Weth (Künstlerischer Leiter vu dr Dytsche Kammerschauspile) un vu dr Annette Greve (Gschäftsfüehrendi Direktori vu dr Dytsche Kammerschauspile) e gspilti Stadtgschicht uf markante Plätz, in historische Hüser un in dr Strosse vu Ändinge uf.

Bäuwärk[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1973 sin z Amoltere Fundamänträscht vun ere ehmolige Burg us em 13. Johrhundert gfunde wore.

Verein[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Alemannische Larvenfreunde - Verein zur Förderung der europäischen Maskenkultur e. V.
  • Ändinger Narrezumft vu 1782 i.V.
  • Biehli-Dorf Musik i.V.
  • BUND Bezirksg. Nördl. Kaiserstuehl
  • Chorvereinigung 'Amicitia Kaiserstuehl'
  • DPSG Pfadfinder St. Franziskus i.V.
  • DRK
  • Förderchreis fer Bewohner vum Aldepflägeheim 'St. Katharina', Ändinge i.V.
  • Förderverein 'Pro Kindergarten St. Elisabeth'
  • Förderverein Kinderschuel Rägeboge
  • Freiwillige Feuerwehr
  • Fründeschreis vu dr Colonia Tovar i.V.
  • Gewerbe- und Handelsvereinigung
  • Kolpingsfamilie
  • MGV-Singgmeinschaft Ändinge i.V.
  • Naturheilverein-Kaiserstuehl i.V.
  • Obst- un Gardebauverein
  • Open-Ähr-Verein i.V.
  • Schwarzwaldverein
  • Skat-Club 'Karo 7' i.V.
  • Stadtmüsik Ändinge
  • Tennisclub Ändinge i.V.
  • Tischtennisclub Ändinge i.V.
  • VdK

Persenligkeite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistisches Landesamt Baden-Württemberg: Bevölkerungsstand

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Ändige am Kaiserstuel – Sammlig vo witere Multimediadateie

Verein




Alemannisch.png
Des isch e Artikel oder e Absatz über e regionali Bsunderheit. Er dät no besser wirke, wänn er in dr Dialäktspiilart vu sälere Region gschriibe wär. Ich, dr erscht oder dr Hauptautor vu däm Artikel oder däm Absatz, dät mi freie, wänn eber esach in s lokal Alemannisch ibersetze dät. Schryb bitte i dr Zämmefassig dass du de Artikel i de lokale Dialäkt umänderesch.

Lueg dezue au Froge un Antworte zum Dialäkt.

Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Endingen_am_Kaiserstuhl“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.