Haut-Rhin

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Haut-Rhin (68)
(Owerrhin)
Wappe vo Haut-Rhin
Region Elsass
Präfektur Colmar
Unterpräfektur(e) Altkirch
Guebwiller
Mulhouse
Ribeauville
Thann
Iiwohner 731 000 Einw.
(2005)
Bevölkerigsdichti 207 Einw./km²
Flächi 3 525 km²
Arrondissemänt 6
Kantone 31
Gmeinde 377
Präsidänt vom
Generalroot
Charles Buttner
Präfekt vum Departement Pierre-André Peyvel
ISO 3166-2-Abkürzig FR-68
Lag vo Haut-Rhin z Frankrych
Lag vom Département z Frankrych
Dialäkt: Elsässisch (Haut-Rhin)

Haut-Rhin (IPA: [oˈʀɛ̃], elsässisch Owerèlsass, wèrtlig Owerrhii) ìsch e Département ìn Frankriich. Es gheert zum Èlsass un ìsch s 68. ìn der alphabeetische Reihefolg vu de franzeesche Départements. `S àndri Département vum Elsass, wie numme zwei hàt, ìsch de Bas-Rhin mét de N° 67 - de Départements sìn under 'R' iigreiht wägem Rhii.

Geografi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Département ìsch ìm Oste vu Frankriich. Es lìgt am Rhii un gränzt ìm Norde an s Département Bas-Rhin un ìm Oste an der Regierungsbezirk Friburg (Ditschland). Ìm Side gìt's Gränze zu de Schwizer Kanteen Basel-Stadt, Basel-Landschaft un Jura. Der heechst Punkt lìgt uf em Grand Ballon (Grosse Belche) (Vogeese) uf 1424 Meeter ìwer em Meer.

Gschìcht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Èlsass hat ìwer 1000 Johr zum Heilige Reemische Riich gheert, bis es sìch d Franzose ìm sìwezähnte Johrhundert nooch un nooch under der Nagel grìsse hän. S Département Haut-Rhin ìsch am 4. Mèrz 1790 nooch der Franzeesche Révolution grìndet wore. Vu dèrt aa hän oi d Arrondissements Kolmer, Altkìrech un Ammerschwihr derzüe gheert. Noochdäm sälle Bézirk verschwunde sìn, ìsch s Département ìn die 31 Kanteen iideilt wore, wuu hìte noch éxistiere. 1798 hat sìch Mìhlhüse aagschlosse, 1800 oi Mont-Terrible. Ìn sällem Johr hat oi e Underdeilig ìn fìmf Bézirk stattgfunde, nämlig ìn Kolmer, Altkìrech, Bèffert, Délémont un Porrentruy. 1814 hat sìch Mont-Terrible wìder abdrännt un ìsch züe der Schwiz kumme. Ìm Johr 1871 ìsch's nooch em Ditsch-Franzeesche Krieg uf Aaordnung vum Frììde vu Frankfurt zruckgholt wore un hat vu dèrt'aa Bézirk Owerèlsass gheiße; sit 1918 ìsch's wìder franzeesch, mìt eme kurze Underbruch ìm Zweite Wältkrieg.[1]

Wappe[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Wappe wìrd vu me goldige Balke ìn zwei Deiler deilt un enthaltet sèchs Krone, drèi dervuu ìwer em Balke un d drèi andere umkehrt drunder. S Wappe kunnt vu sällem vu der Graafschaft Haute-Alsace, wu 1130 ìn der Bsìtz vu der Habsburger kumme ìsch. D Krone symbolisiere der Habsburger ìhr Stäwe noch Macht un zum Keenig. Si wäre sit em Johr 1418 verwändet. S Wappe gìt's sit em 5. Mai 1948.

Wìrtschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di wìrtschaftlige Zändre vum Département sìn Mìhlhüse, wu als wìrtschaftlige Häuptstadt vu Haut-Rhin bezeichnet wìrd, un Kolmer, wu der Sìtz vu der Verwaltung, also vu der Präfèktur un vum Géneralroot (Conseil général) ìsch.

Oi s Drèièck Mìhlhüse-Gäwiller-Thann ìsch e wìrtschaftlig wìchtige Region, wììl vor allem ìn der Norde vu der Agglomération invèstiert wìrd. Ìhr Iizuugsgebiet wachst oi ìmmer witter un schließt mìtlerwile oi Schlèttstadt ii, wuu sìch frieier wìrtschaftlig eher Kolmer züegwändet hat, sìch jètz awer Schlèttstadt züewändet.

Städt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di zäh greeschte Städt sìn:

Verwàltung[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Département Owerelsàss ésch in sechs Arrondissements mét énsgsàmt 31 Kanton ufgedäilt

Arrondissement Inwohner (1999) Fläch (km²) Bev.Dicht Kanton Gmeine
Àltkirech 61.242 655 93 4 111
Colmer 139.255 666 209 6 62
Dànn 77.608 525 148 4 52
Gawiller 76.314 584 131 4 47
Milhüüse 304.295 634 480 9 73
Rapperschwir 49.311 462 107 4 32
Kanton im Arrondissement Àltkirech
Kanton im Arrondissement Colmer
Kanton im Arrondissement Dànn
Kanton im Arrondissement Gawiller
Kanton im Arrondissement Milhüüse
Kanton im Arrondissement Rapperschwir

Amtssprooch un Dialäkt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Amtssprooch ìsch Franzeesch, allerdìngs sìn (wie ìm ganze Elsass) ìn vile Ort d Aaschrìfte un d Schìlder zweisproochig, nämlig uf Franzeesch un Èlsässisch. Der Dialäkt gheert zum Nììderalemannische, bis uf der üsserscht Side, wuu s Elsässisch zum Hoochalemannisch gheert. Der Schribig wìrd bi zweisproochige Schìlfer geegenìwer der Hoochditsche an vile Ort der Voorzuug gää.

Quèlle[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Ìwersètzt vum franzeesche Artikel [1]