Weltwunder

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Dialäkt: Vorarlbärgisch

Dia älteschte übaliifate Lischte vo Weltwunda isch 450 v.Chr. vo Herodot ku, die hüt no gültige Zämschtellig goht zruck uf da phönizische Schriftschtella Antipatros von Sidon (2. Jahrhundert v. Chr.). Der hot damols an Reiseführer für Großgriechaland gschriiba, was o erklärt, warum alle Siiba Weltwunda z Kleinasie sin.

Dia Lischte hot se aba allbot amol gändat und isch a d Reise- und Lebensbedingunga vo da Lüt in a beschtimmta Zit apasst wora. Im 13. Johrhundat sin zum Biischpil Rom, d Hagia Sophia in Konschtantinopl (hüt Istanbul, Türkei) und sogär d Arche Noah ufgno wora – zitwiis isch s an ganza Katalog gsi mit allna wichtiga Bauwerke, Templ oda Skulptura. Aba dia meischta Wunda sin mit da Zit zämgfalla, und übrig bliiba isch da Mythos vo a ursprünglicha Siiba Weltwunda.

O hüt no weren diverseschte Lischta vo „Weltwunda“ us vaschiidenschta Bereiche zämgschtellt – Bauwerke, Naturereignisse, Kunschtwerke, ...

Dia siiba Weltwunda vo de Antike[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Pyramida vo Gizeh, s oanzige vo da siiba Weltwunda, wo s hüt no giit

Wia gset, kumt dia Lischte us em Antipatros seim antikem Reiseführa, wo a dia imposantaschta und prunkvollschta Bauwerke vo damols ufzellt hot:

  1. D hängende Gärte vo dr Semiramis z Babylon (Irak)
  2. Der Koloss vo Rhodos (Griecheland)
  3. S Grab vum König Mausolos II. z Halikarnassos (Türkei)
  4. Der Lüüchtturm uf der Insel Pharos vor Alexandria (Ägypte)
  5. D Pyramide un dr Sphinx vo Gizeh (Ägypte)
  6. D Zeus-Statue vum Phidias z Olympia (Griecheland)
  7. Der Tempel vo der Artemis z Ephesos (Türkei)

Übrig bliiba vo deana Wunda sin bloß dia Pyramida vo Gizeh. Alle andara hond Erdbeba oda Krieg zaschtört oda aba si sin mit da Zit oafach zämgfalla. Im Original sin no d Stadtmuura vo Babylon erwähnt gsi, aba Gregor von Tours hot se im 6. Jahrhundert ussatoo, wiil se zaschtört gsi sin und hot dofür da Lüüchtturm vo Alexandria inegno. Da Turm zu Babel dagegs isch nie Toal vo da Siiba Weltwunda gsi, wiil s n scho zur Zit vo Antipatros num gea hot.

„Siiba“ Weltwunda sins drum, wiil dia Zahl Siiba in da Antike für Vollkommenheit gschtanda isch.

Witere „Weltwunda“[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Architektonische Weltwunda us da Vergangenheit[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Angkor Wat, Kambodscha

Wiil‘s dia urschprünglicha Weltwunda wia gset fasch alle num giit, hot ma imma wida probiert, neue Lischta mit „jüngara“ Bauwerke zämzschtella. Dia meischta körend hüt zum Weltkulturerbe. Alle künnend do ned ufzellt wera, aba do isch amol an Auswahl:

Weltwunder in da Natur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

O in da Natur gits Lischtana vo Weltwunda – je noch Autor schot dia Lishte halt ganz andasch us, drum schtoht do wieda an Auswahl. Dia meischta körend zum Weltnaturerbe

Polarliecht
  • de Vulkan Mauna Kea (Hawaii, USA)
  • de Yosemite-Nationalpark (Kalifornie, USA)
  • de Grand-Canyon-Nationalpark (Arizona, USA)
  • de Vulkan Paricutin (Mexiko)
  • de Amazonas (Brasilie)
  • d Wasserfäll von Iguaçu (Brasilie)
  • d Antarktis
  • d Polarliechter

Neue Lischte mit Weltwundan[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wiil wia gset ma vo da sagenhafta Sieba Weltwunda fasch koans me besichtiga ka, hot da Schwitza Bernard Weber s Projekt, "New seven wonders" (n7w) ins Leaba gruafa, wo mit na wealtwita Abschtimmung „würdige Nachfolger“ gfunda wera sötten.

Sit 2000 hot jeda Vorschläg ireicha künna, us deana isch a Longlischt mit 77 Bauwerken zämgschtellt und a Jury us Schtararchitekta und m Ex-UNESCO-Generaldirektor Federico Mayer hot die 21 Finalischta zämgschtellt und sit Afang 2006 ka öffentlich gvotet wera (Voting für die neuen 7 Weltwunder). 50% vo da Inahma us deam koschtapflichtiga Voting gond an a oagene Schtiftung, wo se für Rettung und Erhaltung vo intanationala Kulturschätz isetzt.

Dia 21 Kandidata sin zum oana geographisch bessa vatoalt – also ned bloß in Kleinasien sondan uf da ganza Wealt – und zum andra kond se us vaschiedenschta Zita: so isch s älteschte, Stonehenge, 5.000 Johr alt (isch also scho alt gsi, wia die erschte Lischte gmacht wora isch), s jüngschte, s Opernhus vo Sydney, isch ersch 1973 fertig wora. Und: alle Kandidata schtond no und künnend besichtigt wera.

Stonehenge
  • d Akropolis z Athen (Griecheland); eppa 450 v.Chr.
  • d Alhambra z Granada (Spanie); 12.-13. Johrhundat
  • Angkor Wat (Kambodscha); eppa 12. Johrhundat
  • Chichen Itza (Yucatan, Mexiko); eppa 5. Johrhundat
  • die Chinesischi Muur (China), agfanga 221 v.Chr bis 1644
  • d Christusstatue z Rio de Janeiro (Brasilie); 1931
  • de Eiffelturm z Paris (Frankriich); 1889
  • d Freiheitsstatue z New York (USA); 1886
  • d Hagia Sophia z Istanbul (Türkei); 537 n.Chr.
  • s Kolosseum z Rom (Italie); 80 n.Chr
  • Kiyomizu-dera z Kyoto (Japan); 1633
  • de Kreml z Moskau (Russland) 1849
  • Machu Picchu (Peru), eppa 1450
  • s Schloss Neuschwanstein bi Fiesse (Dütschland); eppa 1880
  • Moais uf de Osterinsle (Chile)
  • Petra (Jordanie); 1. Jorhundat v.Chr.
  • Pyramide vo Gizeh (Ägypte); eppa 2500 v.Chr.
  • Stonehenge z Amesbury, Wiltshire (England); eppa 2 – 3000 v.Chr.
  • Sydney Opera House (Australie); 1973
  • Tadsch Mahall z Agra (Indien); eppa 1650
  • Timbuktu (Mali); sit eppa 1000 n.Chr.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]