Scheid GR

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Scheid
Wappe vo Scheid
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Graubünde (GR)
Bezirk: Hinterrhyw
Gmeind: Tomilsi2
Poschtleitzahl: 7419
Koordinate: 752353 / 18143546.7666659.4333281221Koordinate: 46° 46′ 0″ N, 9° 26′ 0″ O; CH1903: 752353 / 181435
Höchi: 1'221 m ü. M.
Flächi: 12.32 km²
Iiwohner: 148 (31. Dezember 2007)
Scheid GR

Scheid GR

Karte
Karte von Scheid
ww

Scheid (rätoroman. Sched) isch e ehemooligi Gmeind im Kreis Domleschg im Bezirk Hinterrhy vum Kanton Graubünde. Syt em 1. Januar 2009 ghört Scheid zämme mit Feldis/Veulden, Trans un Tumegl/Tomils zur neue Gmeind Tomils.

Di ehemooligi Gmeind bestoot uss zwee Ortsdeil, Purz (dütsch: Oberscheid) un Sched (Unterscheid). Usserdäm ghört de Wyyler Laschignas un mehreri Einzelghöf dezue.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Zum erschte Mool erwäänt wird Scheid im 12. Joorhundert als de Side. D Herrschaftsrächt sin 1527 ussgchauft worde. Reformiert isch de Ort entgültig nooch 1600 worde. D Stroosseverbindig in s Tal isch 1904 fertiggstellt worde. Au hüt no isch d Landwirtschaft mit Ackerbau un Viewirtschaft de wichtigscht Erwerbszwyyg, un de Tourismus spiilt ke grossi Roll.

Bevölcherig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Yywohnerentwigglig
Joor 1803 1850 1900 1950 2000 2007
Yywohnerzaal 219 222 156 154 139 148

Di ursprüngli Sprooch vo Scheid isch Sutselvisch, e rätoromanischi Mundart. Scheid isch de Ort im Domleschg un Heinzeberg, wo sich s Romanisch am längschte het chönne halte. No im Joor 1970 hen 94% vo de Yywohner Romanisch als Muettersprooch aagee, 1980 sin es 60% gsi un ersch syt de Volchszäälig vo 1990 het es mit 36,5% d Mehrheit verlore. Im Joor 2000 hen es 19,4% als die Sprooch aagee, wo si am beschte chönne, un 31,7% als Sprooch wo si jede Daag schwätze. Bis in d 1980er isch s Romanisch schynts au no vo Chinder uss dütschsproochige Familie uff de Strooss glehrt worde, hüt isch es aber numme no in einzelni Familie un Bekanntechreis verbreitet[1].

In de Schuel isch im 19. Joorhundert no vorallem uff Romanisch oder zweisproochig unterrichtet worde. 1895 isch deno Dütsch ab de 2. oder 3. Klass als Fach unterrichtet worde, un in de 5. oder 6. isch d Unterrichtssprooch Dütsch gsi. In de Schuelbericht vo de näggschte Joor wird deno kei Romanisch mee erwäänt, wo deno in de 1930er wiider als Fach yygfiert worde isch. 1981 het sich d Gmeind dergege gwehrt, dass d Schuel im Ort wäge de chlyne Schielerzaal gschlosse wird, mit em Argumänt, si wäre di einzig Gmeind im Domleschg, wo s Romanisch pflege däte. 1988 sin aber numme no 13 vo 36 Schieler romanischsproochig gsi, un 2002 isch s Romanisch deno als Fach vum Italienische ersetzt worde[2].

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Die Gemeinden des Kantons Graubünden. Chur/Zürich, 2003. ISBN 3-7253-0741-5
  • Das Domleschg/La Tumgleastga. Chur, 2005. ISBN 3-905342-26-X
  • Kundert, Mathias: Der Sprachwechsel im Domleschg und am Heinzenberg (19./20. Jahrhundert). Kommissionsverlag Desertina, Chur 2007, ISBN 978-3-85637-340-5.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Fotis vo Scheid – Sammlig vo witere Multimediadateie

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Kundert pp. 36
  2. Kundert pp. 33-36