Olten

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Olten
Wappe vo Olten
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Soledurn (SO)
Bezirk: Outew
BFS-Nr.: 2581i1f3f4
Poschtleitzahl: 4600
UN/LOCODE: CH OLT
Koordinate: 635447 / 24482647.353337.907785396Koordinaten: 47° 21′ 12″ N, 7° 54′ 28″ O; CH1903: 635447 / 244826
Höchi: 396 m ü. M.
Flächi: 11.50 km²
Iiwohner: i17'133 (31. Dezämber 2012)[1]
Stadtpräsident: Ernst Zingg (FDP)
Website: www.olten.ch
Oute

Oute

Karte
Kanton Aargau Kanton Basel-Landschaft Kanton Bern Kanton Luzern Gäu (Bezirk) Gösgen (Bezirk) Thal (Bezirk) Boningen Däniken Dulliken Eppenberg-Wöschnau Fulenbach Gretzenbach Gunzgen Hägendorf Kappel SO Olten Rickenbach SO Schönenwerd Starrkirch-Wil Walterswil SO Wangen bei OltenKarte von Olten
Iber des Bild
ww

Oute (amtlich Olten) isch e Schtadt im Kanton Soledurn, Schwiiz.

Geografi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Schtadt lyt geografisch am Jurasüdfuess, a dr Aare, em Kanton Soloturn. Oute het zwöi Stadtteil wo dor ne auti Houzbrogg verbonde se, die Brogg met der Fassade vom mettelalterleche Zilemp ond em Ildefons-Torm präge s Schtadtböud vo Oute.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Schtadtgebiet esch scho set Urzyte (5000 v. Chr.) besedlet, wöus e günstigi Lag het. Die erschte Sedler se wahrschinlech wäg de Füürschtei (Silex, Flint) blebe, wo me e de Wälder rond om d'Schtadt höt no fendt.

D' Pass-Verbendig öbere Houeschtei esch scho vo de Römer pruucht worde ond ou z'Oute hei sy darom Spure henderlo («Ollodunum»). Dr Name Oute isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1201 aus Oltun. Im Mettelalter, wo dr Gotthard-Pass meh pruucht worde esch, het s'Schtedtli Oute vom Nord-Süd-Vercher chönne profitiere, wöus a dr Linie zom Houestei-Pass lyt. Zor Zyt vo de erschte Ysebahne esch dr Vercher no wechtiger worde för Oute, ond der Kilometerschtei 0 (Null) vo der damalige Central-Bahn, esch e Oltner Bahnhof ine gleit worde. Set denn esch Oute e Verchers-Chnote-Ponkt vo der Schwyz, nomeh wäg de Outobahne, wo sech sett de sebzger Johr ganz e der Nöchi be Egerkinge chrüze. Das het set jehär vöu Gwärb ond Induschtrie aazoge. Veli Träffe ond Meetings fende wäg der Vercherslag z Oute schtatt. Vöu Outner pändle innerhalb vo dr Schwiiz ond wäge dämm het Oute es Zytli der Ruef gha, e "Schlofstadt" z'sy.

Bevöukerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Johr 1850 1860 1870 1880 1888 1900 1910 1920
Iiwohner 1634 2301 2925 3926 3926 6969 9337 11504
Johr 1930 1941 1950 1960 1970 1980 1990 2000
Iiwohner 13484 15287 16485 20044 21209 18991 17805 16757

De Uusländeraateil isch 2010 bi 27,9 % gläge.

Religion[ändere | Quälltäxt bearbeite]

27,3 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 40,6 % römisch-katholisch.

Politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 2,9 %, CVP 12,9 %, EDU 0,4 %, EVP 2,9 %, FDP 15,6 %. GLP 6,5 %, GP 11,5 %, SP 27,8 %, SVP 17,6 %, Suschtigi 2,0 %.

Gmeindspresidänt isch dr Ernst Zingg (Stand 2012).

Wirtschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 3,0 % gläge.

Sproch und Dialäkt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 16757 Iiwohner 82,7 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1 % Französisch, 5 % Italienisch und 11,3 % angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Oute ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.

Kultur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

A get au Johr e grossi Fasnacht met vel Guggemusig ond emene Omzog am Fasnachts-Sonntig. Z'Oute fende jedes Johr Kabarett- ond Tanz-Täg statt. Ändi Sommerferie esch die grossi Outner-Chilbi ond vor de Herbschtferie esch d MIO (Messe In Olten). Am erschte Mäntig em Monet fendet meischtens e Waremäret e dr Autschtadt statt.

Z Oute het s höt nümm so villi Beize und Spontene, derför git s höt e rychhaltigs Agebot a Reschtorants (Kebab-Hüüser, Pizzerie, ...). Osserdäm het s e grosses Agebott a Chleiderläde.

Berüemti Outner[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Am Ändi vom 19. Johrhondert het's mehreri berüemti Outner gä: dr Moler Disteli, dr Bondesrot Munzinger, dr Ingenieur Niklaus Riggenbach ond anderi. Schpöter het d Maria Felchlin do gwörkt, se esch e Vorryterin för d'Frouebewegig e der Schwyz gsy ond het dr Maria-Felchlin-Platz gstiftet. E dr Schwyzer Literatur het sech mou e Gruppe nach dr Schtadt bnennt. Dr Otto F. Walter (†1994) esch e namhafte Outner Schreftstöuer gsy. Der Kabarettescht Franz Hohler esch e witere berüemte Outner, är esch e Schwiizer Schriftsteller, Kabarettischt und Liedermacher.

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Ständige Wohnbevölkerung)

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Olten – Sammlig vo witere Multimediadateie