Olten

Oute

Olten
Basisdate
Staat:	Schwiiz
Kanton:	Soledurn (SO)
Bezirk:	Outew
BFS-Nr.:	2581i1f3f4
Poschtleitzahl:	4600
UN/LOCODE:	CH OLT
Koordinate:	635447 / 24482647.353337.907785396
Höchi:	396 m ü. M.
Flächi:	11.50 km²
Iiwohner:	i17'134 (31. Dezämber 2011)
Stadtpräsident:	Ernst Zingg (FDP)
Website:	www.olten.ch
Oute
Karte
ww

Oute (amtlich Olten) isch e Schtadt im Kanton Soledurn, Schwiiz.

Geografi

D Schtadt lyt geografisch am Jurasüdfuess, a dr Aare, em Kanton Soloturn. Oute het zwöi Stadtteil wo dor ne auti Houzbrogg verbonde se, die Brogg met der Fassade vom mettelalterleche Zilemp ond em Ildefons-Torm präge s Schtadtböud vo Oute.

Gschicht

S Schtadtgebiet esch scho set Urzyte (5000 v. Chr.) besedlet, wöus e günstigi Lag het. Die erschte Sedler se wahrschinlech wäg de Füürschtei (Silex, Flint) blebe, wo me e de Wälder rond om d'Schtadt höt no fendt.

D' Pass-Verbendig öbere Houeschtei esch scho vo de Römer pruucht worde ond ou z'Oute hei sy darom Spure henderlo («Ollodunum»). Dr Name Oute isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1201 aus Oltun. Im Mettelalter, wo dr Gotthard-Pass meh pruucht worde esch, het s'Schtedtli Oute vom Nord-Süd-Vercher chönne profitiere, wöus a dr Linie zom Houestei-Pass lyt. Zor Zyt vo de erschte Ysebahne esch dr Vercher no wechtiger worde för Oute, ond der Kilometerschtei 0 (Null) vo der damalige Central-Bahn, esch e Oltner Bahnhof ine gleit worde. Set denn esch Oute e Verchers-Chnote-Ponkt vo der Schwyz, nomeh wäg de Outobahne, wo sech sett de sebzger Johr ganz e der Nöchi be Egerkinge chrüze. Das het set jehär vöu Gwärb ond Induschtrie aazoge. Veli Träffe ond Meetings fende wäg der Vercherslag z Oute schtatt. Vöu Outner pändle innerhalb vo dr Schwiiz ond wäge dämm het Oute es Zytli der Ruef gha, e "Schlofstadt" z'sy.

Bevöukerig

Johr	1850	1860	1870	1880	1888	1900	1910	1920
Iiwohner	1634	2301	2925	3926	3926	6969	9337	11504
Johr	1930	1941	1950	1960	1970	1980	1990	2000
Iiwohner	13484	15287	16485	20044	21209	18991	17805	16757

De Uusländeraateil isch 2010 bi 27,9 % gläge.

Religion

27,3 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 40,6 % römisch-katholisch.

Politik

Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 2,9 %, CVP 12,9 %, EDU 0,4 %, EVP 2,9 %, FDP 15,6 %. GLP 6,5 %, GP 11,5 %, SP 27,8 %, SVP 17,6 %, Suschtigi 2,0 %.

Gmeindspresidänt isch dr Ernst Zingg (Stand 2012).

Wirtschaft

D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 3,0 % gläge.

Sproch und Dialäkt

Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 16757 Iiwohner 82,7 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1 % Französisch, 5 % Italienisch und 11,3 % angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Oute ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.

Kultur

A get au Johr e grossi Fasnacht met vel Guggemusig ond emene Omzog am Fasnachts-Sonntig. Z'Oute fende jedes Johr Kabarett- ond Tanz-Täg statt. Ändi Sommerferie esch die grossi Outner-Chilbi ond vor de Herbschtferie esch d MIO (Messe In Olten). Am erschte Mäntig em Monet fendet meischtens e Waremäret e dr Autschtadt statt.

Z Oute het s höt nümm so villi Beize und Spontene, derför git s höt e rychhaltigs Agebot a Reschtorants (Kebab-Hüüser, Pizzerie, ...). Osserdäm het s e grosses Agebott a Chleiderläde.

Berüemti Outner

Am Ändi vom 19. Johrhondert het's mehreri berüemti Outner gä: dr Moler Disteli, dr Bondesrot Munzinger, dr Ingenieur Niklaus Riggenbach ond anderi. Schpöter het d Maria Felchlin do gwörkt, se esch e Vorryterin för d'Frouebewegig e der Schwyz gsy ond het dr Maria-Felchlin-Platz gstiftet. E dr Schwyzer Literatur het sech mou e Gruppe nach dr Schtadt bnennt. Dr Otto F. Walter (†1994) esch e namhafte Outner Schreftstöuer gsy. Der Kabarettescht Franz Hohler esch e witere berüemte Outner, är esch e Schwiizer Schriftsteller, Kabarettischt und Liedermacher.

Weblink

 Allmänd (Commons): Olten – Sammlig vo witere Multimediadateie

• www.olten.ch
• Artikel Olten (Gemeinde) im Historische Lexikon vo dr Schwiiz