Gurinerdeutsch

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Charles V. J. Russ "Die Mundart von Bosco Gurin"

S Gurijnärtitsch isch dr hegschdalemanisch Dialäkt vù Gurin.

Gurin isch e Ùfnaameord vùm Schwyzer Schbroochatlas gsii. D Ùfnaam isch vùm Rudolf Hotzenköcherle im Mèèrz 1954 gmachd woore. Zue dr glyyche Zyd hed dr William Moulton Toonùfnaame z Gurin gmachd, wù derno ane 1971 vùm Rudolf Hotzenköcherle ùn em Rudolf Brunner verefendligd woore sin.

D Emilie Gerstner-Hirzel hed ab 1969 Saage, Määrli, Schwängg, Lieder, Bflanzenäme ùn anderi volchschùndligi Foorme gsamled, wù si in e baar Biecher verefendligd hed.

Dr Ängländer Charles V. J. Russ hed zwische 1978 ùn 1988 z Gurin Befroogige ùn Toonùfnaame gmachd. Ane 2002 hed er syyni Ùndersuechige as Buech veerefendligd, dervoor scho ne baar Artikel in Zydschrifde.

D Fluurnäme vù Gurin hed dr Niklaus Bigler im Juli 1977, mid ere Noochùfnaam im Oktober 1981. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech "Südwalser Namengut" verefendligd.

Nid publizierd sin Ùndersuechige vùm Jahann Jakob Dickenmann (ca. 1913) ùn vùm Hansmaria Sartori (ca. 1926-1934), wù aber boodi bim Schwyzer Wèèrdbuech archivierd sin ùn dèrd aagluegd chene wääre.

Schryybwyys[ändere | Quälltäxt bearbeite]

In däm Artikel sin di gurijnärtitsche Dialektbyyschbel in Dieth-Schryybig gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k> fir d Fortis [k] bruucht, fir d Affrikata [kx] wird <kch> gschriibe.

Bsùnderhaide us dr Lutig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Voli Vokal
Im Gurijnärtitsch sin wie in andere Walserdialäkt di vole Vokal in ùùbetoonde Silbe nid abgschwèchd woore.
littä (dt. läuten), badu (dt. baden), Bètti (dt. Betten)
  • Entrùndig
Wie im Wallisertitsch sin ü, ö, üü, öö, üe ùn öü entrùnded.
Chebil (dt. Kübel), Biilu (dt. Beule), dèrrä (dt. dörren), Eechi (dt. Onkel), Leiffär (dt. Läufer), friä (dt. früh)
  • Palatalisierig
Wie im Wallisertitsch sin mhd. û, uo, ou palatalisierd.
Hüiss (dt. Haus), löiffä (dt. laufen), Blüät (dt. Blut), töpfä (dt. taufen)
  • 2./3. Sg. vù mhd. stân, gân
Wie im Wallisertitsch erschyyne di 2./3. Sg. vù mhd. stân, gân mid Diphthong.
düw geischt (dt. du gehst), är geit (dt. er geht), düw schteischt (dt. du stehst), är schteit (dt. er steht),
  • altalem. iu
Wie im Wallisertitsch erschyynd altalem. iu in e Dail Wèèrder as Diphthong.
teif (dt. tief), Fleigu (dt. Fliege)
  • mhd. î, iu, û
Mhd. î ùn iu û sin wie in alene hegschdalemanische Dialäkt au im Uuslud ùn im Hiatus as Monophthong erhalde.
drii (dt. drei), frii (dt. frei), schniiä (dt. schneien), schpiwwä (dt. speien), niw (dt. neu), niwe (dt. neue)
Mhd. û isch as Monophthong erhalde, wän s gchiirzd wooren isch, sùnschd isch diphthongierd zue üi.
büwwä (dt. bauen), Süww (dt. Schwein)
Hüiss (dt. Haus), Trüibu (dt. Traube), Hüiffä (dt. Haufen
  • mhd. æ
Mhd. æ erschyynd as ää. Doodermid ghèèrd s Gurijnärtitsch zue dr eschtlige Siidwalser Dialäkt
schwäär (dt. schwer), Chääsch (dt. Käse), Määntak (dt. Montag)
  • Vokaldeenig
Im Geegesaz zue dr weschdlige Siidwalser Dialekt sin Vokal in ere ùfige Silb chùùrz bliibe. Au d Aisilberdeenig isch wie z Saley ùn z Pomatt nid yydräde.
Grabe (dt. Graben), Grab (dt. Grab), Greber (dt. Gräber)
weschdli: Graabe, Graab, Greeber
  • german. s > sch
Wie in andere Walserdialäkt isch s germanisch s in vyyle Wèèrder palatalisierd zue sch
iäsch (dt. uns), schech (dt. sich), schii (dt. sie), schin (dt. sein), diischä (dt. dieser), beeschi (dt. böse), säkschi (dt. sechs), Chääsch (dt. Käse), Eeschil (dt. Esel), Feksch (dt. Füchse), Gèmschi (dt. Gemse), Hiischär (dt. Häuser), Liisch (dt. Läuse), Määsch (dt. Messe), Miisch (dt. Mäuse)
  • mhd. nk
Mhd. –nk erschyynd wie in andere walserische Dialäkt as -ch.
triächä (dt. trinken), Baach (Bank), Aachä (dt. Butter)
  • mhd. -rn
Wie in andre hegschdalemanische Dialäkt erschyynd mhd. –rn as –re.
gäärä (dt. gern), Hòòrä (dt. Horn), mòòrä (dt. morgen)
  • mhd. –rm
Wie in andre Walser Dialäkt erschyynd mhd. –rm mid Schbrosvokal
Dòòrum (dt. Darm)
  • mhd. -hs
Wie im Wallisertitsch erschyynd mhd. –hs as –ks, nid wie in vyyle Schwyzer Dialäkt as –chs:
Fuks (dt. Fuchs), säkschi (dt. sechs), Akslä (dt. Achseln)
  • Germ. ff > pf
In e Dail Wèèrder erschyynd germ. ff as Affrikata pf.
ripf (dt. reif), riäpfä (dt. rufen), töpfe (dt. taufen)

Substantiv[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bildig vùm Plural[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Maskulina
  1. Pl. = Sg.: Hüifä, Hüifä (dt. Haufen), Ofä, Ofä (dt. Ofen), Düimä, Düimä (dt. Daumen)
  2. : Briäf, Briäfä (dt. Brief), Schtein, Schteinä (dt. Stein), Walt, Waltä (dt. Wald)
  3. Ùmlud: Füäs, Fiäs (dt. Fuss), Gascht, Gèscht (dt. Gast), Chopf, Chepf (dt. Kopf)
  4. -änä: Attu, Attänä (dt. Vater), Ènnu, Ènnänä (dt. Grossvater), Eechi, Eechänä (dt. Onkel)
  5. Sg. –u, Pl. –ä: Hasu, Hasä (dt. Hase), Hanu, Hanä (dt. Hahn)
Feminina
  1. : Schüäl, Schüälä (dt. Schule), Kwonheit, Kwonheitä (dt. Gewohnheit), Schwèschtär, Schwèschtärä (dt. Schwester)
  2. Ùmlud: Han, Hän (dt. Hand), Chüä, Chiä (dt. Kuh), Schtat, Schtèt (dt. Stadt)
  3. Sg. –u, Pl. –ä: Blattu, Blattä (dt. Platte), Hosu, Hosä (dt. Strumpf)
  4. -änä: Siächi, Siächänä (dt. Krankheit), Anä, Anänä (dt. Grossmutter), Müätär, Müätärnä (dt. Mutter)
Neutra
  1. Pl. = Sg.: Bein, Bein (dt. Bein), Horä, Horä (dt. Horn), Chen, Chen (dt. Kind)
  2. -i: Bètt, Bètti (dt. Bett), Fèscht, Fèschti (dt. Fest), Jaar, Jaari (dt. Jahr)
  3. -är (+ Ùmlud): Wip, Wiibär (dt. Frau), Blètt, Blèttär (dt. Blatt), Büäch, Biächär (dt. Buch), Tach, Tèchär (dt. Dach)

Genitiv[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Genitiv chùnd no in ainzelne Forme vor:

  • ds Chenns Chappi (dt. das Käppchen des Kindes)
  • an allä Sitä där Chilchu (dt. an allen Seiten der Kirche)
  • dsch Attä Tschoopä (dt. Vaters Rock)
  • ds Hansch Chiä (dt. die Kühe des Hans)
  • ds Chatzisch Tällärli (dt. das Tellerchen des Kätzchens)
  • dsch Morgändsch (dt. am Morgen)
  • dsch Aabändsch (dt. am Abend)
  • tagsch (dt. am Tag)
  • nachtsch (dt. nachts)

Adjektiv[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wie in vyyle hooch- ùn hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd.

Der Wolf hät gmeint, der Fuks siigi rotä va Blüät. (dt. Der Wolf meinte, der Fuchs sei rot vom Blut.)
Wiä düä der Urännu afa aaltä chu ischt. (dt. Wie der Urgrossvater langsam alt wurde.)
Dass d Chriädschi afaan rooti chu. (dt. Dass die Kirschen allmählich rot werden.)

Pronomina[ändere | Quälltäxt bearbeite]

ich du er sie es wir ihr sie
Nom. ech, i düw, t äär, är schiä, schii, schi ääs, äs, s wiär, wär iär, är schii, schiu, schi, sch
Gen. min din schin er schin iäsch eww er
Dat. miär, mär diär, där emu, mu eru, ru emu, mu iäsch, isch ewch, ech enä, nä
Akk. mech, mi dech, di äär, är, ä schiä, schä ääs, äs, ä iäsch, isch ewch, ech schii, schiu, schi, sch

Verbkonjugation[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Konjugation vù dr schdaarche Verbe

Ablutchlas I II IIIa IIIb IV V VI VII
Dt. schreiben schiessen finden werfen stehlen lesen graben heissen
Infinitiv schriibä schiässä fendä wärfä schtälä läsä grabä heissä
Partizip Perfekt 'kschrebä kschossä kfundä kworfä kschtoolä kläsä krabä kheissä
Ind. Präs. Sg. 1. ech schriibä ech schiässä ech fendä ech wärfä ech schtälä ech läsä ech grabä ech heissä
2. düw schripscht düw schiäscht düw fendäscht düw werfscht düw schtelscht düw lescht düw grapscht düw heischt
3. är schribt är schiäst är fendät är werft är schtelt är lest är grapt är heist
Ind. Präs. Pl. 1. wiär schriibä wiär schiässä wiär fendä wiär wärfä wiär schtälä wiär läsä wiär grabä wiär heissä
2. iär schriibät iär schiässät iär fendät iär wärfät iär schtälät iär läsät iär grabät iär heissät
3. schi schriibän schi schiässän schi fendän schi wärfän schi schtälän schi läsän schi grabän schi heissän
Konj. Prät. ech schripti ech schiästi ech fenti ech wärfi ech schtelti ech lästi ech grapti ech heisti

Bi dr schwache Verbe chaa mer drèi Chlase ùnderschaide.

Chlas I II III
Dt. teilen machen leben
Infinitiv teilä machu läbä
Partizip Perfekt teilt kmachut kläbät
Ind. Präs. Sg. 1. ech teilä ech machu ech läbä
2. düw teilscht düw machuscht düw läbäscht
3. är teilt är machut är läbät
Ind. Präs. Pl. 1. wiär teilä wiär machu wiär läbä
2. iär teilät iär machut iär läbät
3. schi teilän schi machun schi läbän

Passiv[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wie in andere Siidwalser Dialät wird s Vorgangspassiv mid "chu" bilded.

Un tas Fèscht ischt gmachuts chu. (dt. Und das Fest wurde gemacht.)
Ds Heww escht gotzs chu. (Das Heu wurde verfüttert.)

Modalverbe[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • wessi (dt. wissen)
Präs. Ind.: ech weis, düw weischt, är weis, wiär wessu, iär wessut, schi wessun
Part Perf.: kwest, Gerund.: z wessin
Konj. Präs.: ech wessi, Konj. Prät.: ech westi
  • cheni (dt. können)
Präs. Ind.: ech cha, düw chanscht, är cha, wiär chunu, iär chunut, schi chunun
Part Perf.: cheni, Gerund.: z chenin
Konj. Präs.: ech cheni, Konj. Prät.: ech chèndi
  • megi (dt. können, vermögen)
Präs. Ind.: ech mak, düw makscht, är mak, wiär mugu, iär mugut, schi mugun
Part Perf.: megi, Gerund.: z megin
Konj. Präs.: ech megi, Konj. Prät.: ech mèchti
  • tèrfi (dt. dürfen)
Präs. Ind.: ech tarf, düw tarfscht, är tarf, wiär turfu, iär turfut, schi turfun
Part Perf.: tèrfi, Gerund.: z tèrfin
Konj. Präs.: ech terfi, Konj. Prät.: ech tèrfti
  • miässi (dt. müssen)
Präs. Ind.: ech müäs, düw müäscht, är müäs, wiär müässu, iär müässut, schi müässun
Part Perf.: miässi, Gerund.: z miässin
Konj. Präs.: ech miässi, Konj. Prät.: ech miässti
  • wèllä (dt. )
Präs. Ind.: ech wel, düw welt, är wel, wiär wèllä, iär wèllt, schi wèllän
Part Perf.: wèllä, Gerund.: z wèllän
Konj. Präs.: ech wèllä, Konj. Prät.: ech wèllti
  • seli (dt. sollen)
Präs. Ind.: ech sol, düw solscht, är sol, wiär sulu, iär sulut, schi sulun
Part Perf.: seli, Gerund.: z selin
Konj. Präs.: ech seli, Konj. Prät.: ech sèlti

Hilfsverbe[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • sin (dt. sein)
Präs. Ind.: ech be, düw bescht, är escht, wiär siw, iär sit, schi sin
Part Perf.: ksin, Gerund.: z siigin
Konj. Präs.: ech siigi, Konj. Prät.: ech wèiti
  • ha (dt. haben)
Präs. Ind.: ech ha, düw hèscht, är hèt, wiär hèw, iär het, schi hen
Part Perf.: kha, Gerund.: z heigin
Konj. Präs.: ech heigi, Konj. Prät.: ech hätti
  • tüä (dt. tun)
Präs. Ind.: ech tüä, düw tüäscht, är tüät, wiär tiäw, iär tiät, schi tiän
Part Perf.: taa, Gerund.: z tiän
Konj. Präs.: ech tiäjä, Konj. Prät.: ech taati

Chùùrzverbe[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • chu (dt. kommen)
Präs. Ind.: ech chu, düw chunscht, är chun, wiär chomä, iär chomät, schi chomän
Part Perf.: chu, Gerund.: z chomän
Konj. Präs.: ech chomä, Konj. Prät.: ech chäämi/chäämti
  • faa (dt. fangen)
Präs. Ind.: ech faa, düw faascht, är faat, wiär faaw, iär faat, schi faan
Part Perf.: kfangä, Gerund.: z faan
Konj. Präs.: ech fääjä, Konj. Prät.: ech fääti
  • gaa (dt. gehen)
Präs. Ind.: ech gaa, düw geischt, är geit, wiär gääw, iär genggät, schi gään
Part Perf.: känggä, Gerund.: z gään
Konj. Präs.: ech gengä , Konj. Prät.: ech giänggi'
  • (dt. geben)
Präs. Ind.: ech gep, düw gescht, är get, wiär gääw, iär gät, schi gään
Part Perf.: , Gerund.: z gäbän
Konj. Prät.: ech gääbi/gääbti
  • gee (dt. nehmen)
Präs. Ind.: ech gee, düw geescht, är geet, wiär geew, iär geet, schi geen
Part Perf.: keet, Gerund.: z geen
Konj. Präs.: ech geejä, Konj. Prät.: ech geeti
  • ksää (dt. sehen)
Präs. Ind.: ech ksee, düw ksiäscht, är ksiät, wiär kseew, iär kseet, schi kseen
Part Perf.: ksee, Gerund.: z kseen
Konj. Präs.: ech kseejä, Konj. Prät.: ech kseeti
  • laa (dt. lassen)
Präs. Ind.: ech laa, düw laascht, är laat, wiär lääw, iär läät, schi lään
Part Perf.: klaa, Gerund.: z lään
Konj. Präs.: ech lääjä, Konj. Prät.: ech laati
  • schlaa (dt. schlagen)
Präs. Ind.: ech schlaa, düw schlaascht, är schlaat, wiär schlääw, iär schläät, schi schlään
Part Perf.: kschlagä, Gerund.: z schlään
Konj. Präs.: ech schlääjä, Konj. Prät.: ech schlääti
  • schtaa (dt. stehen)
Präs. Ind.: ech schtaa, düw schteischt, är schteit, wiär schtääw, iär schtèndät, schi schtään
Part Perf.: kschtandä, Gerund.: z schtään
Konj. Präs.: ech schtèndä, Konj. Prät.: ech schtiändi

Woordbildig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bim Diminitiv gid s wie in vyyle Walliser ùn Walser Dialäkt e baar Suffix:

  • -tschi: S Suffix -tschi chùnd noch Verschlùs- ùn Ryyblud vor (Büäbtschi, Doorftschi, Hüätschi, Huntschi, Knopftschi, Scheitschi).
  • -dschi: S Suffix -dschi chùnd noch m, ng ùn bedoonde Vokal vor (Bliämdschi, Böimdschi, Zungdschi, Seedschi).
  • -li: S Suffix -li chùnd noch n, r ùn ùùbedoonde Vokal vor (Mannli, Hiändli, Terli, Eimärli, Briädärli, Schwèschtärli, Chettäli, Ofäli).
  • -ti: S Suffix -ti chùnd noch l vor (Vegälti, Biälti, Schtiälti).
  • -älti: Betzälti, Schtekchälti
  • -ulti: Alpulti, Berchulti, Puntschulti
  • -i: Chatzi, Hasi, Schalli

Woordschaz[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wùchedääg

Määntak, Ziischtak, Mettwuchu, Dunschtak, Frittak, Samschtak, Sunnuntak

Wèèrder, wù in in andere Bied sùnschd maischd uusgschdoorbe sin
  • Brüäch (dt. Hose)
  • Antli (dt. Wangen)
Wèèrder, wù sich e aldi Bedydig ghalde hed
  • Hosu (dt. Strumpf)
Sùnschdigi bsùnderi Wèèrder
  • Griiflu (dt. Preiselbeeren)
  • Gèrumsch (dt. Vogelbeere)
  • Poldärnu (dt. Schmetterling)
  • Schtrafflu (dt. Heuschrecke)
  • Hopschul (dt. Frosch)
  • Fiirhüis (dt. Küche)
  • Schnätzär (dt. Küfer)
  • Eewlèkchä (dt. Sommersprossen)
  • Eschluhüäschtä (dt. Keuchhusten)
  • Räbiätschi (dt. Gerstenkorn am Auge)
  • Tschuki (dt. Schluckauf)
  • Langgsi (dt. Frühling)
  • Brachut (dt. Juni)
  • Hèwwut (dt. Juli)

Yyflis us em Romanisch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Gurijnärtitsch gid s vyyl Främd- ùn Läänwèèrder us em Italienisch, em Lombardisch ùn em Piemontesisch.

  • almaang (dt. wenigstens) < ital. al manco
  • Botzu (dt. Tasse) < ital. baccia
  • Büisa (dt. Nebel) < ital. buzzo
  • Dscherä (dt. Kies) < ital. gera
  • Kuntrat (dt. Vertrag) < ital. contratto
  • lètschu (dt. wählen) < ital. elegere
  • Limposchtä (dt. Steuer) < ital. l’imposta
  • Paschtä (dt. Pasta) < ital. pasta
  • pekku (dt. schlagen) < ital. picchiare
  • proppi (dt. wirklich) < ital. propio
  • Riigu (dt. Linie) < ital. riga
  • Schtatsiung (dt. Bahnhof) < ital. stazione
  • Tèlèvisiung (dt. Fernsehen) < ital. televisione
  • Zokul (dt. Holzschuh) < ital. zoccolo
  • Gwatsu (dt. Zopf) < lomb. guazza
  • Schegäl (dt. Zigarre) < lomb. schigala
  • schfosiärä (dt. schmuggeln) < lomb. sfrosa
  • Schtuppung (dt. Korken) < ital. stuppung
  • Tollu (dt. Milchtopf) < lomb. tola
  • Tschefrä (dt. Rückentragkorb) < lomb. civera
  • tschuk (dt. betrunken) < lomb. ciuc
  • bandu (dt. Zeit mit Trinken verbummeln) < piemont. far la binda
  • Holzmeischtär (dt. Schreiner) < piemont. mastro di bosco

Schbroochbyyschbel[ändere | Quälltäxt bearbeite]

As Arläpnis va ma zachajaariga Gurinar Metschi (Originalschryybwyys)

Iar heit wella mu selan-ech appus schryba, su wel-a-mi darhendar tüa un lüaga ob i appus zaman bringa. Iar müassut nech net varwundru, i be no aba a Schüalgof. I well öw ghein Prys, di andru Gurinar senn alli gschektar widar ech, i well nech appus va mim churza Laba varzella, was miar salbar escht vorchu met ninza Manut un grad im Heilagatag, sagat annar. Iaschi hein Fleisch ubartaa un dr'Attu un d'Müatar senn z'Masch ganga un di andru Schwestarli un Briadarli öw, ech un der drymaanig Sisto siw dahemna in d'Stubu gsin met dar Müamu. Wi-as düa bald escht einlafi gsin, düa escht d'Müama üisganga, im Fyrhüis ga d'Harpara ubartüa un darnaa hätsch dar Hafa met dar Briay abgstellt, ech be-ru üiss na ganga un ha gmeint as sygi as Stialti un ha-mi drüf gsetzt, darnaa hanami henna um süifar varbrunna, i be süifar aba an Blatru gsin. D'Müama hät mi düa naadernaa geät un hät mi in Stubu traga. D'Müatar escht grad va Masch chu, dia hät geät un hät mar Bömali drüfgleescht, ech hä pliarat un gweinut vor Schmarza Darnaa hät mi d'Blandina gheert, dia escht düa der Müater mi chu halfa penda. Darnaa hein düa iaschi dem Doktar griapft, der escht düa iaschu chu Angst machu un hät gseit schi chena-mi nit racht gnära met Bömäli, mu miassi Vindex brüicha, das heigi süibar un gnasa gschwenn, abar min Müatar hät va demu nit wella wessi, schi hät gseit die liabu Altu hein Hüissmettul prüicht, ech wells nüw öw amaal purbiara met Bömäli un Lyniblazza, ech ha dä no eistar Zyt Vindex z'brüichan. Unna am Beindli han-i öw an grossi Blatru gha, da het-sch purbiart met Vindex wia-ru dar Doktar gseit hät abar denoguardi iar hättit miassi gsea was fer an Undarscheid as gsin escht vam Bömäli un Vindex, das escht an Undarscheid gsin wi Tag un Nacht, Met Bömäli ben-i e viarza Taga gnasni gsin dass dar Doktar un alli gstüinat hein. Waa d' Müatar hät Vindex prüicht han-i sägsch Wucha z'gnagan gha un min Müatar hät vell Waarch gha, waga schi hät-mi miassi strang süibari ha, dar liab Gott meg-aru alls vargälta un zum Enn dach-i dam liaba Gott velmaal dass-i so güat be gnasa.

(Gschriibe vù dr Maria Teresa Tomamichel fir dr Guriner Mundart-Wettbewerb ane 1944, zidierd bim Russ 2002, S. 192)

Lueg au[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Guriner Bflanzenäme

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Karl Bohnenberger: Die Mundart der Deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten. Verlag Huber, Frauenfeld 1913 (Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik 6)
  • Elisabetta Fazzini, Costanza Cigni: Vocabolario comparativo dei dialetti Walser in Italia. 1. Lieferung. Edizioni dell’Orso, Alessandria 2004 (Alemannica 1)
  • Emily Gerstner-Hirzel: Aus der Volksüberlieferung von Bosco Gurin. Basel 1979 (Schriften der schweizerischen Gesellschaft für Volkskunde 63)
  • Emily Gerstner-Hirzel: Reime, Gebete, Lieder und Spiele aus Bosco Gurin. Basel 1986 Schriften der schweizerischen Gesellschaft für Volkskunde 69)
  • Emily Gerstner-Hirzel: Guriner Wildpflanzenfibel Chur 1989
  • Julia Haldemann: Das Tessiner Walserdorf Bosco Gurin. Eine soziolinguistische Analyse der Sprachsituation. Unveröff. Semesterarbeit WS 2005/06. Universität Wien
  • Rudolf Hotzenköcherle (1956): Umlautphänomene am Südrand der Germania. In: Fragen und Forschungen im Bereich und Umkreis der germanischen Philologie, Festgabe für Theodor Frings zum 70. Geburtstag. Berlin (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Veröffentlichungen des Instituts für deutsche Sprache und Literatur), S. 221–250.
  • Rudolf Hotzenköcherle: Die südwalserisch-ernetbirgischen Mundarten im Spiegel ihrer Verbalformen. In Maria Bindschedel, Rudolf Hotzenköcherle, & Werner Kohlschmidt (Hrsg.), Festschrift für Paul Zinsli, 79-98. Francke, Bern 1971
  • Hans Kreis: Die Walser. Ein Stück Besiedlungsgeschichte der Zentralalpen. Francke Verlag, Bern 1958
  • Charles V. J. Russ: Die Mundart von Bosco Gurin. Eine synchronische und diachronische Untersuchung. Franz Steiner Verlag, Stuttgart 2002 (ZDL Beihefte 120).
  • Schweizer Dialekte in Text und Ton. Begleittexte zu den Sprechplatten des Phonogramm-Archivs der Universität Zürich. 1. Schweizerdeutsche Mundarten. Heft 5: Bosco Gurin, Kt. Tessin. Bearbeitet von Rudolf Hotzenköcherle und Rudolf Brunner nach einem Tonband von William G. Moulton. Frauenfeld 1971
  • Sprachatlas der deutschen Schweiz (SDS). Begr. von Heinrich Baumgartner und Rudolf Hotzenköcherle. In Zusammenarbeit mit Konrad Lobeck, Robert Schläpfer, Rudolf Trüb und unter Mitwirkung von Paul Zinsli herausgegeben von Rudolf Hotzenköcherle. 8 Bde, Einführungsband, Abschlussband. (1962-2003)
  • Tobias Tomamichel: Bosco Gurin. Das Walserdorf im Tessin. 4. Auflage. Hrsg. von Leonhard Tomamichel. Gesellschaft Walserhaus Gurin, Gurin 1998 (Tradition und Wandel 9)
  • Paul Zinsli: Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Italien. Verlag Huber, Frauenfeld 1968
  • Paul Zinsli: Südwalser Namengut. Die deutschen Orts- und Flurnamen der ennetbirgischen Walsersiedlungen in Bosco-Gurin und im Piemont.. Verlag Stämpfli & Cie AG, Bern 1984.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]