Lombardische Sprache
| Lombardisch | ||
|---|---|---|
| Verbreitig: | Schwiz, Italie | |
| Sprecher: | 3,5 Mio.[1] | |
| Linguistischi Klassifikation: |
|
|
| Sproochchürzel | ||
| ISO 639-1 |
— |
|
| ISO 639-2 |
roa (sustigi Romanischi Sprooche) |
|
| ISO 639-3 |
lmo |
|
S Lombardische (lomb. lumbard) isch e galloitalische Tielekt, wo i de Süüdschwiz un i de Lombardei gredt werd. S Lombardische zällt zo de gfördete Sprooche. Typischi lomnardischi Merchmool sind d Palatalisierig vo /ū/ und /ǒ/ zu /ü/ und /ö/: müür (Muur" (lat. murus; it. muro), sööl "Bode" (lat. solum; it. suolo), denn de Wandel vo /ct/ zu /č/: lač "Milch" (lat. lact-; it. latte), de Abfall vom n im Uusluut: pã "Broot" (lat. panis; it. pane) und de Abfall vom /r/ im Infinitiv: kantá "singe" (lat. it. cantare).
Inhaltsverzeichnis |
Iitalig [ändere]
S Lombardische cha i drai Gruppe iitailt were, i s Westlombardische und i s Ostlombardische.
Alpelombardisch [ändere]
S Alpelombardische (lumbard alpin) werd i de Alpetäler gredt und zaichnet sich dör Konservatisme uus, zum Tail au dör d Palatalisierig vo /a/ zumene offnige /ë/: cevra "Gaiss" (lat. it. capra). Tielekt, wo dezue ghöred, sind:
- s Ossolano (ussulan) im Eschetal (Val d'Òssola) und i
- s Ticinese (ticinés) im Misox (Val Mesolcina) und im Tessin (Tesin) nördlich vom Monte Ceneri.
- s Chiavennese (cjavenasc) um Chläve (Cjavèna) ume;
- de Bergellertielekt (bargajot) im Bergell (Val Bargaja);
- s Puschlavisch (pusc‘iavin) im Puschlav (Pus‘ciaf);
- s Bormiese um Worms im Veltlin (Burmi) ume und
- s Livignasco (livignasc‘) im Tal vo Luwin (Livìgn).
Westlombardisch [ändere]
S Westlombardische (lumbard ucidental) oder Insubrisch (insübrich) zaichnet sich under anderem uus dör de Rhotazismus: püres "Floo" (it. pulex; it. pulce). S Westlombardische tailt sich i acht Hopttielekt, wo witter undertailt were chönet:
- s Valtellinese (valtulines) i de Provinz Sondrio (Sundri) bzw. im Veltlin (Valtulina).
- s Comasco-Lecchese rund um de Comersee (Lagh de Comm), zäme mit em südliche Tessin mit Lugano (Lügann) bis an Monte Ceneri ane. Variante sind:
- de Seetielekt (laghee) westlich vom Comersee;
- s Comasco (Comasch) um Como (Comm);
- s Lecchese um Lecco (Lecch) ume.
- s Varese-Bosino (varesòtt) uf baidne Siite vom mitllere und südliche Langesee (Lagh Maggior)
- s Legnanese-Bustocco (legnàn & büstoch) im südliche Tail vo de Provinz Varese (Vares) um Legnano (Legnàn) und Busto (Büsti) ume.
- s Brianzolo (brianzöö) i de Brianza (Brianza) zwöschet Como und Monza (Munscia).
- s Milanese (milanes) isch de Tielekt vo Mailand (Milan) und de Umgebig.
- s Pavese-Lodese mit de Variante
- s Lodese (ludesàn) um Lodi (Lod) ume;
- s Pavese (paves) um Pavia (Pävia) ume und
- s Vogarese (vugares) um Voghera (Vughera) ume. De isch de anzig lombardisch Tielekt, wo südlich vom Po gredt werd.
- s Novarese (nuaresat) um Novara (Nuara) ume. S Nuaresat isch en Öbergangstielekt zom Piemontesische.
Ostlombardisch [ändere]
Im Ostlombardische (lumbàrd oriental) isch intervokalisches /v/ verschwunde: kaál "Ross" (lat. caballus, it. cavallo). S glideret sich i:
- s Bergamasco (bergamàsch) zwöschet de Flüss Adda und Oglio (Òi), i de Provinz Bergamo (Bèrghem).
- s Cremasco (cremàsch) südlich vom Bergamasco, zwöschet de Adda und em Oglio um Crema ume.
- s Cremonese (cremunées) zwöschet em Po und em Oglio i de Provinz Cremona (Cremuna).
- s Bresciano (bresà) zwöschet em Oglio und em Gardasee i de Provinz Brescia (Brèsa) und im Val Giudicarie im östliche Trentino (Trentin). E Variante vo vo dem Tielekt werd im Val Camonica (Al Camonega) gredt.
Büecher [ändere]
Michele Loporcaro: Profilo linguistico dei dialetti italiani; Bari 2009. ISBN 978-88-420-8920-9.