Gallo

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Gallo
Verbreitig: Bretagne, Frankreich Frankrych
Sprecher: 28'300
Linguistischi
Klassifikation
:
Schriftsyschtem: Latiinischs Alphabet
Offizieller Status
Amtssprooch vo: -
E zweisproochigi Ortstafel Französisch/Gallo z Loudéac, Bretagne

Gallo (vo Bretonisch gall "Franzos") isch e Langue d'oïl wo im Oschte vo dr Bretagne, dr Oberbretagne (haute-Bretagne) z Frankriich gsproche wird. Es isch also nit wie s Bretonische e keltischi Sprooch, sundern e romanischs Idiom. S Gallo sött au nit mitem antike Gallisch verwäggslet were. S Gallo gilt, wie d meischte Regionalsprooche vo Frankriich, als e bedrohti Sprooch.

Verbreitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

d Dialekt vum Bretonische un de Sproochruum vum Gallo (grau)

S traditioneli Verbreitigsgebiet vum Gallo isch in dr Oberbretagne, also em Oschtdeil, un zwar öschtlich vo der Sproochgränz zum Bretonische wo vo Plouha im Department Côtes-d'Armor im Norde bis zur Halbinsel Rhuys im Süde im Department Morbihan goot. D Sproochgränz het sich für mehreri Joorhundert zu Gunschte vum Gallo nooch Weschte verschobe.

Sproochlich gsänne loot sich s Gallo eigetlich nit vo zwei vo syne Noochbardialekt im Süde vo der Normandi (normand méridional) un em Angevin abgränze. Alli drüü ghöre zur domaine armoricaine, wo zur domaine d'ouest vo der Langue d'oil ghört. Einewäg beschränkt meh de Begriff Gallo us geographisch-politische Gründ meischt uf die Dialekt wo in der Bretagne gsproche were, un zählt d Dialekt vum Süde vo der Normandi südlich vo der Ligne Joret zum Normännische.

Als Alltagssprooch isch s Gallo chuum no verbreitet. So hen im Joor 1999 binere Umfroog vum französische Statistikamt INSEE, 28.300 Lüt aagää dass si Gallo spreche [1], des sin 1.3% vo der Bevölcherig vo dr Bretagne.

In ere Studie us der Mitte vo dr 1990er wird beschribe dass Chinder oft durch ihri Grosseltre no Passivkenntiss vum Gallo mitbecho hätte, ihri Eltre aber numme Französisch mit ihne gredt hen. E Umfroog ussem Joor 2008 vo 89 Schüeler zwüsche 11 un 19 Joor alt het ergää dass numme 2 vo de Schüeler aagää hen dass si in dr Familie Gallo näbe Französisch als Muettersprooch glehrt hen. Vo de Eltre hen immerhy no 17% aagää dass si in ihrer Chindheit Gallo- oder zweisproochig Gallo-Französisch ufgwaggse sin. Binere andre Froog allerdings hen 15.7% aagää dass si vo ihrene Eltre Gallo glehrt hen, un fascht 35% dass si vo ihrene Grosseltre Gallo hätte glehrt. Allerdings sin d Gallokenntnis wo doo glehrt wore sin, schynts oft numme begränzt gsi. Ei Schüeler hät dezuegschribe dass es sich "numme um e paar Wörter" Gallo het ghandlet [2].

Eisproochigs Schild uf Gallo in der Metro vo Rennes
Uftritt vo der Gruppe Bébert Huchait et les Vilaïnes Bétes wo uf Gallo singt

Merchmool[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Unterscheidigsmerchmool vo der domaine d'ouest, wo s Gallo dezueghört, sin:

  • D Entwigglig vum latiinische /e/: Im Weschte /e/ un im Oschte /wa/. So erklärt sich faïre un wézyàou un Französisch foire un oiseau.
  • D latiinische Vokal /o/ un /u/ sin in dr domaine d'ouest en [u], im Oschte aber [ø]: chantou statt chanteur.
  • En Yfluss vum /r/ uf en /a/ wo devor stoot un gschlossener wird: cherger statt charger [3].

Usserdäm:

  • Affrikatisierige vo /k/ un /g/ zue [] un [] vor bstimmti Vokal: tchi, tchoer un djérre statt qui, coeur un guerre.
  • D Palatisierig vum /l/ noocheme Obstruent zue [j]: piey, kié un fiour für pluie, clé un fleur.
  • De Erhalt vum h-aspiré. In Wörter wie haie oder haot wird s [h] also ussgsproche [4].

Interschid zwische em Gallo un andri Langues d'oil

Gallo Normännisch Französisch Alemannisch
ch - chapèu k - capé chapeau Huet
j - jardrein g - gardin jardin Garte
s - muczae ch- muchi cacher verstecke
dj - djésp v- vêpre guêpe Weschpe
Gallo Poitevin Französisch Alemannisch
è,èw - chapéu ya - chapea chapeau Huet
yë – pomier é - poumàe pommier Öpfelbaum

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Quelle[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. INSEE.fr, Stand 2003
  2. Nolan, John Shaun. (2008). School and Extended Family in the Transmission and Revitalisation of Gallo in Upper-Brittany. Journal of Multilingual and Multicultural Development, vol. 29. pp. 216-234.
  3. Lepelley, René. (1995). Paroles de Normands. Presses Universitaires de Caen, Caen. pp. 17.
  4. Radatz, Hans-Ingo. (1997). Französisch, Bretonisch und...Gallo -- Ist die Bretagne dreisprachig?. In Kattenbuch, Dieter: Kulturkontakt und Sprachkonflikt in der Romania, Wien: Braumüller, 163-189.