Arbig

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Aarbig
Wappe vo Aarbig
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Aargau (AG)
Bezirk: Zofigew
BFS-Nr.: 4271i1f3f4
Poschtleitzahl: 4663
UN/LOCODE: CH AAB
Koordinate: 634987 / 24121047.3208317.901402412Koordinaten: 47° 19′ 15″ N, 7° 54′ 5″ O; CH1903: 634987 / 241210
Höchi: 412 m ü. M.
Flächi: 4.41 km²
Iiwohner: 8044 (31. Dezämber 2017)[1]
Website: www.aarburg.ch
d Feschtig vo Aarbig

d Feschtig vo Aarbig

Charte
BaselbietBaselbietKanton BärnKanton LozärnKanton SoledurnBezirk AarauBezirk BruggBezirk LenzburgBezirk KulmAarburgAttelwilBottenwilBrittnauKirchleerauKöllikenMoosleerauMurgenthalOftringenReitnauRothristSafenwilStaffelbach AGStrengelbachUerkheimVordemwaldWilibergZofigeCharte vo Aarbig
Iber des Bild
w

Arbig (offiziell: Aarburg, französisch: Aarbourg) isch e chlini Stadt und e Gmeind im Bezirk Zofige vom Schwiizer Kanton Aargau. D Stadt ligt im Südweschte vom Aargau a de Gränze zum Kanton Soledurn.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Gmeind ligt uf de rächte Flusssite vo de Aare am nördliche Rand vom Wiggertal. Am ene Felssporn, wo s Aaretal sehr schmal macht, isch des chline Städtli an ere strategisch günschtige Stell entstande. I de Wiggere, wo do in d Aare mündet, isch di südlichi Gränze vom Gmeindsbann. S Gmeindspiet umfasst e Flächi vo 441 Hektare, do dervo sind 145 Hektare Wald und 174 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 620 Meter ü. M. fasch bim Sälischlössli obe, de tüfschti a de Aare unde mit 393 Meter.

D Nochbargmeinde vo Arbig sind Olte und Starrkirch-Wil im Kanton Soledurn und Oftrige und Rootrischt im Kanton Aargau.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

In de römische Ziit hets e Stroos vo Arbig us in d Innerschwiiz gäh. D Aawäseheit vo de Römer zeigt sich au am ene Münzschatz, wo me am Aafang vom 20. Johrhundert z Arbig gfunde het. Bim Bau von ere Fabrik het me Münze us de Ziit vom Kaiser Tetricus I. gfunde.

Im Middelalter isch d Burg entstande, wo i dr Nöizyt drus d Feschtig Arbig worde isch. Wenn d Burg bout worden isch, weiss me nöd, aber ane 1123 wird si s erschti Mol in ere Urkund erwähnt, wo si als Bsitz vo de Grafe vo Frohburg gnennt wird. Vo de Burg us isch s Amt Arbig verwaltet worde. Do derzue het de weschtlichi Deil vom hütige Bezirk Zofige ghört, aber ohni d Stadt Zofige sälber. Im 1299i hei d Frohburger d Burg und s Amt Arbig an d Habsburger verchauft. Am Fuess vo de Burg isch e Siidlig entstande, wo im Johr 1330 s erschti Mol Stadt gnennt wird. Wäge archäologische Fund vermuetet me hüt, dass d Stadt öppe um 1312 entschtande-n-isch. Wirtschaftlich het sich Arbig nie chönne richtig entwickle, scho will Zofige und Olte, beidi jewils numme 4 Kilometer entfärnt, sich zu regionaale Zäntre entwicklet hei.

Am 20. April 1415 hei d Bärner nach ere kurze Belagerig d Stadt und d Burg eroberet. Im 1416 het de Landvogt vom Bärner Amt Arbig d Burg zu sinere Residänz gmacht.

Am 10. März 1798 hei d Franzose, wo in d Schwiiz iimaschiirt sind, d Stadt und d Burg kampflos iignoh. S Amt Arbig isch ufglöst worde und di regionali Verwaltig isch uf Zofige cho. Sit ane 1803 ghört Arbig zum Kanton Aargau.

Ane 1856 isch d Ysebaanlinie dur Arbig uftoo worde.

Galerii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Arbig – Sammlig vo Multimediadateie

Wikisource Arbig – Artikel vu de 4. Uflaag
vum Meyers Konversations-Lexikon
im dütschsprochige Wikisource

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach Jahr, Kanton, Bezirk, Gemeinde, Bevölkerungstyp und Geschlecht (Ständige Wohnbevölkerung). In: bfs.admin.ch. Bundesamt für Statistik (BFS), 2018-08-31. Abgrüeft am 2018-09-30.