Ziitdafele zum Driissigjöhrige Chrieg

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen

Ereignis wo mit Schwede z due hai wärde noch em Julianische Kalender aagee, wo dört no bruucht worde isch zu sällere Ziit (zäh Dag früehner)

Zum Ablauf vom Chrieg: lueg dr Artikel Driissigjöhrig Chrieg.


Vorgschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

11. Mai-15. Mai 1608 Auhuuse
10. Juli 1609 Gründig vo der Katholische Liga z Münche
29. Juni 1617 Chrönig vom Ferdinand II. zum König vo Böhme im Prager St.-Veits-Dom
12.jul./ 22.greg. Oktober 1617 Dr Gustav II. Adolf vo Schwede wird in Uppsala zum König vo Schwede gchrönt

Dr Böhmisch-Pfälzisch Chrieg (1618–1623)[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1618[ändere | Quälltäxt bearbeite]

23. Mai Prager Fänstersturz
1. Juli Chrönig vom Ferdinand II. zum König vo Ungarn in der St. Martins-Chille vo Pressburg
20. Juli Verhaftig vom Melchior Kardinal Klesls und Inhaftierig z Ambras
9. November Gfächt bi Lomnitz (Südböhme). Böhmischi Truppe besiige die Kaiserlige under em Karl Bonaventura Graf vo Buquoy

1619[ändere | Quälltäxt bearbeite]

20. März Tod vom Kaiser Matthias z Wien
30. April Rebellion vom Wallestei gege die mährische Ständ
29. Mai Eroberig vo Laan an dr Thaya dur böhmischi Truppe under em Heinrich Matthias vo Thurn.
5. Juni "Sturmpetition" vo de niideröstriichische protestantische Ständ bim Kaiser Ferdinand II. in der Wiener Hofburg
6. Juni Die böhmisch Ständearmee under em Heinrich Matthias vo Thurn stoht vor Wien
10. Juni Schlacht bi Záblat beziehigswiis Netolitz (Südböhme). Niiderlag vo de böhmische Truppe under em Peter Ernst vo Mansfeld gege die Kaiserlige under em Karl Bonaventura Graf vo Buquoy
19. August Absetzig vom Ferdinand II. as böhmische König dur die böhmische Ständ.
20. August Abschluss von erä Aagriffsallianz zwüschem Fürst Bethle Gábor vo Siibebürge und de böhmische Ständ
25. August Wahl vom Bethle Gábor zum König vo Ungarn dur ä Landtag vo Neusohl (Banská Bystrica beziehigswiis Beszterczebánya)
26. August Wahl vom Kurfürst Friedrich V. vo der Pfalz dur die böhmische Ständ zum König vo Böhme ("Winterkönig")
28. August Wahl vom Ferdinand II. z Frankfurt am Main zum Kaiser vom Heilige Römische Riich vo Dütscher Nation
9. September Chrönig vom Ferdinand II. zum röm. dt. Kaiser z Frankfurt am Main
8. Oktober Münchner Vertrag: Maximilian I. vo Bayre verspricht, dr Kaiser Ferdinand II. gege die ufständische Böhme zu unterstütze. Dä verspricht em dafür d Übertragig vo der Pfälzer Kurwürde an Bayre
14. Oktober Schlacht und Eroberig vo Pressburg. Niiderlag vo de kaiserlige Truppe under em Rudolf vo Diefebach gege Bethle Gábor
24. Oktober - 26. Oktober Dr Karl Bonaventura Graf vo Buquoy verteidigt Wien gege böhmischi Striitchreft under em Heinrich Matthias vo Thurn
4. November Chrönig vom Friedrich V. vo der Pfalz zum König vo Böhme in der Prager Wenzelskapelle
26. November Neui Belagerig vo Wien dur ä Heinrich Matthias vo Thurn

1620[ändere | Quälltäxt bearbeite]

6. Juni Dr Ferdinand II. beuftragt dr Maximilian I. vo Bayre mit der Riichsexekution z Böhme
12. Juli Die Kaiserlige under em Karl Bonaventura Graf vo Buquoy schlöön in der Nöchi vo Wien böhmisch-pfälzischi Truppe under em Heinrich Matthias vo Thurn
31. Juli Ulmer Vertrag: Neutralitätsabkomme zwüsche Liga und Union noch französischer Vermittlig
23. September Dr Maximilian vo Bayre eroberet Cham (Oberpfalz)
8. November Schlacht am Wiisse Bärg bi Prag. Kaiserligi beziehigswiis bayrischi Truppe under em Johann t’Serclaes von Tilly besiige die böhmisch-pfälzischi Armee under em Christian vo Anhalt
9. November Flucht vom Friedrich V. vo der Pfalz us Prag noch der Schlacht am Wiisse Bärg
Dezember Eroberig vo Karlstei under em Karl Bonaventura Graf vo Buquoy

1621[ändere | Quälltäxt bearbeite]

22. Jänner Verhängig vo der Riichsacht über ä Kurfürst Friedrich V. vo der Pfalz
7. Mai Eroberig vo Pressburg under em Karl vo Buquoy
14. Mai Uflösig vo der Protestantische Union
21. Juni Hirichtig vo 28 böhmische ufständische Adlige z Prag
16. Juli Dr Tilly wehrt bi Waidhuus (Oberpfalz) än Agriff vom Mansfeld ab
15./25. September Eroberig vo Riga dur schwedischi Truppe
5. Oktober Schlacht bi Tyrnau (Trnava, hütt Slowakei). Niiderlag vo de kaiserlige Truppe under em Rudolf vo Diefebach gege dr Bethle Gábor
2. Dezember Dr Christian vo Halberstadt eroberet Mainz-Amöneburg bi Mainz
20. Dezember Schlacht bi Kirdorf (hüt: Kirtorf) (westlig vo Alsfeld). Dr Christian vo Halberstadt verliert gege d Truppe vo der Liga

1622[ändere | Quälltäxt bearbeite]

2. Jänner Dr Christian vo Halberstadt eroberet Lippstadt
6. Jänner Im Friede vo Nikolsburg (Mikulov) verzichtet dr Fürst Bethle Gábor uf die ungarischi Chrone und wird in dr Stand vom enä Riichsfürst erhobe (Herzog vo Oppel und Ratibor)
21. Jänner DrChristian vo Halberstadt eroberet Soest
3. Februar Jülich under erä holländische Bsatzig ergit sich de Spanier under em Ambrogio Marchese di Spinola noch erä Belagerig vo mehrere Möned
27. April Schlacht bi Mingolsheim zwüsche de Ligatruppe under em Johann t’Serclaes von Tilly und de siigriiche pfälzische Truppe under em Mansfeld
6. Mai Schlacht bi Wimpfe zwüsche de siigriiche Ligatruppe under em Tilly und em González Hernandez de Córdoba und de pfälzische Truppe under em Markgraf Georg Friedrich vo Bade-Durlach
20. Juni Schlacht bi Höchst zwüsche de siigriiche Ligatruppe under em Tilly und de pfälzische Truppe under em Christian vo Halberstadt
29. August Schlacht bi Fleurus zwüsche de pfälzisch-protestantische Truppe under em Christian vo Halberstadt und em Peter Ernst vo Mansfeld und de Spaniern under em González Hernandez de Córdoba
19. September Dr Tilly eroberet Heidelberg
2. November Dr Tilly eroberet Manne

1623[ändere | Quälltäxt bearbeite]

23. Februar/25. Februar Dr Ferdinand II. erkennt d Kurwürde vom Friedrich vo der Pfalz ab und überträit si em Kurfürst Maximilian I. vo Bayre
6. Juli Gfächt bi Riiffehuuse in der Nöchi vo Göttinge. Zwüsche de siigriiche pfälzisch-protestantische Truppe under em Christian vo Halberstadt und de Kaiserlige under em Franz Albert vo Sachse-Laueburg
6. August Schlacht bi Stadtlohn (südlig vo Ahaus, westlig vo Coesfeld) zwüsche de siigriiche Ligatruppe under em Johann t’Serclaes vo Tilly und de protestantische Truppe under em Christian vo Halberstadt
6. August Wahl vom Papst Urban VIII.

1624[ändere | Quälltäxt bearbeite]

13. August Dr Kardinal Richelieu wird Vorsitzend vom Königliche Root

Dr Dänisch-niedersächsisch Chrieg (1625–1629)[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1625[ändere | Quälltäxt bearbeite]

20. März Wahl vom König Christian IV. vo Dänemark zum niidersächsische Kreisoberst
15. Mai "Frankeburger Würfelspiil" und Bluetgricht uf em Huushammerfeld bi Vöcklamarkt/Oberöstriich
5. Juni D Spanier erobere Breda
25. Juli Dr Kaiser Ferdinand II. ernennt dr Wallestei zum kaiserlige Oberbefählshaber.
21. September Schlacht bi Verceia. Die Kaiserlige under em Pappenheim besiige d Franzose und d Venezianer
13. Oktober Dr Tilly und dr Wallestei träffe sich z Alfeld (Leine), Ortsteil Limmer, zun erä Underredig.

1626[ändere | Quälltäxt bearbeite]

7./17. Jänner D Schwede under em Gustav II. Adolf besiige die polisch Armee bi Wallhof, Lettland
25. April Schlacht an der Dessauer Elbbrugg. Zwüsche de siigriiche kaiserlige Truppe under em Wallestei und de Protestante under em Peter Ernst II. vo Mansfeld
21. Mai Niiderlag vom Adam Graf vo Herberstorff gege ufständischi Buure bi Peuerbach/Oberöstriich
6. Juni Dr Christian vo Halberstadt stirbt z Wolfebüttel
8. Juni Dr Tilly eroberet s dänisch bsetzte Hannoversch Münde
21. Juli Erfolgriiche Abwehr under em Adam Graf vo Herberstorf gege d Buure bi Linz
27. August Schlacht bi Lutter am Barebärg (südöstl. vo Hildesheim, südwestl. vo Salzgitter) zwüsche de siigriiche Ligatruppe under em Tilly und de Protestante beziehigswiis Däne under em Christian IV.
9. November/12. November Dr Gottfried Heinrich Graf zu Pappenheim besigt die oberöstriichische Buure bi Eferding und Vöcklabruck
20. Dezember Friede vo Pressburg zwüschem Kaiser Ferdinand II. und Bethle Gábor
24. Dezember Dr Gustav Horn und dr Jacob De La Gardin besiige bi Wende d Pole

1627[ändere | Quälltäxt bearbeite]

25. Jänner Dr Kardinal Klesls goht noch Wien zrugg
Summer Dr Wolf Heinrich vo Baudissin bewahrt bi Koschau an der Oder die dänischi Kavallerii vor der Vernichtig dur ä Wallestei
24. September Schlacht bi Heiligehafe an der Ostsee (Holstei). Niderlag vo de Däne under em Georg Friedrich vo Bade-Durlach
18. Dezember Gottfried Heinrich Graf zu Pappenheim eroberet Wolfebüttel

1628[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1. Februar Dr Kaiser Ferdinand II. löst alli Untertane vo Meckleburg vo dr Ghorsamkeitspflicht gegenüber de Herzög Adolf Friedrich I. und Johann Albrecht II.
22. Februar Erbligi Übertragig vo der Kurwürde an dr Maximilian I. vo Bayre
7. Juli Afang vo der Belagerig vo Stralsund under em Wallestei, nach elf Wuche muess er abzieh ohni öbbis uusgrichtet z ha.
2. September Schlacht bi Wolgast. Siig vo de kaiserlige Truppe under em Wallesteiund Rudolf vo Diefebach gege die dänische Truppe under em Christian IV.

1629[ändere | Quälltäxt bearbeite]

18. Januar Der schwedisch Riichsdag stimmt für ä Chriegsiidritt gegen ä Kaiser Ferdinand II.
6. März

Restitutionsedikt vom Kaiser Ferdinand II.

22. Mai Friede vo Lübeck zwüschem Kaiser Ferdinand II. und em König Christian IV. vo Dänemark
17./27. Juni Schlacht bi Stuhl. Siig vo de kaiserlige beziehigswiis polnische Truppe under em Hans Georg vo Arnim-Boitzeburg über d Schwede under em Gustav II. Adolf
28. Juni Friide vo Alès mit de Hugenotte
19. August Friedrich Heinrich vo Nassau-Oranie eroberet Wesel
16./26. September Waffestillstand vo Altmark. Pole git Livland an Schwede ab

1630[ändere | Quälltäxt bearbeite]

3. Juni Aafang vom Kurfürstetag vo Rägesburg

Dr Schwedisch Chrieg (1630–1635)[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1630[ändere | Quälltäxt bearbeite]

6. Juli D Schwede under em Gustav II. Adolf lande mit ere relativ chliine Stritmacht vo öbbe 13.000 Ma bi Peenemünde uf der Insle Usedom.
18. Juli Kaiserligi Truppe under em Johann Graf vo Aldringe und Rambold XIII. vo Collalto erobere Mantua im Mantuanische Erbfolgchrieg.
10./20. Juli Bsetzig vo Stettin dur schwedischi Truppe.
13. August Dr Kaiser Ferdinand II. beschliesst dr Wallestei as kaiserlig Oberbefählshaber z entloo.
6. September Dr Wallestei bechunnt z Memminge d Entlassigsurkunde.

1631[ändere | Quälltäxt bearbeite]

23. Jänner Vertrag zu Bärwald (bi Küstrin). Frankriich verspricht Schwede Subsidie für ä Kampf gegen ä Kaiser
26. Februar Eröffnig vom Leipziger Konvent
6. April Vertrag vo Cherasco (Piemont). Dr Kaiser Ferdinand II. verzichtet uf Mantua und Montferrat und zieht sich vo Graubünde zrugg, wo vo de Franzose bsetzt wird.
21. April Leipziger Bund vo de protestantische Riichsständ gege d Riichsgwalt.
3./13. April Aafang vo der Belagerig vo Frankfurt an dr Oder under em Gustav II. Adolf. Die kaiserligi Bsatzig under em Montecuccoli muess abzieh.
20. Mai Eroberig vo Magdeburg under em Tilly, wo sit em März 1631 belageret worde isch. D Stadt wird fast vollständig zerstört, öbbe 20.000 Doti under der Zivilbevölkerig.
28. Juli Die Kaiserlige under em Heinrich vo Holk leiste bi Wolmirstedt de Schwede erbitterete Widerstand.
7. August Schlacht bi Wärbe (westlig vo Havelberg) zwüsche de Kaiserlige under em Tilly und de siigriiche Schwede under em Gustav II. Adolf.
7. September Niiderlag vo de kaiserlige Truppe under em Don Baltasar vo Marradas gege schwedischi Truppe under em Hans Georg vo Arnim in dr Nöchi vo Breslau. Rhiiüberquerig vom Gustav II. Adolf bi Erfelde in der Nöchi vo Darmstadt.
14. September Tilly eroberet d Festig Pleisseburg z Leipzig.
7./17. September Schlacht bi Breitenfeld (nördlig vo Leipzig) zwüsche de Ligatruppe under em Tilly und de siigriiche Schwede und Sachse under em Gustav II. Adolf. Dr Tilly wird verwundet.
15. November Eroberig vo Prag dur sächsischi Truppe under em Hans Georg vo Arnim.
7. Dezember Hans Georg vo Arnim besiigt bi Nimburg die Kaiserlige under em Rudolf vo Diefebach.
15. Dezember Dr Wallestei wird widr kaiserlige Oberbefehlshaber
7./17. Dezember Dr Gustav II. Adolf goht mit siiner Armee bi Mainz über ä Rhii. Eroberig vo Mainz am 22. Dezember.

1632[ändere | Quälltäxt bearbeite]

14. Jänner Dr Pappenheim entsetzt Magdeburg vo de Schwede under em Johan Banér.
9. März Siig vom Tilly über d Schwede under em Gustav Horn bi Bamberg.
9. April Bsetzig vo der Festig Ehrebreitstei bi Koblenz dur französischi Truppe.
5./15. April Schlacht bi Rain am Lech (östlig vo Donauwörth) zwüsche de Kaiserlige under em Tilly und de siigriiche Schwede under em Gustav II. Adolf (Dr Tilly wird schwer verwundet und stirbt am 30. April).
14. Mai Gfächt bi Landshuet, dr Johann vo Werth besiigt d Schwede.
17. Mai Iizug vo de Schwede under em Lennart Torstenson z Münche.
25. Mai Dr Wallestei bsetzt Prag.
23. Juli D Truppe vom Gottfried Heinrich Graf zu Pappenheim nehme d Riichsstadt Dortmund ii. Der Chriegsherr forderet 50.000 Taler Kontribution]. Für die nächsti Wuche richtet dr Pappenheim z Dortmund sii Hauptquartier ii.
27. Juli Dr Erzherzog Leopold Wilhelm verteidigt mit Erfolg d Festig Ehreberg bi Reutth (Tirol) gege d Schwede under em Bernhard vo Sachse-Weimar.
16. August Schlacht bi Wiisloch, Schwedischi und Kaiserligi Truppe stöhn sich z Wiisloch gegenüber.
17. August Dr Gottfried Heinrich Graf zu Pappenheim wird besigt vo de Holländer bi Maastricht, wo sit em Juni belageret worde isch.
20. August D Bsetzig vo Trier dur französischi Truppe.
23. August D Holländer erobere Maastricht, wo vo de Spanier besetzt gsi isch
3. September Schlacht bi Altdorf beziehigswiis Zirndorf (östlig vo Nürnberg) zwüsche de Kaiserlige under em Wallestei und de Schwede under em Gustav II. Adolf. Ersti Niiderlag vo de Schwede.
6./16. November Schlacht bi Lütze (südlig vo Leipzig) zwüsche de Kaiserlige under em Wallestei und de Schwede under em Gustav II. Adolf, wo in dere Schlacht umchunnt.
29. November Tod vom Friedrich V. vo der Pfalz z Mainz.
21. Dezember D Schwede under em Wolf Heinrich vo Baudissin bsetze Köln-Deutz, ziehn aber wege der starke Gegewehr scho am nächste Dag ab.

1633[ändere | Quälltäxt bearbeite]

14. März Belagerig vo Hamle dur schwedischi Truppe under em Georg vo Braunschweig-Lüneburg (Eroberig am 13. Juli).
8. April D Hesse under em Melander erobere Paderborn.
20. April Erstürmig vo Landsberg under grauehafte Begleitumständ dur d Schwede.
23. April Heilbronner Bund under dr Federfüehrig vom Oxenstierna gege d Riichsgwalt.
28. Juni Schlacht bi Hessisch-Oldedorf. Siig vo de Schwede under em Georg vo Braunschweig-Lüneburg über die Kaiserlige.
15. August Gheims Agebot vom Kurfürst Ferdinand an Richelieu, Kurköl under ä französische Schutz z stelle.
12. September D Schwede under em Knyphuuse erobere Osnabrügg.
11. Oktober [Schlacht bi Steinau an der Oder (Ścinawa, nordöstl. vo Legnica/ Liegnitz) zwüsche de siigriiche Kaiserlige under em Wallestei und de Schwede under em Heinrich Matthias vo Thurn, wo gfange gno wird.
14. November D Schwede under em Bernhard vo Sachse-Weimar erobere Rägesburg.
15. Dezember Dr Wallestei bechunnt z Pilse e Befähl vom Kaiser Ferdinand II., sofort ä Fäldzug gege dr Bernhard vo Sachse-Weimar z füehre. Er redet z erst mit siine Offizier und denn ignoriert er dä Befähl, wil er gege Winterfäldzüg isch.

1634[ändere | Quälltäxt bearbeite]

13. Jänner 1. Pilsener Revers: 49 Generäl und Obriste vo der kaiserlige Armee versichere em Wallestei ihri Treui.
24. Jänner Gheims Absetzigspatent vom Ferdinand II. für ä Wallestei und Ernennig vom Matthias Gallas zum neue kaiserlige Oberbefählshaber.
18. Februar Die kaiserligi Entscheidig wird vertrauenswürdige Offizier in dr kaiserlige Armee bekanntgmacht. Sie wärde vo ihrer Gehorsamkeitspflicht gegenüber em Wallestei glöst und uf d Generäl Matthias Gallas, Johann vo Aldringe und Octavio Piccolomini verwiise.
20. Februar 2. Pilsener Revers: Nume no 32 Obriste unterstütze jetzt dr Wallestei as ihre Befehlshaber
22. Februar D Absetzig vom Albrecht vo Wallestei wird der Armee öffentlig verkündet.
25. Februar Ermordig vom Wallenstein z Eger
22. April Niiderlag vo de Hesse under em Melander bi Herford.
13. Mai D Sachse under em Hans Georg vo Arnim besiige die Kaiserlige under em Colloredo bi Lignitz (Schlesie).
3. Juni Eroberig vo Philippsburg dur d Schwede
14. Juni Dr Johann vo Werth entsetzt Aichach (nordöstlig vo Augsburg), wo vo Protestante und Schwede belageret wird.
15. Juli Donauwörth wird vo de Kaiserlige eroberet
22. Juli Schlacht und Belagerig vo Landshut. Die Kaiserlige under em Aldringe, wo umchunnt, unterlige de Schwede under em Bernhard vo Sachse-Weimar.
26. Juli Rägesburg wird vo de Kaiserlige eroberet.
29. August Dr Franz vo Mercy übergit noch ere Belagerig vo e baar Möned Rhiifelde an d Schwede under em Bernhard vo Sachse-Weimar.
5./6. September Schlacht bi Nördlinge zwüsche de siigriiche Kaiserlige under em spöötere Kaiser Ferdinand III. und em Gallas und de Protestante under em Bernhard vo Sachse-Weimar.
21. September Dr Johann vo Werth besiigt bi Calw dr Otto Ludwig Rhiigraf Salm-Kyrburg-Mörchinge.

1635[ändere | Quälltäxt bearbeite]

24. Jänner Zruggeroberig vo Philippsburg vo de Schwede dur kaiserligi Truppe
28. Februar Waffestillstand zwüschem Kaiser und de Sachse bi Laun
26. März Eroberig vo Trier vo de Franzose dur spanischi Truppe. Dr Kurfürst vo Trier, dr Philipp Christoph vo Sötere wird gfangegnoh.
30. April Vertrag vo Compiégne. Frankriich sicheret de dütsche Protestante Unterstützig zue.
19. Mai Chriegserklärig vo Frankriich an Spanie
30. Mai Friede vo Prag

Dr Schwedisch-Französisch Chrieg (1635–1648)[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1635[ändere | Quälltäxt bearbeite]

19. Mai Frankriich erklärt Spanie dr Chrieg
4. Juli Piccolomini zwingt d Franzose und Holländer zur Ufgob vo der Belagerig vo Löwe
4. September Dr Johann vo Werth befreit Heidelberg und denn Speyer
18. September Frankriich erklärt em Kaiser Ferdinand II. dr Chrieg
24. September Die Kaiserlige under em Gallas befreie Schorndorf (östlig vo Stuttgart), wo vo de Schwede besetzt isch und wo drbii fast vollständig zerstört wird
22. Oktober Schwere Niiderlag vo Sachse under em Wolf Heinrich vo Baudissin bi Dömitz z Meckleburg.

1636[ändere | Quälltäxt bearbeite]

11. Jänner Schlacht bi Haselünne
14. Juli Dr Bernhard vo Sachse-Weimar bsetzt Zabere (Saverne, Elsass)
14. August Spanischi und bayrischi Truppe under em Kardinalinfant Ferdinand und em Johann vo Werth bsetze d französischi Festig Corbin
4. Oktober Schlacht bi Wittstock (nordwestlig vo Brandeburg) zwüsche de Sachse und Brandenburger under em Kurfürst Johann Georg I. vo Sachse und de siigriiche Schwede under em Johan Banér
22. Dezember Wahl und Chrönig vom Ferdinand III. zum röm. dt. Kaiser z Regesburg

1637[ändere | Quälltäxt bearbeite]

15. Februar Tod vom Kaiser Ferdinand II. z Wien und Regierungsadritt vom Kaiser Ferdinand III.
26. Juni Dr Johann vo Werth zwingt d Franzose zum Abzug us der Festig Ehrebreitstei (Koblenz)
10. Oktober Breda kapituliert noch ere Belagerig vom Prinz Friedrich Heinrich vo Nassau-Oranie, wo elf Wuche duurt
22. Oktober Dr Johann vo Werth und dr Federigo di Savelli besiige bi Briisach d Schwede under em Bernhard vo Sachse-Weimar

1638[ändere | Quälltäxt bearbeite]

28. Jänner Dr Bernhard vo Sachse-Weimar verloot mit siine Lüt s Winterquartier in der Region Mömpelgard. Er will z erst d Waldstedt am Rhii erobere.
5. Februar D Belagerig vo der Riichsstadt Rhiifelde dur d Protestante under em Bernhard vo Sachsen-Weimar foot aa.
12. Februar S schwedisch bsetzte Hanau wird vo de Kaiserlige under em Graf Ludwig Heinrich vo Nassau-Dilleburg bzw. em Major Freiherr Johann Winter vo Güldenbronn handstreichartig eroberet und an d Hanauer Grafe zruggee
28. Februar Im erste Treffe vo der Schlacht bi Rhiifelde (südlige Briisgau) besiigt d kaiserlig-bayrischi Entsatzarmee under em Federigo Savelli und em Johann vo Werth d schwedisch-protestantische Truppe under em Bernhard vo Sachsen-Weimar, wo Rhiifelde belagere. D Protestante ziehn mit ihre Verbände ab, wo noch de Kämpf übrigbliibe si.
3. März Im zweite Treffe vo der Schlacht bi Rhiifelde schlöön d Protestante under em Bernhard vo Sachsen-Weimar, wo unerwartet zruggcho si, d kaiserlig-bayrischi Armee. D Heerfüehrer Savelli und Johann vo Werth werde mitsamt ihrem Offizierskorps gfange gno. Dr Savelli cha spööter flüchte.
12. April Übergob vo Friiburg im Briisgau an dr Bernhard vo Sachse-Weimar
17. Oktober Die Kaiserlige under em Melchior Graf vo Hatzfeldt besiige bi Vlotho dr Ruprecht vo der Pfalz
17. Dezember Kapitulation vo der kaiserlige Besatzig vo Briisach under em Franz vo Mercy an Bernhard vo Sachsen-Weimar

1639[ändere | Quälltäxt bearbeite]

14. April Schlacht bi Chemnitz . Siig vo de Schwede under em Johan Banér über d Kaiserlige under em Gallas
7. Juni Schlacht bi Diedehofe (Thionville, Lothringe). D Kaiserlige under em Piccolomini besiige d Franzose under em Manassès de Pas, Marquis de Feuquières
21. Oktober Seeschlacht bi de Downs. Siig vo de Holländer über e spanischi Flotte vor Dünkirchen

1640[ändere | Quälltäxt bearbeite]

17. September Dr Turenne eroberet Turin
1. Dezember Tod vom Kurfürst Georg Wilhelms vo Brandeburg

1641[ändere | Quälltäxt bearbeite]

27. März Dr Franz vo Mercy schloot die schwedischi Nochhuet bi Neueburg vor em Wald
6. Juli Siig vo de Spanier über d Franzose bi Sedan
21. Dezember Dr Präliminarvertrag vo Hamburg setzt Münster und Osnabrugg as Kongressort fest

1642[ändere | Quälltäxt bearbeite]

17. Jänner Schlacht bi Kempe (Tönisvorst zwüsche Krefeld und Kempe). D Franzose besiige e kaiserligi Armee under em Graf Lamboy
12. Mai bis 17. Juni Erfolglosi Belagerig vo Lerida (Katalonie) mit ere spanische Bsatzig dur d Franzose under em Louis II. de Condé
7. Oktober Schlacht bi Lerida. D Spanier under em Leganez besiige d Franzose under em Lamothe-Houdancourt
23. Oktober/2. November Schlacht bi Breitefeld. Zwüsche de Kaiserlige under em Erzherzog Leopold Wilhelm und Piccolomini und de siigriiche Schwede under em Lennart Torstenson
4. Dezember Tod vom Richelieu

1643[ändere | Quälltäxt bearbeite]

14. Mai Tod vom Ludwig XIII.
18. Mai Dr Mazarin wird Erster Minister vo Frankriich
18./19. Mai Schlacht bi Rocroi (Ardenne). D Franzose under em Louis II. de Condé vernichte e spanischi Armee.
24. November Schlacht bi Tuttlinge zwüsche de siigriiche Kaiserlige under em Franz vo Mercy und de Franzose under em Rantzau

1644[ändere | Quälltäxt bearbeite]

11. Mai Franz vo Mercy eroberet Überlinge
1. Juli Seeschlacht uf der Kolberger Heide, dr Christian IV. vo Dänemark wird verwundet
3.,5. und 9. August Schlacht bi Friiburg im Briisgau zwüsche de Franzose under em Turenne und Louis de Condé und de Bayre under em Franz vo Mercy. In derer »mörderrischste Schlacht des ganzen Krieges« - 70 Prozent vo de Franzose si gfalle – hai d Bayre dr wiiter Vorstoss vo de Franzose noch Süddütschland verhinderet.
13. Oktober Seeschlacht bi Femern. D Schwede under em Wrangel besiige d Däne
4. Dezember Eröffnig vom Friidenskongress z Münster

1645[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Jänner Iifall vo de Schwede under em Lennart Torstenson in die Östriichische Erbländer bis vor Wien
6. März Schlacht bi Jankau (Jankov. südöstlig vo Prag). D Schwede under em Lennart Torstenson besiige die Kaiserlige under em Johann Graf vo Görz und Johann vo Werth
5. Mai Schlacht bi Mergentheim (Mariedal-Herbsthuuse) zwüsche de Kaiserlige under em Franz vo Mercy und em Johann vo Werth und de Franzose under em Turenne. Vernichtendi Niiderlag vo de Franzose, won e Drittel vo ihre Soldate as Gefangeni verlore hai.
3. August Schlacht bi Alerheim (bi Nördlinge) zwüsche de Kaiserlige und de Bayre under em Franz vo Mercy und Johann vo Werth und de siigriiche Franzose under em Turenne. Dr Mercy chunnt um.
23. August Verzichtfriide vo Brömsebro. Dänemark muess de Schwede Zuegständnis mache
6. September Schwede und Sachse unterschriibe e Waffestillstandsvertrag in Kötzschenbroda bi Dresde
3. Oktober Schlacht bi Philippsburg (in dr Nöchi vo Karlsrueh). Siig vo de Kaiserlige under em Erzherzog Leopold Wilhelm über d Franzose under em Turenne
13. Dezember Linzer Friide zwüschem Kaiser Ferdinand III. und Georg I. Rákóczi, Fürst vo Siibebürge

1646[ändere | Quälltäxt bearbeite]

19. Juni Bündnis vom Kurfürst vo Trier. Philipp Christoph vo Sötern mit Frankriich und Übergob vo Philippsburg an d Franzose.
11. Oktober D Franzose erobere Dünkirche

1647[ändere | Quälltäxt bearbeite]

14. März Waffestillstand vo Ulm zwüsche Frankreich und Bayre
18. Juni Louis Condé wird besigt vo de Spanier bi Lerida (Katalonie)
18. Juli Fall vo der Festig Eger under ere kaiserliger Bsatzig

1648[ändere | Quälltäxt bearbeite]

28. Februar Tod vom König Christian IV. vo Dänemark
17. Mai Schlacht bi Zusmarshuuse westlig vo Augsburg. Da isch die letzti Schlacht vom Driissigjöhrige Chrieg uf dütschem Bode besiige d Franzose und d Schwede under em Turenne und Wrangel die Kaiserlige under em Melander und em Montecuccoli
20. August Schlacht bi Lens (Nordwestfrankriich) zwüsche de Kaiserlige under em Erzherzog Leopold Wilhelm und de siigriiche Franzosen. Letzti Schlacht vom Driissigjöhrige Chrieg.
4. Oktober Gfächt bi Dachau. Siig vo der Kaiserlige under em Johann vo Werth über d Franzose und d Schwede
24. Oktober Unterzeichnig vom Westfälische Friide z Münster und Osnabrugg
Information icon.svg Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Zeittafel_zum_Dreißigjährigen_Krieg“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.