Tübingen

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Disambig.svg Dä Artikel bhandlet d Stadt im Landkrois Dibenga. Wyteri Bedütige vo „Tübingen“ findsch doo.


Wappa Deitschlandkart
Wappa vo de Stadt Tübingen
Tübingen
Deutschlandkarte, Position vo de Stadt Tübingen hervorghobe
48.529.0555555555556341Koordinaten: 48° 31′ N, 9° 3′ O
Basisdata
Bundesland: Bade-Wirttebärg
Regierongsbezirk: Dibenga
Landkroes: Dibenga
Heh: 341 m i. NHN
Fläch: 108,1 km²
Eiwohner:

87.464 (31. Dez. 2015)[1]

Bevelkerongsdicht: 809 Eiwohner je km²
Boschtloetzahle: 72070 bis 72076
Vorwahlen: 07071
07073 (Unterjesingen)
07472 (Bühl)
Kfz-Kennzoeche:
Gmoedsschlissel: 08 4 16 041
Stadtgliderong: 22 Stadtdeil
Adress vo dr
Stadtverwaltong:
Am Markt 1
72070 Tübingen
Webpräsenz: www.tuebingen.de
Oberbirgormåesdor: Boris Palmer (D Gräane)
Lag vo de Stadt Tübingen em Landkroes Dibenga
Landkreis Böblingen Landkreis Calw Landkreis Esslingen Landkreis Freudenstadt Landkreis Reutlingen Landkreis Rottweil Zollernalbkreis Ammerbuch Bodelshausen Dettenhausen Dußlingen Gomaringen Hirrlingen Kirchentellinsfurt Kusterdingen Mössingen Nehren (Württemberg) Neustetten Ofterdingen Rottenburg am Neckar Rottenburg am Neckar Rottenburg am Neckar Starzach TübingenKarte
Iber des Bild
Dialäkt: Zentralschwäbisch

Dibenga (dt.Tübingen) isch a Universidedssdadd en Bada-Wirddabärg, ogfär 45 Kilomedor sidlich vo Sduagord, mid ibor 86.00 Aewonor (2017). Zsẽma mid dor Nåchborsdadd Reidleng bilded Dibenga a gemeinsams Oborzendrum.

En Dibenga sitzed viile zendrale Emdor ond Aerichdonga: S Regirungspräsidium vom Regirungsbezirk Dibenga mid viile weidore zuagheriche Emdor, s Landradsamt Dibenga, d Universität Dibenga mid ihre Fakultäta ond Forschungsaerichdonga. S Unversitätsklinikum Dibenga mi saene zahlreiche Nuibauda uff-m Schnarrabärg isch s graesde vo saenor Ard en ganz Wirddabärg.

Dor glaena Sdadddåel Bebahausa sdåd komplädd ondor Denkmalschutz. S dordiche Schlessle isch ao dor Sitz vo dor Vorwaldong vom Naturpark Scheebuach. An scheene Sonndich em Sommor nemmed dausede vo Wandoror vo dord ihrn Ausgang zo Scheebuach-Wandoronga.

Dor Ãdåel vo Sdudirende an de Aewonor machd scho lang ibor 30% aus. A Alds Bonmot ibor Dibenga saed:

"Dibenga håd koe Universtät, Dibenga isch a Unversität."

Sdadd ond Omland[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Näggorfront mid-m Hölderlinturm ond dor Stiftskirch
Bligg vom Stiftskirchaturm uff dor Näggor, nåch Sidosda. Am Horizond Bärg vo dor Schwäbischa Alb bei Reidleng

Dibenga leid em Härza vo Bada-Wirddabärg, ao geografisch gsäa. A bissle ondorhalb vom "Neuen Botanischen Garten" leid s offiziälle geografische Zendrum vom Bundesland. Ã sällora Sdell isch a Skulptur uffgsdelld.

D Aldsdadd vo Dibenga mit ire hervorragend resdaurirde Fachwärkheisor håd a schees Flair ond isch ausorordendlich sehenswärd. Dor Raez vo Dibenga kommd aus dor Kombinaziõ vo aldor Sdadd ond nuior Universität, Sdaddläaba ond landschafdlich scheenor Umgebong, vo dörfliche Sdråßaziig ond klassische Universitätsgebeide, Provinzsdadd ond Wäldoffahaed, Schlossbärg ond Näggorfront.

Endlang vo dor Näggorfront dåeld sich dor Näggor en zwåe paralelle Ärm. Uff dor Insl dorzwischa leid d "Platanenallee", a Flanirmeil ondor wondorscheene Beem, dia må zo älle Jåreszeida vo jonge wia alde Leid gärn bsuachd wird.

Durch d Ondorsdadd vo Dibenga laufd s Flissle Ammor, vom Wäsda her kommd-se. En Lusdna nemmd se dor Goldorsbach uff, där må vom Norda herkommd ond dor Naturpark Scheebuach endwässored. Båede Flissla zsẽma hend en de 1970or und 1980or Jår sdarge Hochwässer gheed ond hend en Lusdna graose Schäda ãgrichded. Desswäaga håd-mor enzwischa nerdlich vo Lusdna s Goldorsbachdaal mid-ra viile Medor haocha Sperrmauor vorsaä, om solche Schäda en dor Zukunfd vorhendora zom kenna.

Glei nerdlich vo dor Sdadd fangd dor "Naturpark Schönbuch" ã. Må-nor 1972 uffgmachd wårda isch, isch-or dor ersde Naturpark en Bada-Wirddabärg gwäa. Sidlich vo Dibenga, ogfär 20 km weid wägg, laufd d Kande vo dor Schwäbischa Alb endlang. Wenn d Sichd guad sich, kã-mor vom Dibengor Schloss uff 80 km Leenge dor Vorlauf vo dor Alb säa.

Mid dor Sdadd Reidlenga zsema isch Dibenga s Zendrum vo dor Regio Näggor-Alb ond håd Ãdåel an dor, ao fir bada-Wirddabärgische Vorheldnis ibordurchschniddlicha Wirdschafdsendwigglong vo dor Regio.

Dibenga seid-m Zwåeda Wäldkriag[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Rådhaus vo Dibenga

Gleich nåch-m Zwåeda Wäldkriag isch Dibenga d Landeshaobdsdadd vo dor franzesischa Bsatzungszon "Südwürttemberg-Hohenzollern" wårda. Dor Landdaag håd sich em Klosdor vo Bebahausa droffa (1974 nåch Dibenga aegmaended). Seid dor Grendong vom haedicha Bundesland Bada-Wirddabärg isch Dibenga dor Sitz vom Regirongspräsidium Dibenga, oes vo de viir Regirongspräsidia vom Bundesland.

D Sdadd isch aedeidich vo dor Universität brägd. Seid de 1970-er Jår isch uff dor Haeche ibor Dibenga (uff dor "Morgastell", dor "Wann" ond en "Waldheisor Osd") riisich viil baud wårda. D Sdadd håd sich weid ausbråeded, ond on graosor Dåel vo dor Universität isch nemme em Näggor- oder Ammordaal dorhoem, sondern em nuia Dibenga.

Mit dor Gmaendereform isch Dibenga flechamäsich sdarg gwaggsa: 1971 send siiba bis dånã sälbsdendicha Flägga aegmaended wårda: Biil, Haglloch, Hiischa, (Ondor-) Jeseng, Kilchbärg, Pfraodorf ond Weila; 1974 isch als achdor no Bebahausa dorzukomma. Scho seid 1934 aegmaended gwäa send Däradenga ond Lusdna, zsẽma mid-m Weilor Waldhausa, denn må-mor dåmåls glei mid vo Bebahausa aadrennd håd.

Aus dor Gschiichd[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Em 6./7. Jårhondord hend sich en Dibenga Alemanna ãgsidled. Aus-m Jår 1078 geid-s dor aersde schrifdliche Nåchweis vo dor Sadd. Dåmåls håd dor deidsche Keenich Heinrich IV. uff-m Hoemwäag vo Canossa d Dibengor Burg, s „castrum Alemannorum, quod Twingia vocatur“ belagored.

Annă 1342 hend d Pfalzgrafa vo Dibenga, weil se ganz arm wårda send, ihr Sdadd an d Wirddabärgor vorkaofa miasa. Seiddem isch Dibenga odrennbar mit Wirddabärg vorbonda. Gmässa an dor Zahl vo saene Aewonor ond an saenor wirdschaflicha Bedeidong isch Dibenga fir d näggsde viir Jårhondord de zwåedgraesd Sdadd em Herzogtum gwäa.

Em Jår 1477 håd dor wirddabärgische Gråf Eberhard im Bart d Universität grended. Dees isch dåmåls ausorordendlich muadich gwaä fir so on glaena Landeshärra.

Vo bsondoror Bedeidong isch dor 1514 gschlossene "Tübinger Vertrag" wårda. En demm håd dor Herzog Ulrich saene adliche ond gaesdliche Härra (dor "Ehrbarkeit") a grundlegends Midspracherächd en Finanza ond en dor Gerichdsbarkaed gäa miasa. Dor "Tübinger Vertrag" isch dor deidschlandweid aersde ãsatzweis demokratische Vordrag ond isch bis haed dor Sdolz vo gschichdsbewussde Wirddabärger.

D Gaesdesgschichdlicha Bedeidong vo Dibenga[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Universitätsvirdl om 1850, dåmåls am Sdaddrand nåch Lustnau gläaga
D "Nuia Aula" vo 1846, on klassizisdischor Drei-Fligl-Bau, Uffnãm vo 2006

D Bedeidong vo Dibenga fir d wirddabärgischa Gaesdesgschiichd kã-mor edd haoch gnuag ãsetza. Dichdor, Denggor, Forschor, Wissaschafdlor - wer emmor en dor Zeid vom Herzogtum und vom Keenigreich Wirrdabärg en Bildong ond Kuldur on Nãma gheed håd, fasd älle hend-se en Dibenga ir Ausbildong odor ir Studium gmachd gheed.

En Vorbendong mid dor Unversität håd vor ällem s Dibengor "Evangelische Stift" weid ibor Wirddabärg naus a graosa Wirkong gheed. Em Sdifd isch zom oena d ganza gaesdicha ond gaesdlicha Elite vo Wirddabärg ausbilded wårda. Zom andora håd-s durch seine Persenlichkaeda on Aefluss bis weid en d eiropäischa Gaesdesgschiichd nae gheed. Mor denggd an Leid wia dor Jakob Andreä, dor Johann Albrecht Bengel, dor Ferdinand Christian Bauer, dor David Friedrich Strauss, dor Johannes Kepler, dor Friedrich Hölderin, dor Friedrich Theodor Vischer ond viile andore dorzua.

En dor Midde vom 19. Jårhondord isch Dibenga s Zendrum vo dor Schwäbischa Dichdorschual gwäa, mid Nãma wia Ludwig Uhland, Wilhelm Hauff, Justinus Kerner, Eduard Mörike ond Gustav Schwab. Dor Vorlegor Friedrich Cotta håd dåmåls sae graosa Druggorei en Dibenga gheed ond viile Schrifda vom Goethe, vom Schiller ond de deidsche Klassikor druggd.

Wahla[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ergebnis vo de Landdagswahla 2006 ond 2011:

Johr CDU SPD FDP Griene Linke1 Sonschtige
2011 23,2 % 22,7 % 4,6 % 40,8 % 4,4 % 4,3 %
2006 27,3 % 23,4 % 9,4 % 32 % 4,8 % 3,1 %

1 2006: WASG, 2011: Die Linke

Leid[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Württembergisches Städtebuch; Band IV Teilband Baden-Württemberg Band 2 aus „Deutsches Städtebuch. Handbuch städtischer Geschichte“ – Im Auftrage der Arbeitsgemeinschaft der historischen Kommissionen und mit Unterstützung des Deutschen Städtetages, des Deutschen Städtebundes und des Deutschen Gemeindetages, hrsg. von Erich Keyser, Stuttgart, 1961
  • Beschreibung des Oberamts Tübingen; hrsg. von dem königlichen statischtisch-topographischen Bureau in der Reihe 'Die württembergischen Oberamtsbeschreibungen von 1824 -1886'. Reprint: ISBN 3-7644-0048-X
  • Martin Biastoch: Tübinger Studenten im Kaiserreich. Eine sozialgeschichtliche Untersuchung, Sigmaringen, 1996 (Contubernium - Tübinger Beiträge zur Universitäts- und Wissenschaftsgeschichte Bd. 44)
  • Wilfried Setzler, Benigna Schönhagen, Otto Binder: Kleine Tübinger Stadtgeschichte. Tübingen: Silberburg-Verlag, 2006. ISBN 978-3-87407-666-1
  • Tubingensia: Impulse zur Stadt- und Universitätsgeschichte. Festschrift für Wilfried Setzler zum 65. Geburtstag. Herausgegeben von Sönke Lorenz und Volker [Karl] Schäfer in Verbindung mit dem Institut für Geschichtliche Landeskunde und Historische Hilfswissenschaften der Universität Tübingen. Redaktion: Susanne Borgards. (Ostfildern:) Jan Thorbecke Verlag, 2008 (Tübinger Bausteine zur Landesgeschichte, 10). - 655, [I] S. - ISBN 978-3-7995-5510-4.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Dibenga – Sammlig vo Multimediadateie

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 30.09.2016 (3. Quartal 2016) (XLS-Datei, 4,86 MB)


Information icon.svg Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Tübingen“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.