Westfälischer Friede

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

Dialäkt: Baseldütsch

Die spanische und holländische Abgsandte beschwöre am 15. Mai 1648 im Rothuussaal vo Münschter dr Friide vo Münschter. Für d Verträg vom 24. Oktober 1648 het s kei söttigi Zeremoni gä.

Dr Weschtfälisch Friide het em achzigjöhrige Unabhängikeitschrieg vo de Holländer vom habsburgische Spanie und em Drissigjöhrige Chrieg, wo vor allem z Dütschland stattgfunde het, es Ändi gmacht, wo die meischte europäische Natione vom 15. Mai z Münschter und am 24. Oktober 1648 z Osnabrugg Friidensverdräg abgschlosse hai, wo s Schicksal vom Dütsche Riich bis zu de Napoleonische Chrieg am Ändi vom 18. Johrhundert feschtgleit hai. Die gröschte Veränderige het s im Gränzgebiet zwüsche Frankriich und Dütschland, em nördlige Deil vom karolingische Lotharinge (Lotharii Regnum), gä.

[ändere] Beschtimmige

• Frankriich het ä groosse Deil vom Elsass übercho (s Sundgau, wo s zwei Johr vorhär de Habsburger abkauft gha het, und d Vogtei über nüün Riichsstedt, Wiisseburg, Hagenau, Rosheim, Oberehnheim, Kaysersberg, Colmar, Türkheim, Münster und Landau) und sini Rächt über d Bischtümer Verdun, Toul und Metz, wo s scho im 16. Johrhundert eroberet het, si beschtätiget worde.
• Schwede het vor allem Gebiet im Nordoschte übercho: Vorpommere, Schtettin, d Insle Rüege, Usedom und Wollin, d Schdadt Wismar und d Schtift Breme und Werde als Riichslehe und fümf Millione Riichsdaaler.
• Brandeburg het Hinterpommere und d Bischtümer Cammin, Halberschdedt und Minde.
• Meckleburg het zwar Wismar verlore, aber drfür d Bischtümer Schwerin und Ratzeburg übercho.
• Hesse-Kassel d Grafschaft Schaumburg und d Abdei Hersfeld.
• Holland isch us em Riich usgschiide.
• D Schwiizer Eidgenosseschaft isch vom Basler Bürgermeischter Johann Rudolf Wettstein verdräte worde und het sich de jure vom Riich glöst, nodäm si sit em Basler Friide 1499 de facto unabhängig gsi isch.
• D Kurfürschte hai witerhi s Rächt gha, Bündnis abzschliesse, und d Ussebolitik vom Kaiser het vom Riichsdaag müesse gnähmigt wärde.
• D Riichsschdedt hai a Schtimm im Riichsdaag übercho.
• Dr Augsburger Religionsfriide (Cuius regio, eius religio) und dr Passauer Vertrag gülte immer no, und dr Calvinismus wird anerkennt. Usserdäm gits Beschtimmige, wie me interkonfessionelli Broblem z löse het.

[ändere] Quelle

• dtv-Lexikon, Band 20, Deutscher Taschenbuch Verlag 1970, S.117