Siders

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Siders
Wappe vo Siders
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Wallis (VS)
Bezirk: Sidersw
BFS-Nr.: 6248i1f3f4
Poschtleitzahl: 3960
UN/LOCODE: CH SRR
Koordinate: 607348 / 12673646.2927.534533Koordinaten: 46° 17′ 31″ N, 7° 32′ 2″ O; CH1903: 607348 / 126736
Höchi: 533 m ü. M.
Flächi: 19,2 km²
Iiwohner: i16'711 (31. Dezämber 2015)[1]
Website: www.sierre.ch
Siders vo Weschte gseh

Siders vo Weschte gseh

Charte
Lac de Tseuzier Lac de Moiry Lac des Dix Kanton Bärn Bezirk Conthey Bezirk Entremont Bezirk Hérens Bezirk Hérens Bezirk Leuk Bezirk Sitte Bezirk Visp Bezirk Westlich Raron Anniviers Chalais VS Chippis Crans-Montana Grône Icogne Lens VS Miège Saint-Léonard VS Siders Venthône Veyras VSCharte vo Siders
Iber des Bild
w

Siders (uf französisch: Sierre, im frankoprovenzalische Tieläkt: Siérro [ˈʃiːrːo, ʃiːʀo]) isch e Munizipalgmeind und e Stadt im Kanton Wallis i der Schwiiz und der Houptort vom Bezirk Siders.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Gmeindpiet vo Siders liit im Roonetal im middlere Wallis, zum gröschte Deil ufem Talbode beidsits vom Fluss. Uf der Nordweschtsyte si oberhalb am Bärghang d Gmeinde Veyras, Venthône, Crans-Montana und Lens. Uf der Südsyte chunt Siders a d Gmeindpiet vo Anniviers, Chippis, Chalais und Grône. S Taal uf liit obedra im Bezirk Leuk, ännet der Raspille, d Gmeind Salgesch. Bi der Raspille isch d Sproochgränze zwüschem französischsprochige Underwallis und em dütschsprochige Oberwallis. Uf der Südsyte vom Fluss ghört en Deil vom Pfynwald und dört drüber der höch Bärghang bis ufe an Bärggrat bi Le Couquelle au zu Siders. Us de Sytetäler chöme im Norde vier grösseri Bech vom Bärg bi Siders obenabe, näbe der Raspille au no d Sinièse, d Mondarèche und d Vanire; vo Süde münde d Navisence, der Bach usem Eifischtal, und d Rèche, wo bi Réchy obenabe chunt, i d Roone. Im ganze Gmeindbann vom Pfynwald bis Granges, wo öpe 12 Kilometer lang isch, gids nün Brugge über d Roone, zwei dervo sind für d Autobaan.

Näbem alte Zäntrum vo Siders sind usserhalb im Stadtpiet d Quartier und Dörfli Granges, Pont Chalais, Sous Géronde, Noes, Liddes, Villa, Goubing, Muraz und Raspille.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S eltischte Bouwärch voi Siders isch d Chappele vom Sankt Ginier us em früene Middelalter. Uf em Hügel Géronde, wo vom ene uralte Bärgsturz här chunt, stoot sid em 14. Johrhundert s Chloschter Géronde, wo hüt d Trappischdinne drin woone. Im Middelalter isch d Chaschtlanei Siders es bedütends regionals Zäntrum vom middlere Wallis gsi. Vo 1467 bis 1798 isch Siders eine vo de sibe Zände vo der Republik Wallis gsi. Im Mai 1799 isch s bi Siders zu der Schlacht im Pfynwald cho, wo d Franzose und d Truppe vo der helvetische Zentralregierig en Ufstand vo der Oberwalliser underdrückt hend. Sid 1815 ghört Siders mid em Wallis zu der Schwiiz.

Ane 1972 isch di früeneri Gmeind Granges wyter unde im Roonetal, wo sid em Middelalter au es alts Herrschaftszäntrum gsi isch, uf Siders ygmeindet worde.

Iwoner[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Jaar 1850 1860 1870 1880 1888 1900 1910 1920
Iwoner 1150 1314 1596 1740 1642 2270 3637 4371
Jaar 1930 1941 1950 1960 1970 1980 1990 2000
Iwoner 5679 7144 8112 9739 12343 13050 14143 14317

Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 29,4 % glägu.

Religion[ändere | Quälltäxt bearbeite]

77,8 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 6 % evangelisch-reformierti.

Politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Ggmeindspresident va Siders ischt dr Pierre Berthod (Stant Oktober 2017).

Spraach und Tialäkt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 14317 Iwonru 74,8 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 12,6 % Titsch, 5,3 % Talienisch und 7,3 % anneri Spraache.

Dr tradizionäll Tialäkt va Siders gcheert zum Frankoprovenzalisch.

Wirtschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sid em Afang vom 20. Johrhundert hets z Chippis bi Siders e grossi Aluminiumschmelzi, wo zäme mid em ene Chraftwärch z underscht am Eifischtal bout worden isch und z Siders es Walzwärch betribt. Das Wärch isch vo der Aluminium Induschtri AG gründet worde. Sid 2000 het s der kanadische Firma Alcan ghört, sid 2011 der holländische Firma Constellium.

Bouwärch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Siders het es alts Zäntrum und au ussedra schöni historischi Gebäu, und drum zellt d Stadt zu der Gruppe vo de Ortsbilder, wo für d Schwiiz e nazionali Bedütig hend.[2]

Bilder vo Siders[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weblinks[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Sierre – Sammlig vo Multimediadateie

Fuessnoote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Ständige Wohnbevölkerung)
  2. Di Ortsbilder vo nazionaler Bedütig i der Schwiiz