Zum Inhalt springen

Appezeller Tiernämme

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
(Witergleitet vun Wort:Appenzeller Tiernamen)

Die Liste zällt Nämme vo Tier uuf, wo im Appezellerland bruucht weeret. D Näme sind zämegsuecht woore us verschidnige Büecher, wobii d Schriibwiis tailwiis a d Dieth-Schriibwiiss apasst wooren isch.

Abchörzige:

Appezellertütsch Hochtütsch Zoologisch Name
Worm m. Wurm 
Règeworm m. RegenwurmLumbricus terrestris
Schnegg (AI), Schnègg m.Schnecke 
Chrèps (AI H M), Krèps (V) m.FlusskrebsAstacus fluviatilis
Chèllersòu (M), Chöllersòu (AI) f.KellerasselPorcellio scaber
Spine (H), Spinne f. (AI V), Spinn (M) f.; Spinnemogg, Spimmogg (M)
(Spinnjoppe (AI) f.; Spinnegwibt (V) n.; Spinnenèst n.)
Spinne
(Netz)
 
Zemmermaa (H), Zèmmermaa (M V), Zömmermaa (AI) m.WeberknechtOpilio sp. & Phalangium sp.
Zäch, Holzbock m. ZeckeIxodides
Ooreschlüüffer (AR) m.; Oorenagel, -nigel (V) m.; Oorle (AI H M) f.; Hurliaa (H) m. OhrwurmForficula auricularia
Schwòòbechèfer m.KüchenschabeBlatta orientalis
Höüstoffel (H), Höüstöffel (AI M), Höüstäffel (V) m.Feld- & LaubheuschreckenAcrididae & Tettigomiidae
Wasserjumpfere f.LibelleOdonata
Floo, Flooch m.MenschenflohPulex irritans
Chèfer (AI H M), Kèfer (V) m. Käfer 
Mèiechèfer (AI H M), Lòubkèfer (V) m.
(Engeri (V), Engeli, Ingeli, Lingeli (H); Engelig (AI) m.)
Maikäfer
(Engerling)
Melolontha vulgaris
Glöcks-Chèferlì (H), Muetterchèferlì (H), Muettegòttes-Chèfelì (AI), Fròuechèferlì (M), Hèrgòtts-Chèferlì (M) n.; Hèreloobeli (V) n.MarienkäferCocinella sp.
Tèngelmannli n.; Holzbòck m.KlopfkäferAnobium sp.
Glüewörmli (AI), Schiiwörmli (AR), Johanniswörmli (H) n.; Lüüchtchèfer (M) m.LeuchtkäferPhausis splendidula
Biilì n. - Iime (AI), Iim (M), Iimme (V) f.; Iimlì n.
Königin: Chöng m.
Mannli: Trenne (V), Tree f.
HonigbieneApis mellifica
Hummel m. HummelBobmus sp.
Wäspì (H M) n., Wäspel (V) m., Wäsple (AI) f. FeldwespePolistes gallicus
Äbes(e) (AI), Èmese (H), Èmmèss (M), Èmmèsse (V) f. AmeiseFormicidae
Waldäbese (AI) f.; Waldhèngst (H) m.; Chluppere (M), Kloppere (V) f. WaldameiseFormica rufa
Flüüge (AI H V), Flüüg (M) f. StubenfliegeMusca domestica
Breeme (AI H) Breemme (V) f.; Breem (M), Briem (V) m. Grosse RinderbremseTabanus bovinus
Schwòòb (H) m.; Schwööbli (M V) n.; Chlèber (AI) m. RegenbremseChrysozona pluvialis
Mogge (AI H), Mogg (M), Mugge (V) f.; Schnòògg m. Gemeine StechmückeCulex pipiens
Schnòògg m.; Schnòògge f. SchnakeTipula sp.
Wääntele, Wèèntele f. BettwanzeCimex lectularius
Bèiergòuch (H M), Chriesigòuch (H M) m.; Chriesistinker (AI V) m.BeerenwanzenPentatomidae
Luus f. (Niss f.)Menschenlaus (Nisse)Pediculus humanus
Flickflòuder (AI) m.; Pfifòlder, Pfìfhòlder (H), Pfipfòlder (M V) m.; Sòmmerfogel (M V) m.Schmetterling 
Flipper, Nachtflipper (M) m.Nachtfalter 
Schabe f.KleidermotteTineola biselliella
Appezellertütsch Hochtütsch Zoologisch Name
Fisch m. FischPisces
Hècht (H), Hecht (AR), Heechd (AI) m. HechtEsox lucius
Fèrene (AI), Forèlle (AR) f. BachforelleSalmo trutta fario
Gròp m. GroppeCottus gobio

Amphibie & Reptilie

[ändere | Quälltäxt bearbeite]
Appezellertütsch Hochtütsch Zoologisch Name
Mòul (AI) m.; Molle (M V) f.; Bòdeglünggerlì (H) n.FeuersalamanderSalamandra salamandra
Mòul (AI) m.; Molle (M V) f.MolchTriturus sp.
Frösch - Hòggsper (AI), Hopsgger (M V), Hòtzber (V) m.
(Nagel m., Ròss-Chòpf m.)
Frosch
(Kaulquappe)
 
Chròtt (AI H M), Kròtt (V) f.ErdkröteBufo bufo
Hèltèchs (H M), Öldèchs (AI), Èidèchs f.EidechseLacerta sp.
Blentschliich f. BlindschleicheAnguis fragilis
Schlang f. Schlange 
Appezellertütsch Hochtütsch Zoologisch Name
Fogel (AR), Fodl (AI) m.VogelAves
Stòòrch m. WeissstorchCiconia ciconia
Gans (AR), Gaas (AI) f.GraugansAnser anser
Ènte (H), Èènt (M), Èènte (V), Eente (AI) f.StockenteAnas platyrhynchos
Gäbelifogel m.MilanMilvus sp.
Giir m. BartgeierGypaetus barbatus
Happech m., Hennefogel m., Tuubehäck m. HabichtAccipiter gentilis
Huen n. - Hène, Hènne (H), Henne (AI V), Henn (M) f.
Mannli: Gugel (H), Gügeler m.
Wiibli: Gluggerì, Gluggere f.
Jungs: Hüelì (AI H M), Höölì (V) n.; Bibi, Bibelì n. ; Didi (AI)
HaushuhnGallus gallus domesticus
Orlihaa m. AuerhahnTetrao urogallus
Pfòòu m. Blauer PfauPavo cristatus
Tuube f.
Mannli: Chuud (M), Kuud (V) m.
Wiibli: Chüüti f.
HohltaubeColumba oenas
Gugger m.KuckuckCuculus canorus
Huheler m.UhuBubo bubo
Nachtüüle, Üüle f.; Hurlibueb (H) m.WaldohreuleAsio otus
Habergääss (H) f.Nachtschwalbe, ZiegenmelkerCaprimulgus europaeus
Spiire f.MauerseglerApus apus
Wedhopf, Wedhapf m.WiedehopfUpupa epops
Schwalme (H), Schwaalme f.RauchschwalbeHirundo rustica
Amsle f.AmselTurdus merula
Rèckhòlderfogel m.WachholderdrosselTurdus pilaris
Troostle f.SingdrosselTurdus philomelos
Chòllerlì, Chöllerlì (AI H M), Kölderlì (V) n. TannenmeiseParus ater
Blööüeli, Blööbeli n.BlaumeiseParus caeruleus
Jäägg m. EichelhäherGarrulus glandarius
Ägeste (H), Ägest, Agast (M), Agaste (V), Ageschde (AI) f.ElsterPica pica
Chrääie (AI H), Chrääi (M), Krèèie (V) f.RabenkräheCorvus corone corone
Rap, Raab m.KolkrabeCorvus corax
Stòre f.StarSturnus vulgaris
Spatz m.HaussperlingPasser domesticus domesticus
Fink m.Fink 
Kanaarifogel m.KanarienvogelSerinus canaria domestica
Ziislì (AI H M), Ziisslì (V) n.ErlenzeisigCarduelis spinus
Appezellertütsch Hochtütsch Zoologisch Name
Flèdermuus f. Fledermaus 
Igel m. IgelErinaceus europaeus
Schèèr m.; Schèèrmuus f. MaulwurfTalpa europaea
Has, Haas m.FeldhaseLepus europaeus
Chüngel (H), Chöngel (AI M), Köngel (V) m.
Mannli: Rammler m.
Wiibli: Hätteli n.
KaninchenOryctolagus cuniculus
Ächörnlì (H M), Aachkernli (V) n.; Ächerne (AI)EichhörnchenSciurus vulgaris
Murmeli n.MurmeltierMarmota marmota
Muus f.MausMus sp.
Ratz m.RatteRattus sp.
Meersüüli n.HausmeerschweinchenCavia porcellus
Wòlf (AI H), Wolf (M V) m.WolfCanis lupus
Hond (AI H M), Hònd (V) m.
Mannli: Brack m.
Wiibli: Gösch (AI H M), Güsch (V) f.
Jungs: Dòdelì n.
(Pläss (AI H M), Plèss (V) m.)
Haushund



(Appenzeller Sennenhund)
Canis familiaris
Fochs (AI H M), Fux (V) m. RotfuchsVulpes vulpes
Wiselì, Weselì n.; Wesle f. MauswieselMustela nivalis
Tachs m.DachsMeles meles
Chatz (AI H M), Katz (V) f.; Ziimmelì n.
Mannli: Chöüder (AI H M), Köüder (V) m.
Wiibli: Bringeri (AI H M), Kètzleri (V) f.
Jungs: Büseli n.
HauskatzeFelis domestica
Löü m. LöwePanthera leo
Ròss n.
Mannli: Hèngst m.; Kastrat: Walach (M V) m.
Wiibli: Stuet f.; Mère f.
Jungs: Fölì (AI H M), Fülì (V) n.
PferdEquus caballus
Esel m. EselEquus asinus
Muli n. MaultierEquus caballus x asinus
Suu (H), Sòu (AI M V) f.
Mannli: Eber (AR), Neber (AI) m.; Kastrat: Hess (AI M) m.; Barg (V) m.
Wiibli: Loos f.; Fäärlisòu f.
Jungs: Fäärlì n.; Süülì n.
HausschweinSus scrofa domesticus
Kameel n.KamelCamelus sp.
Hirz (alt), Hirsch, Hersch m.RothirschCervus elaphus
Ree, Rech n.RehCapreolus capreolus
Fèch n.
Mannli: Stier m., Hägì (AR) m., Bòutschì (H) m., Muni m.
Kastrat: Òchs (AI H M), Òx (V)
Wiibli: Chue f.
Jungs: Chalb n., Buslì n. , Gaaltlì(g) m., Rend n.
HausrindBos taurus
Gams f. GämseRupicapra rupicapra
Stèèbòck m. AlpensteinbockCapra ibex
Gääss (AI H M), Gaass (V) f.
Mannli: Bòck, Gäässbòck m.; Kastrat: Hälbòck m.
Wiibli: Hättelì n.
Jungs: Chitzì (AI H M), Gitzì (V) n.
HausziegeCapra hircus
Schòòf n.
Mannli: Schòòfbòck m., Wider m.
Wiibli: Òu f., Lammere (H) f.
Jungs: Lamm n.
HausschafOvis aries
Aff m.AffeMacaca sp.
Mentsch m.
Mannli: Maa m.
Wiibli: Fròu f.
Jungs: Chend, Chènd, Goof, n.
MenschHomo sapiens
Elifant m.Indischer Elefant
Afrikanischer Elefant
Elephas maximus
Loxodonta africana