Gallo

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Gallo
Verbreitig: Bretagne, FrankreichFrankreich Frankrych
Sprecher: 28'300
Linguistischi
Klassifikation
:
Schriftsyschtem: Latiinischs Alphabet
Offizieller Status
Amtssprooch vo: -
E zweisproochigi Ortstafel Französisch/Gallo z Loudéac, Bretagne

Gallo (vo Bretonisch gall ‚Franzos‘) isch e Langue d'oïl wo im Oschte vo dr Bretagne, dr Oberbretagne (haute-Bretagne) z Frankrych gschwätzt wird. Es isch also nit wie s Bretonische e keltischi Sprooch, sùndern e romanischs Idiom. S Gallo sött au nit mitem antike Gallisch verwäggslet werde. S Gallo gilt, wie di meischte Regionalsprooche vo Frankrych, als e gföördeti Sprooch.

Verbreitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

d Dialäkt vùm Bretonische ùn de Sproochruum vùm Gallo (grau)

S traditionelli Verbreitigsbiet vùm Gallo isch in dr Oberbretagne, also em Oschtdeil, ùn zwar öschtlich vo de Sproochgränz zum Bretonische wo vo Plouha im Department Côtes-d'Armor im Norde bis zur Halbinsel Rhuys im Süde vùm Department Morbihan goot. D Sproochgränz het sich für meereri Joorhùndert zùm Gùnschte vùm Gallo nooch Weschte verschoobe.

Sproochlig gsänne loot sich s Gallo eigetli nit vo zwei vo syne Noochberdialäkt im Süde vo de Normandi (normand méridional) ùn em Angevin abgränze. Alli drüü ghöre zur domaine armoricaine, wo zur domaine d'ouest vo de Langue d'oil ghört. Einewäg bschränkt mer de Begriff Gallo uss geografisch-politische Gründ meischt ùff die Dialäkt, wo in der Bretagne gschwätzt werde, ùn zäält d Dialäkt vùm Süde vo de Normandi südlich vo de Ligne Joret zum Normännische.

Als Alldaagssprooch isch s Gallo chuum no verbreitet. So hen im Joor 1999 binere Ùmfroog vùm französische Statischtikamt INSEE, 28.300 Lüt aagee, dass si Gallo schwätze [1], des sin 1.3% vo de Bevölcherig vo dr Bretagne gsi.

In ere Studie uss dr Mitti vo dr 1990er-Joor wird bschriibe, dass Chinder viilmool durch ihri Groosseltre no Passivkenntiss vùm Gallo mitbecho hätte, ihri Eltere aber nùmme Französisch mit ihne gschwätzt hen. E Ùmfroog ussem Joor 2008 vo 89 Schieler zwüsche 11 ùn 19 Joor alt het ergee, dass nùmme 2 vo de Schieler aagee hen, dass si in dr Familie Gallo näbe Französisch als Muettersprooch glehrt hen. Vo de Eltre hen immerhy no 17% aagee, dass si in ihrer Chindheit Gallo- oder zweisproochig Gallo-Französisch ùffgwaggse sin. Binere andre Froog allerdings hen 15.7% aagee, dass si vo ihrene Eltre Gallo glehrt hen, ùn fascht 35%, dass si vo ihrene Groosseltre Gallo hätte glehrt. Allerdings sin d Gallokenntniss wo doo glehrt worde sin, schynts oft nùmme begränzt gsi. Ei Schieler het dezuegschriibe dass es sich "nùmme ùm e paar Wörter" Gallo het ghandlet [2].

Eisproochigs Schild ùff Gallo in de Metro vo Rennes
Ùfftritt vo de Grùppe Bébert Huchait et les Vilaïnes Bétes wo ùff Gallo singt

Merchmool[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Ùnterscheidigsmerchmool vo dr domaine d'ouest, wo s Gallo dezueghört, sin:

  • D Entwigglig vùm latiinische /e/: Im Weschte /e/ ùn im Oschte /wa/. So erklärt sich faïre ùn wézyàou ùn Französisch foire ‚Märkt‘ ùn oiseau ‚Vogel‘.
  • D latiinische Vokal /o/ ùn /u/ sin in dr domaine d'ouest en [u], im Oschte aber [ø]: chantou statt chanteur ‚Sänger‘.
  • En Yyflùss vùm /r/ ùff en /a/ wo devor stoot ùn gschlossener wird: cherger statt charger [3].

Usserdäm:

  • Affrikatisierige vo /k/ ùn /g/ zue [] ùn [] vor bstimmteVokal: tchi, tchoer ùn djérre statt qui ‚wer‘, coeur ‚Härz‘ ùn guerre ‚Chrieg‘.
  • D Palatalisierig vùm /l/ noocheme Obstruent zue [j]: piey, kié ùn fiour für pluie ‚Räge‘ , clé ‚Schlüssel‘ ùn fleur ‚Bluem‘.
  • De Erhalt vùm h-aspiré. In Wörter wie haie oder haot wird s [h] also ussgsproche [4].

Ùnterschid zwüsche em Gallo ùn andre Langues d'oil

Gallo Normännisch Französisch Alemannisch
ch - chapèu k - capé chapeau Huet
j - jardrein g - gardin jardin Garte
s - muczae ch- muchi cacher verstegge
dj - djésp v- vêpre guêpe Weschpe
Gallo Poitevin Französisch Alemannisch
è,èw - chapéu ya - chapea chapeau Huet
yë – pomier é - poumàe pommier Öpfelbaum

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Quelle[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. INSEE.fr, Stand 2003
  2. Nolan, John Shaun. (2008). School and Extended Family in the Transmission and Revitalisation of Gallo in Upper-Brittany. Journal of Multilingual and Multicultural Development, vol. 29. pp. 216-234.
  3. Lepelley, René. (1995). Paroles de Normands. Presses Universitaires de Caen, Caen. pp. 17.
  4. Radatz, Hans-Ingo. (1997). Französisch, Bretonisch und...Gallo -- Ist die Bretagne dreisprachig?. In Kattenbuch, Dieter: Kulturkontakt und Sprachkonflikt in der Romania, Wien: Braumüller, 163-189.