Fraumünster

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
D Fraumöischterchile, vordra bi dr Möischterbrugg d Statue vom Hans Waldmann
D Gründigsurkund vo de Fraumöischterabtei, wo im Staatsarchiv z Züri ufbewahrt wird

S Fraumöischter isch en reformierti Chile, wo früener zum Benediktinerinnechloschter z Züri ghört het. Di Chile isch eis vo de Wahrzeiche vo Züri.

Name[ändere | Quälltäxt bearbeite]

I de elteschte Urkunde zum Chloschter, wo us em 9. Johrhundert sind, wird s Chloschter uf latinisch Monasterium Thuricense gnennt. Im Johr 1267 erschint in Urkunde s erscht mol d Bezeichnig «Möischter» un im 14. Johrhundert «Fraumöischter».

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Monasterium Thuricense isch am 21. Juli ane 853 vom Ludwig em Dütsche gründt worde. Er het derbi es chlises Chloschter, wos scho gäh het, sinere Tochter, de Hildegard überschribe. D Hildegard isch aber scho im Johr 856 gstorbe. Ihri Schwöscht, d Bertha, isch ihri Nachfolgeri worde un het s erschte Möischter la fertig baue. Am 11. September 874 het de Gebhart, wo Bischof vo Konschtanz isch gsi, d Chile gweiht, wo sither unter em Patrozinium vom Felix u de Regula stoht, wo z Züri als Stadtheiligi gälte.

Vom König Heinrich III. het s Chloschter s Zoll-, s Märt- un s Münzrächt für Züri übercho, wo s schpöter an d Zähringer verlore het. Mit em Usstärbe vo de Zähringer 1218 isch s Fraumöischter riichsunmittelbar worde. D Äbtissin het i dere Ziit en grosse Iifluss in un um Züri gha, si isch bis im 14. Joorhundert d Stadtherrin gsi. S Fraumöischter het vil Psitz z Züri, im Zürigau, im Tuurgi, im Aargau, im Kanton Uri und im Elsass gha.

I de Ziit vom Interregnum het sich d Stadt Züri im Johr 1262 deilwys d Autonomii vom Chloschter erkämpft. 1336 het d Abtei sogar di nideri Grichtsbarkeit a d Stadt verlore, un 1400 het d Stadt Züri alli Rächt i de Gmeind sälber in de Händ gha.

Di letscht Äbtissin, d Katharina vo Zimmern, het ane 1524 s Chloschter wäge de Reformation ufglöst und d Gebäu und alli Rächt und Güeter vom Fraumöischter em Rat vo de Stadt Züri übergäh. De erscht reformierti Pfarrer vo dr Chilegmeind Fraumöischter isch denn bis 1551 de Heinrich Engelhardt gsi.

Bis 1527 isch – wi in allne andre Chilene z Züri – de «katholisch Zierat» entfernt worde: Bilder, Statue un d Altär, schpäter au d Reliquie vom Felix un vo de Regula un d Gebei vo de Gründerinne Hildegard un Bertha. Au d Orgle hät ma us de Chile usetoo, un erscht im Johr 1853 hets e noii gäh. Mit 5793 Pfiife isch si di gröscht Orgle im Kanton Züri.

D Fraumöischterchile hüt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Chile het im Lauf vo de Gschicht vili Veränderige erläbt. De Hauptdeil isch us em 13. Johrhundert. De Südturm, wo 1150 bout worden isch, het me 1728 abgrisse, de Nordturm vo 1250 isch i de Mitti vom 18. Johrhundert höcher gmacht worde. S Glüt i dem Turm het d Tön b0–es1–g1–b1–c2. Di vier grosse Glogge sin vom Jakob Keller 1874 gosse worde, di chlinscht lütet sit de Pfingschte 2007 im Turm un isch vo de Glockengiesserei Rüetschi z Aarau.

De Chorruum, wo us de Ziit vo 1250 bis 1270 isch, het ma in de Johr ab 1967 mit Glasfeischter vom Marc Chagall usgstattet, un im Johr 1978 het de Chagall au no es Feischter für d Rosette uf d Südsite vom Querschiff gmacht. Im nördliche Querschiff isch au es bedütends Glasfeischter, s heisst «S himmlisch Paradiis» und de Augusto Giacometti het sim Johr 1945 gmacht.

Sid en 1871 git s de Fraumöischterchor.

Lueg au[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Regine Abegg, Christine Barraud Wiener: Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich. Neue Ausgabe. Die Stadt Zürich. II.I: Altstadt Links der Limmat, Sakralbauten. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte. Bern 2002, ISBN 3-90613-103-3.
  • Walter Baumann: Zürichs Kirchen, Klöster und Kapellen bis zur Reformation. NZZ Libro, Zürich 1994, ISBN 3-85823-508-3.
  • Emil Brunner: Fraumünsterpredigten. Zwingli-Verlag, Zürich 1953.
  • Konrad Escher: Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich. Bd. 4: Die Stadt Zürich, Erster Teil. Birkhäuser, Basel 1939.
  • Klaus Guggisberg: Der Sprung in den Brunnen: das Giacometti-Fenster im Fraumünster. Predigten von Klaus Guggisberg. Th. Gut Verlag, Stäfa 1996, ISBN 3-85717-102-2.
  • Irene Gysel, Barbara Helbling (Hrsg.): Zürichs letzte Äbtissin Katharina von Zimmern. 1478–1547. NZZ Libro, Zürich 1999, ISBN 3-85823-829-5.
  • Irmgard Vogelsanger-de Roche: Fraumünster Zürich. Schweizerische Kunstführer GSK, Band 257, 3. korr. Auflage, Bern 1990.
  • Peter Vogelsanger: Zürich und sein Fraumünster. Eine elfhundertjährige Geschichte (853–1956). NZZ Libro, Zürich 1994, ISBN 3-85823-515-6.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Fraumünster – Sammlig vo Multimediadateie