Ackerhus

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Dialäkt: Alttoggeburgerisch
S Ackerhus Ebnet-Kappel mit äm Aabau us äm Johr 2015

S Ackerhus isch ä Toggeburger Hus us äm 18. Johrhondert, wo i de Toggeburger Gmänd Ebnet-Kappel im Kanto Sanggalle schtoht. Sit 1952 isch döt ine ä Toggeburger Hämetmuseum.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Albert Edelmann öppe im Johr 1930
Uf de Wandvozierig bim Husygang gseht mer s Hus uf äm Füberg z Oberhälfetschwil, wos früener gschtande isch.

Da Toggeburgerhus isch früener uf äm Füberg47.365999.10801 z Oberhälfetschwil gschtande. 1752 isch äs vom Pfleger Jakob Kuontz-Wettschtää (amtlech Jacob Kuontz-Wettstein) ond sinere Frau Mari baut worde. S Hus isch e Paarmol vochauft worde, bis es 1870 d Gmänd öberno hät ond as Armehus brucht hät. 1949 isch s Füberghus lär gschtande ond hät sölle abbroche werde. De Albert Edelma hät s kauft ond im Früehlig 1950 abbaue loh.

1951/1952 isch es am hütige Schtandort «im Acker» i de sinerzitige Gmänd Ebnet wider ufbaut ond renoviert worde. Am neue Ort häts de Name «Ackerhus» öbercho. De pensioniert Gsamtschuellehrer Edelma hät dai ine sis bewohnt Museum für püürlechi Wohnkultur, Alltagsgegeschtänd ond Musiginschtroment us em Toggeburg ygrichtet. Im Johr 1963 isch de Edelma gschorbe ond sither füehrt d Albert-Edelma-Schtiftig s Museum witer.

Am Afang vom 21. Johrhondert hät sich s Ackerhus neu müesse orientiere. 2014 hät de Schtiftigsrot entschide, s Museum baulech omzgschtalte ond vom Betryb här neu zorientiere. S neu Konzept vobindet ä Kulturlokal mit de Gschicht vom Museum. Debi isch auch d Durusschtellig neu gschtaltet worde.

Konschtrukzio ond Ombaute[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Schloss vom Schwällechranz
S Hus noch de Voschiebig am hütige Schtandort im «Acker»

De Schtrickbau mit em schtäle Nageltach schtoht uf ämene Schwällechranz, wo uf de gmurete Chällerwänd lyt. D Vordersite isch mit offne Chläbtächer, Zogläde ond barocke Moleraie voziert. D Vordertäl vom Hus hät mer bi de Renovierig us Lärche- und Föhreholz wider glych wie vorhär ufbaut, di vofuult Rückwand isch als Schtänderbau neu gmacht worde. Vor äm Husygang onder de Laube häts ä rächt höchi Schtäge. D Ytälig vom Hus isch eso, wies vom Schpotmittelalter bis zom Afang vom 20. Johrhundert de Bruch gsi isch. Im Höchparterre isch uf de Talsite d Schtobe ond Nebetschtobe, won e chli schmaler isch. Uf de hendere Site vom Hus isch öber di ganz Husbrääti die früenerig Rauchchochi.

Bim Widerufbau z Ebnet id de Johr 1951/52 isch s Ackerhus mit alte Bautäl us de ganze Oschtschwiz ergänzt worde. Än Tääl vo de Schtää vo de Chällermuure sind vo de Ruine Schtarcheschtää47.1888469.236572 zwöschet äm Schtää ond Schtarchbach ond die vom Rondboge obem Chällerygang vom abbaute Hus im Füberg obe. Bim Ine-Uusbau hättmer Täli vo Abbröchhüser gnoh. D Schtägegländer ond Podeschtgländer chömet vo de Empore vo de Cherche Ebnet, de Chachelofe i de Schtobe vo Lüpfertschwil47.255239.15519 (Ebnet-Kappel) ond s Täfer im Renaissance-Schtil vo Roggwil, S Täfer ond de Bode vo de Nebenschtob us äm «Engel» z Sanggalle-Romonte, d Tapete dai us ämene Fabrikantehus im Sidwald47.23219.19415 (Neu St. Johann), s Schlösselschild vom Näbis Ueli sim Geburtshus ond de Biberschwanzziegel vo Richterschwil. Uf de Oschtsite hät de Albert Edelmaa än änschtöckigs Musigzimmer ond henedra ä Molatelier abaue loh. D Fassade a de Vordersite ond Tachondersicht hät er mit Husschpröch vo sim Schwoger Hainrich Edelma voziert.

Rondboge
De Chachelofe
Di täferet Schtobe
D Tachondersicht
Tapete vo früener
Abau us em Johr 2015

2015 isch s früenerige Musigzimmer vomäne Abau ersetzt worde, won ä gschindlete Fassade und än asümmetrisches zeltförmigs Tach hät. Döt ine häts än Uusschtelligssaal ond än Konzertsaal. Dä alt Schtrickbau isch sanft renoviert worde. D Tachundersichte, wo no de Edelma aagmolet hät, hät mer mit Bretter abdeckt.

Museum[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Uusschtellig, wo im Johr 2015 neu gmacht worde isch

Im Museum Ackerhus häts Gegeschtänd us de Toggeburger Huskultur vo vier Johrhondert. Näbscht äm Husrot ond Grät us äm Toggeburg häts Puuremoleraie, Bilder vom Giezedanners Babeli ond vo anderne Moler, Halszithere ond sibe Toggeburger Husorgle. Am End vom 19. Johrhundert isch d Halszithere im Toggeburg nüme gschpillt worde. Äm Albert Edelma isch es z vodanke, dass die Tradizio wider pflegt werd. I de Nebetschtobe häts an Uuschtellig vo de Bidermaierzit im Toggeburg. Im Edelma sim früenerige Atelie werdet sin Läbeslauf und sini Arbäte uusgschtellt. Än Gegesatz zom Museum, wo Vogangehät zääget, isch s Kulturlokal, wo i de Gegenwart schtoht.

Lueg au[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Uf Hochdütsch:

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Ackerhus – Sammlig vo Multimediadateie

47.2672699.122336Koordinate 47° 16′ 2″ N, 9° 7′ 20″ O; CH1903: 727409 / 236518