Schottland

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Schottland

Scotland (Änglisch / Scots)
Alba (schottisch-gälisch)

D’Flagge vo Schottland Scotland  (Änglisch / Scots) Alba (schottisch-gälisch)
S Wappe vo Schottland Scotland  (Änglisch / Scots) Alba (schottisch-gälisch)
Wahlspruch: „Nemo me impune lacessit“
Amtsschpraach Englisch, Scots, Schottisch-Gälisch
Hauptschtadt Edinburgh
Schtaatsform Konschtitutionell-parlamentarischi Monarchie
Schtaatsoberhaupt Königin Elisabeth II.
Regierigschef Erste Minischter Alex Salmond
Flächi 78.772 km² km²
Iiwohnerzahl 5.094.800 (Schätzig 2002)
Bevölkerigsdichti 64 Iwohner pro km² Iiwohner pro km²
BIP $ 194 Mrd. (Schätzig 2006)
Währig Pfund Sterling, £, GBP mit eigene schottische Note vo de Bank of Scotland, Royal Bank of Scotland (beidi Edinburgh) und Clydesdale Bank (Glasgow); Münze sind glich wie in England
Gründig 843
Nationalhymne Schottland het kei offizielli Nationalhymne. Inoffiziell wird aber Flower of Scotland und Scotland the brave als Nationalhymne verwendet.
Ziitzone UTC +0, Sommerziit: UTC +1
Vorwahl +44
Europe location SCO2.png

Schottland (änglisch und scots: Scotland, schottisch-gälisch: Alba (IPA: [ˈaləpə]) isch es Land im Nordweste vo Europa und isch de nördlichschti Landesteil vom Vereinigte Königrich vo Grossbritannie. Schottland grenzt im Süde a England, suscht isches vom Meer umgäh. Im Weste und im Norde hets no diversi Insle. Insgesammt het Schottland über 790 Insle. D Hauptstadt vo Schottland isch Edinburgh.

Geografi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Schottland isch s nördlichste Drittel vo de gröschte Insle vo Grossbritannie. Schottland wird i drü Teil underteilt, i d Highlands, d Central Lowlands und d Southern Uplands. De höchsti Berg vo Schottland isch de Ben Nevis, wo glichzitig au de gröschti Berg vo Grossbritannie isch.

D Highlands sind ganz im Norde vo Schottland. S Markezeiche vo de Highlands isch die hügelig Landschaft.

Im Weste vo Schottland ligged d Hebride, weli id üssere- und innere Hebride underteilt sind. Im Norde liget d Orkney Insle und no wiiter entfernt liget d Shetland insle

De gröschti See isch s Loch Lomond, er liit nordwestlich vo Glasgow. Er isch en Teil vom Trossachs Nationalpark, de gröscht und de eltischt Nationalpark in Schottland. De tüfschti See isch s Loch Ness, wo glichzitig au die gröscht Wassermengi bsitzt.

Klima[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Schottland het es gmässigts Klima. Dur de Golfstrom wird d Temperatur stark beiflusst. Allgemein isches im Weste wärmer als im Oste. Im Summer isch es öppä 18 °C. Im Winter wirds normalerwis nöd under 0 °C wobie au das a gwüssne Ort chan vorcho. Es schneit erscht ab ere gwüsse Höchi. Es git au Ortschafte wo mer im Winter chan Schiifahre, wobie das nöd grad die populärscht Sportart isch.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • 10000 v.Chr. - 4000 v.Chr. Erschti Zuewanderer über d Landbrugg vom Europäische Feschtland und de Brittische Insle.
  • 6000 v.Chr. Di erschtä archäologischä Hiiwiis uf mänschlichi Sidlige.
  • 82-208 Römer sind meermals id Regione imarschiert, aber hend nie chöne e duurhafti Herrschaft errichte. Vo 122 bis 128 isch de Hadrianswall zur endgültig Nordgränze vo Römisch-Britanniä errichtet worde.
  • 503 Us Irland sind d Skotä und Keltä a de Westchüste vo Schottland glandet um am Königreich Dalriada vo de Piktä gege de Römer zu helfe.
  • 843 De Kenneth MacAlpin het d Skotä und d Piktä im Königreich Alban zunere Nation vereint. D Monarchi het bis zum Ändi vo de Regäntschaft vom Macbeth im Jaar 1057 duured.
  • 1057 Malcom III. het de Macbeth tötet und isch König worde. Unter sinere Herrschaft het sich de Englischi Iifluss verstärcht.
  • 1296 Annexion vo Schottland dur de englischi König Eduard I.
  • 1297 Schlacht vo Stirling. De William Wallace het mit sinä Ahänger di englische Truppe besigt.
  • 1314 Schlacht vo Bannockburn, wo d Schottä under de Füerig vo Robert the Bruce d Engländer, wo under de Füerig vo Eduart II. gsi sind, besiegt.
  • 1320 D Erklärig vo Arbroath isch agsetzt worde. Si hätt de Papst dezue bringe sölle, d Unabhängigkeit vo de Schotte vo England azerkenne.
  • 1603 de Jakob VI. vo Schottland isch König Jakob I. vo England worde.
  • 1692 Bim Massaker vo Glencoe sind Mitglider vom Clan MacDonald uf Aordnig vo de englisch Regierig inere Strafaktion ermordet worde. 78 Clanmitglider sind umbracht worde oder im Februarschneesturm erfrore.
  • 1707 Vereinigungsgsetz: Schottland isch formal mit England zum Königrich Grossbritannie vereinigt worde.
  • 1746 Schlacht bei Culloden: De Letschti schottischi Uufschtand, unter de Füerig vom Prinz Charles Edward Stewart, isch bluetig nidergschlage worde.
  • ab 1780 Beginn vo de Vertriibig vo Chlipuure, zum Platz fürd Schaffzucht z schaffe.
  • 1820 D industriell Revolution isch in Schottland itroffe. Schiffsbau, Cholebergbau, Ise und Stalhüttä ersetzt d Textilwirschaft als Schottlands Hauptindustri.
  • 1975 Vo de Nordsee isch s erschte Öl a Land pumpt worde.
  • 1997 Di schottisch Bevölkerig het mit grosse Mehrheit für es eignigs Parlament mit begrenzte Kompetänze innerhalb em Vereinigte Königriich zuegstumme.
  • 1999 Es neus schottischs Parlament für inneschottischi Aglegeheite isch gwählt worde.

Sprach/Dichtig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

In Schottland wird vorallem Englisch und Lowland Scots gredet es git aber au no s Schottisch-Gälische. Gälisch wird eigentlich nur no uf de Hebride gredet.

Dr Robert Burns (1759 - 1746) het in ere Sproch dichtet, wu viilmol noch am Dialäkt vum Bezirk Ayrshire gsii isch; dr isch mit sinene Liäder un Gedichter zu Wältruem kumme.

Kultur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Kultur vo de verschidene drü Teil vo Schottland isch zum Teil unterschiedlich, will sie vo de Nachbere (vorallem England) stark beiflusst wird. I de Highlands isch di typischi schottischi Kultur am stärchschte usprägt. Die bekanntischte Merkmal vo de schottische Kultur sind de Dudelsack, de Kilt, und de Whisky.

Chleidig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Kilt, oder Schotterock, isch es Chleidigsschtuck für Manne. Früener het er d Clanzueghörigkeit symbolisiert. Jede Clan het sis eigene Muster mit ihrne Farbe gha. Hüt jedoch wirds nüme zur Identifizierig brucht, sondern isch eifach es bequäms, traditionells und beliebts Chleidigsschtuck. De Kilt chunt ursprünglich vo de Kelte.

Musig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Dudelsack isch ds traditionelle schottische Inschtrument. Pipes and Drums (Dudelsäck und Trummele) sind d Inschtrument för di traditionelli Musig, wo bi villne Aläss gspilt wird. De Dudelsack isch e Sackpfife mit emene Rohr wo mer d Luft ineblast und vier Pfiife wo d Luft wider use chunt. Drü vo dene spiled immer de glichi Ton, di ander wird ähnlich wie en Blockflöte gspilt. De Sack wird unter de Arm klemmt und mit de druf usgüebte Chraft chamer di ustrettendi Luft reguliere und kontroliere.

Es git verschidnigi Bands wo traditionelli Schottemusig mit Rock / Pop vermisched. Es Bispil sind The Real Mckenzies. Sie kombiniered Dudelsack mit Schlagzüg und andere Instrument.

Whisky[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Es git diversi Arte vo Whisky. Zum eine giz de Single Malt wo en Whisky bezeichnäd wo nur us Gerschtemalz bestaht und i einere Deschtillerie hergstellt worde isch, aber vo mehrere Fässer zämägläärt chunnt. Wänns nur vo eim Fass wär, wärs än Single Cask. Wiiter giz dä Single Grain Whisky, wo us allne mögliche Getreidesorte beschtaht und ebefalls us einere Deschtillerie chunt. Än Blend isch ä Mischig zwüsched Single Malts und Grains us diverse Deschtillerie, wo aber mindischtens 51% Single Malts beinhalte muess. En Blend cha Whiskys us bis zu 40 verschiedene Deschtillerie beinhalte Grundsätzlich muess än Whisky mindeschtens drü Jahr imene bruuchte Eichefass glagered wärde. Wänn es Alter ufde Fläsche agäh isch, heisst das, dass de jüngschti für die Fläsche bruuchte Whiskys mindeschtens so lang, chönnt aber au länger sii, imene Fass glagered gsi esch.

Highlandgames[ändere | Quälltäxt bearbeite]

In Schottland gits jedes Jahr vo Mai bis Oktober di sogenante Highlandgames. Bi de Highlandgames gohts vorallem um de sportlichi Wettkampf, d Diszipline sind recht eigenartig, so zum Bischpil s Baumschtammwerfe, Ägscht werfe oder Seilzieh. Die Highlandgames werded mit traditioneller Musig begleitet. Es git au Musig- und Tanzwettkämpf.

Sport[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Schottland werded zwei Sportarte bsunders viel gspiilt. Erstens Fuessball und zweitens Rugby. In Schottland dominiered zwei Fuessballklüb d Liga. D Celtic Glasgow und d Glasgow Rangers. Di zwei Mannschafte mached au immer de Meisterschaftstitel unter sich us. Zu sportliche Aläss wird als Hymne meistens Flower of Scotland gspielt.

Religion[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Fascht d Helfti vo de Schotte ghöred zu de Church of Scotland, de Nationalchile vo Schottland. Sie isch en reformierti Chile. 28% vo de Schotte bekänned sich zu keim Glaube, de Rest sind römisch-katholisch oder anderi Christe. Öppä 2% ghöred amene andere Glaube ah, wie z.B. em Islam oder em Buddhismus.