Krimtatarische Sprache

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Krimtatarisch
(Qırımtatarca, Qırımtatar tili)
Verbreitig: * Krim (Ukraine Ukraine)
Sprecher: ca. 500'000
Linguistischi
Klassifikation
:
Unterteilige:

3 Dialäkt: Noğay, Tat, Yalıboylu

Offizieller Status
Amtssprooch vo: Krim (Ukraine)
Anerkannti Minderheitesprooch vo: Usbekistan, Türkei, Bulgarie, Rumänie
Sproochchürzel
ISO 639-1

-

ISO 639-2

crh

ISO 639-3

crh

S Krimtatarische (krimtat. Qırımtatarca, Qırımtatar tili) isch e Sprooch, wo vo de Krimtatare uf de Halbinsle Krim und z Usbekistan gredt werd. En anderi Bizaichnig vo dere Sprooch isch no Krimtürkisch (krimtat. Qırım Türkçesi). S Krimtatarische isch aini vo de drai Amtssprooche uf de Krim.

Verbraitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Krimtatare hend bis zu de Deportation vom Stalin uf de Krim glebt und ab 1944 z Usbekistan, wo si vom Stalin noi agsidlet wore sind. Erst ane 1988 hend d Krimtatare d Erlaubnis öbercho, wider uf de Krim z wone.

D Aazaal vo de Sprecher vom Krimtatarische werd uf e halbi Millioo gschätzt. Devo lebet hüt rund 260'000 Krimtatare uf de Krim, 150'000 im Deportationspiet z Usbekistan und i anderne zentralasiatische Länder. E Minderhait vo Krimtatatare lebt i de Türkai, allerdings cha die Aazaal nöd gnau eruiert werde, me as 100'000 dörftets aber nöd sii. Z Bulgarie sind s no öppe 6'000 und z Rumänie 25'000.

Tielekt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Krimtatarische isch e Zwiig vom Kiptschak (krimtat. Qıpçaq) und ghört zu de Turksprooche. S nimmt debii e Mittelstellig zwöschet em Tatarische und em Türkische ii. Drai Tielekt werdet historisch underschide, wo sich vor de Deportation uf de Krim ase vertailt hend:

I de Steppe (krimtat. Çöl) vo de Krim isch de Nogai-Tielekt (Noğay) gredt wore, en Zwiig vom Kiptschak-Tatarische. D Sprecher vo dem Tielekt hend ere Tielekt as rain aaglueget, und d Sprecher vo de andere Tielekt hend si eener abschätzig Tat gnennt. A de Südchüste (krimtat. Yalıboyu) isch s Krimtatarische starch vom Osmanisch-Türkische beiiflusst wore, wo zum Ogusische Zwiig vo de Turksprooche ghört. Im Krimgebirge (krimtat. Yaila) isch e Mischtielekt us baidne gredt wore. S moderni Krimtatarische basiert uf em Tielekt vom Krimgebirge.

Schrift[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Vor de Annektierig vo de Krim dör Russland ane 1783 isch s Krimtatarische i de Arabische Schrift gschribe wore i de osmanisch/persische Variante. Di offiziell Sprooch vom Krim-Chanat isch aber i de Regle s Osmanisch-Türkische und s Tschagatai gsii. Ane 1876 het de İsmail Gaspıralı as erste s Krimtatarische zunere greglete Schriftsprooch gmacht. 1928 isch di Arabischi Schrift dör di Latiinisch Schrift ersetzt wore, i de Version vo de offizielle Türkische Orthographii. D Russe hend ze Joor spööter di Kyrillischi Schrift vorgschribe.

1993 isch s Krimtatarische nebetem Ukrainische und em Russische zu de dritte Amtssprooch vo de Krim erhobe wore. Ab 2002 werd wider di latinischi Schrift bruucht wie i de Türkai, aber mit zwee zuesätzliche Buechstabe, em /Ñ ñ/ und em /Q q/.

Hüttigi Krimtatarischi Schrift[ändere | Quälltäxt bearbeite]

A a B b C c Ç ç D d E e F f G g
Ğ ğ H h I ı İ i J j K k L l M m
N n Ñ ñ O o Ö ö P p Q q R r S s
Ş ş T t U u Ü ü V v Y y Z z

S Â â werd nöd as separate Buechstabe aaglueget.

IPA
а b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n ñ o ö p q r s ş t u ü v y z
[a] [b] [] [] [d] [e] [f] [g] [ɣ] [x] [ɯ] [i], [ɪ] [ʒ] [k] [l] [m] [n] [ŋ] [o] [ø] [p] [q] [r] [s] [ʃ] [t] [u] [y] [v], [w] [j] [z]

Externi Siite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wikipedia-logo-v2.svg D Wikipedia uff Krimtatarisch