Rìxa

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Rìxa
 Grand Est
Rixheim eglise st leger 1.jpg
Stàdtkirich St. Leodegar
Blason de la ville de Rixheim (68).svg
Verwàltung
Land  Frànkrich
Region  Grand Est
Département Haut-Rhin (68)
Arrondissement Mulhouse
Kànton Rìxa
Kommünàlverbànd Mulhouse Alsace Agglomération
Àmtliga Nàma Rixheim
Maire Olivier Becht (2014-2020)[1]
Code Insee 68278
Poschtlaitzàhl 68170
Iiwohner
Iiwohner 13.990
Flech 19,53 km2
Bevelkerungsdicht 670,92 Iiw./km2
Làg
Koordinate 47° 44′ 55″ N, 7° 24′ 16″ E / 47.748611111111°N,7.4044444444444°E / 47.748611111111; 7.4044444444444Koordinate: 47° 44′ 55″ N, 7° 24′ 16″ E / 47.748611111111°N,7.4044444444444°E / 47.748611111111; 7.4044444444444
Heche 238 m
Rìxa hemen kokatua: Frànkrich
Rìxa
Rìxa
Rìxa (Frànkrich)
Website
http://www.ville-rixheim.fr/
Dialäkt: Elsassisch

Rìxa (frz. Rixheim, dt. Rixheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem Kanton Rìxa un zem Arrondissement Mulhouse.

Geographie[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Rìxa lìegt 5 km äschtlig vu Milhüüsa. 's ìsch mìttla ìn drèi nàtürella Gegend wo do zammakämma: d Ìll-Ewena (weschtlig), d Hàrdt (äschtlig, dr Wàld gega dr Rhii) un dr Sundgàui (Rìchtung Süda).

Gschìcht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ìn dr Reemischa Zitt han sìch do zwei reemischa Stroßa kritzt: ei Stroß vu Argentoratum (hìtt Stroßburri) bis zu Augusta Raurica (hìtt Augscht), ìn dr Bàslergegend, a àndra Stroß vu Cambete (hìtt Kembs) bis àm Ààfàng vu Burgund.

Rìxa ìsch zum erschte Mol gnannt worre ànne 823, unter'm Nàmma „Richeneshies“.[2]

D hìttiga Stàdt Rìxa ìsch a Bund vu zwei ehmàliga Därfer, Rixen un Eschelzheim, wo àm And vum Drissigjohrig Kriag, àlso noh 1648, zammagwàchsa sìn.

Àm 2. Mai 1525 un zwìscha da 9. un 15. Septamber 1525 sìn Büüra z'Rìxa un z'Hàbsa zammakumma, fer ìm Büürakriag mìtz'màcha. A großa Gmälda (vum Moler Christian Geiger) kààt ma hìttzutàg uf'ra Hüsswànd z'Rìxa bschàuia. [3]

Ànna 1527 ìsch d religiösa Reform uf Milhüüsa kumma. Dr Ditscharitter Orda ìsch dernoh vu Milhüüsa furt un hàt sìch z'Rìxa ìnstàlliart.

Ànna 1613 hàt dr Ditscharitter Orda sina Regiarung ìm greeschta Büürahoff vu Rìxa gsetzt.

Ànna 1733 hàt dr Rìxemer Philippe Antoine De Montjoie d Erlàuibnis un d Finànziarung vu dr Orda-Leitung bikumma fer a Gebäi z'Rìxa bàuia, àls nèier Sìtz vum Orda (uf Frànzeesch „commanderie“ gnennt). Dàs Gebäi ìsch nàtiirlig zìmlig nowel vorgsah gsìì, dr Àrchitect Jean Gaspard Bagnato hàt sìch um s Wark bekìmmert, vu 1735 bis àn 1738. D Dàtum 1738 steht àn'ma Plafond, ma vermüetet àss àn dara Zitt dr Bàui fertig gsìì ìsch, mìndschens wàs s greeschta Teil ààbelàngt.

Ànna 1789, mìt dr frànzeescha Revolution, sìn d Ditscharitter vu Rìxa furtgànga. Dàs Gebäi, wia àlla àdliga un religiösa Giater, ìsch dernoh zum Stààt gànga. 's ìsch noochhar fer verschìedena Zwack benutzt worra, zum Beispiel àls Gfangnis ànna 1793, àls Militärspitàl ànna 1794, wo vìel Soldàta wahren dr Belàgerung vu Hiniga verletzt worra sìn.

Àm 19. März 1797 hàt dr Antoine Struch s Commanderie-Gebäi kàuift. Kurz noochhar hàt'r's ìm milhüüser Ìnduschtrieller Hartmann Riesler wìder verkàuit. Dr Hartmann Risler un dr Jean Zuber han a Tàpeta-Fàwrìk do ìnstàlliart. Vu dara Tàpetaproduktion blibt dàto a Museum, wo dia Gschìchta verzeehlt un a Tàpetasàmmlung zeigt.[4]

Vu 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Ìm Hornung 1984 hàt d Stàdt Rìxa d Commanderie ìn dr Fàmìlia Zuber àbkàuift. S Gebäi ìsch renoviart un nèi igrìchta worra fer, zitter Septamber 1986, d Mairie-Verwàltung z'empfànga.[5]

Àm 26. Juni 1988 ìsch a Airbus A320 z'Rìxa, ìn dr Hàrdt, àbgstìrtzt. Da Fliager ìsch vum Flugplàtz vu Hàbsa furtgfloga wahren'ma Flugschau. Ìn dam Unfàll sìn 3 Passagiara gstorwa un ungfahr 100 sìn verletzt worra.

Verwàltung[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Maire vun Rìxa ìsch dr Olivier Becht. Rìxa ghert zem Kommünàlverbànd Mulhouse Alsace Agglomération.

Bevelkerungsentwìcklung[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Johr 1962 1968 1975 1982 1990 1999 2007
Inwohner[6] 4869 5723 8419 10718 11669 12608 13103

Dialekt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr elsassisch Dialekt vun Rìxa ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

Kommende vum Ditsche Orde
Maire
Tàpetemüseum

Literàtür[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Rixheim – Sammlig vo Multimediadateie

Referanza[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr)
  2. Gschìcht-Sitta, uf em offiziella Websitt vu Rìxa (fr)
  3. Sitta ìwer'm Büürakriag z'Rìxa
  4. Tàpeta-Museum z'Rìxa - Musée du Papier Peint de Rixheim (en) Archivlink (Memento vom 14. April 2010 im Internet Archive)
  5. D „commanderie“, uf em offiziella Websitt vu Rìxa (fr)
  6. INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999