Gletscher

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Dialäkt: Bärndütsch

Ä Gletscher (vo lat. glacies »Iisch«) isch ä Iischmassä, wo us Schnee entstandä isch. I de Aupe tüei sich Gletscher dürä Druck vo ihrem Eigägwicht bewegä.

Arte vo Gletscher[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Aletschgletscher

Es git grundsätzlich zwe Arte vo Gletscher (auerdings mit Zwüscheforme):

  • Chauti Gletscher: Si chöme nume i polare Gebiet vor und wärde „chauti Gletscher“ gnennt, wöu ihri Sohle am Ungergrund feschtgfroore isch. Zu dere Gruppe ghöre ou die grosse Ysschöuder vo dr Antarktis und vo Grönland
  • Temperierti Gletscher: Me fingt temperierti Gletscher uf dr ganze Wäut, i alpine Gebiet und ou teilwys i polare Regione. Si hei flüssigs Wasser a ihrere Sohle und fliesse, dorum böude si ou e Grundmoräne.

Gletscherentstehig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wes imänä Gebiet jährlech meh schneit, auses ma abtouä u verdunstä, chunts zurä Aasamlig vo Schnee und schlussändlich zumä Gletscher. Di Verwandlig vom Schnee zum Gletscher nennt mä o „Metamorphose“.

Früschä Schnee het no viu Luftrüüm. Dürä neuä Schneefau wärdä mit dr Zyt di Luftrüm zämädrückt und wärdä chliner und es biudet sich Firniisch. Schmeuzprozäss ader Oberflächi ungerstützä dä Vorgang. Us Firniisch wird schlussändlich Gletscheriisch.

Gletscherfliesse[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Abärä Ischdicki vo 30m faht ds Iisch ah sich ds bewegä, natürlich abwärts, wobis o liechti Stigigä cha überwindä. Ä Gletscher isch entstandä. D Eigäheit vom Fliessä ghört zur Definition vomä Gletscher. Solang sich ds Iisch no nid bewegt und äm Bodä festgfrorä isch, giutets no aus Firn. Ds Fliässä isch äs Resutat vom Druck und dr Schwärchraft. Meistens wird d Gletscherzungä vodä neuerä Ischschichtä regurächt i ds Tau gschobä. Wägäm Ungergrund risst di zämähängendi Iischmassä uf und äs biudä sich Gletscherspautä.

Abtragig und Ablagerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

E temperierte Gletscher isch e usgschproche aktivi Landschaftsform. Höchi Temperaturungerschiide träge zunere höche Verwitterig vom Fels by. E schteili Topography (schteili Bärghäng) vrschnäuere d Erosion (d Abtragig vo verwittertem Materiau). Dr Gletscher tued säuber ou Feschtgschtei abträge, i däm dass är Gschteismateriau (Schotter) a synere Sohle transportiert, wo dr Fels tued abschlyfe. Die Erosion gseed me dütlech a Orte, wo Gletscher zruggschmouze sy; me seit dere Landschaftsform „Gletscherschliff“.

E Gletscher hed aber ou e Huufe Gebiet, wo är tued Materiau ablagere. Das passiert fasch am ganze Gletscherrand. Die dütlechschti Landschaftsform, wo är cha ufboue, sy d Sytemoräne, teilwys schön prismatisch gformt. Aber ou a synere Basis chas zu Ablagerige cho. So blybt bim Rückzug vom Gletscher d Grundmoränelandschaft zrugg. Vöufach isch die mit sanfte Höger (Drumlins) oder ähnliche Forme bsetzt. Ou i im Gletscher vorglagerete Gletschersee wird vöu Gschteismaterial abglagered, ou die fynchörnigi Gletschermilch.

Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Gletscher“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.