Aargauer Chloschterstriit

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
S Chloschter Wettige, wo mit allne andre Aargauer Chlöschter am 13. Jänner 1841 durne Bschluss vom Grosse Root ufghobe worde-n-isch.

De Aargauer Chloschterstriit isch en Usenandersetzig zwüsche de staatliche Behörde und de katholische Chile im Kanton Aargau gsi, wo ane 1841 sin Höhepunkt het gha.

Usgangslag[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Kanton Aargau, wo im 1803 gründt worde-n-isch, sind reformiirti Gebiet (de früherne Bärner Aargau) und katholischi Gebiet (s Freiamt, d Grafschaft Bade und s Fricktal) in eim Kanton vereinigt worde. Vo Aafang aa hets zwüsche dene Bevölkerigsgruppe Spannige gäh. Beidi Konfessione hei öppe de gliich Bevölkerigsaateil gha - mit eme liichten Übergwicht vo de Reformiirte - und so isch me im noch junge Kanton uf en Uusgliich vo de Interesse aagwise gsi. Us dem Grund het Verfassig vo 1831 d Parität zwüsche de Katholike und de Reformiirte feschtgschribe gha. In dere Verfassig isch aber au feschtglägt gsi, dass si innerhalb vo zää Johr muess revidiirt wärde.

Vorgschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di Verfassigsrevision het zu eme Aastiig vo de Spannige gfüürt. Di konservative Katholike hei d Parität unbedingt welle biibhalte und für Chile- und Schulfroge de Grossi Root welle nach Konfessione tränne. Di Reformiirte hei sich mit liberale und radikale Katholike zämegschlosse und sind so zäme gäge di katholisch Chile vorgange.

Im 1835 het de Grossi Root bschlosse, dass d Chlöschter im Kanton unter schtaatlichi Verwaltig gschtellt werde. Von de Regiirig sind e chli vorher d Chloschterschuele ufghobe worde und d Chlöschter hei kei Novize meh dürfe ufnäh. De erschti Entwurf für e noii Verfassig isch im 1840 abglehnt worde, vo beidne Siite.

S Johr 1841[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Nach de Ablehnig vom erschte Verfassigsentwurf het de Grossi Root bschlosse, de Grundsatz vo de Parität ufzgäh. De noii Verfassigsentwurf isch im Volk vorglägt worde und am 5. Jänner 1841 hei 58% vo de Schtimmende d Verfassig aagnoh. Wil si Angscht vor Unrue hei gha, het d Regiirig konservativi Katholike präventiv laa verhafte. Di Verhaftige hei dezu gführt, dass d Katholike erscht rächt rebeliirt hei. Im Freiamt isch de Landschturm ufgschtellt worde, isch aber in de Nöchi vo Villmerge militärisch gschlage worde.

D Situation het sich witer zugschpitzt, wo de Augustin Keller, e Katholik aber au e scharfe Kritiker vo de römisch-katholische Chile, am 13. Jänner im Grosse Rot d Ufhäbig vo allne Aargauer Chlöschter gforderet het. De Aatrag hät e überwältigendi Mehrheit gfunde und so sin acht Aargauer Chlöschter ufghobe worde. De Chloschterbsitz isch in de Bsitz vom Schtaat übergange.

D Tagsatzig vo de Eidgnosseschaft het sich mit Hiwiis uf de Artikel 12 vo de Bundesverfassig vo 1815 de Bschluss vo de Chloschterufhäbig für Ungültig erklärt. D Verfassig het nämlich de Fortbeschtand vo de Chlöschter garantiirt.

D Bilegig vom Chloschterstriit[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Nach vile witere Verhandlige und Usenandersetzige het de Grossi Root vom Aargau en Kompromiss bschlosse: D Mannechlöschter, do drunter au d Chlöschter Muri und Wettige, selle pschlosse blibe, d Chile het aber di vier Frauechlöschter (u.a. Fahr und Hermetschwil) wider dörfe uftue. D Tagsatzig het in erer Sitzig vom 31. Augschte 1843 bschlosse, dass au us eidgnössischer Sicht de Chloschterstriit dodermit z Änd sigi. D Spannige zwüsche de Konfessione sind aber witer gange und hei denn viir Johr spöter im Sonderbundschrieg ihre Höhepunkt erreicht.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Othmar Pfyl: Aargauer Chloschterstriit. In: Historisches Lexikon vo dr Schwiiz.