Bibel

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

D Bible isch dr Name für die häilige Schrifte vode Jude und vode Christe. Die christlig Bible isch s meischtdruckte Buech uf de ganze Welt.

Inhaltsverzeichnis 1 Die hebräischi Bible 1.1 Tora 1.1.1 Schöpfig 1.1.2 Dr Bund mit em Abraham 1.1.3 D Befreijig us dr Sklaverei, d Gsetz und dr Zug in s Globte Land 1.2 Nevi'im 1.3 Ktuvim 2 Die christligi Bible 2.1 S alt Testament 2.2 S neu Testament

[ändere] Die hebräischi Bible

Dr hebräisch Name isch Tanach (hebr. תנ"ך)—än Akronym für Tora (d Lehr oder s Gsetz, mä sait em au Humasch, uf Griechisch „Pentateuch“), Nevi'im (Brophete), Ktuvim (Schrifte, uf Griechisch „Hagiographa“).

[ändere] Tora

Dr Tanach het 39 Büecher, die erschte fümf, d Büecher vo dr Tora, wärde nach em erschte Wort vom Buech gnennt:

• Bereschit - בראשית
• Schmot - שמות
• Veyikra - ויקרא
• Bemidbar - במדבר
• Dvarim - דברים

Vo erschde vier Büecher vo dr Tora het mä dänggt, ass si dr Moses sälber gschriibe haig, dorum wirdnä uf Dütsch d „Büecher Moses“ gsait. Si beschriibt die drei wichdigschde Augeblick in dr Beziehig vo Gott und de Mensche: d Schöpfig, dr Bund mit em Abraham und d Befreijig vo de Israelite und dr Gsetzgäbig underem Moses.

[ändere] Schöpfig

Im Buech Bereschit wird d Schöpfigsgschicht verzellt, wie die erschde Mensche, dr Adam und d Eva, us em Baradiis usgschdoosse worde si, wil si Gott nit gfolgt hai, wie Kain dr erschd Mord begoht, wie sich d Mensche vermehre und schlächt wärde und wie si alli, usser em Noah und siiner Familie in dr Sündfluet erdrinke.

[ändere] Dr Bund mit em Abraham

Denn wird d Gschicht vom Abraham und sim Bund mit Gott verzellt, und was mit siine Nochfolger, em Isaak und em Jakob, wo au Israel heisst, bassiert, wie d Bnei Israel, d Söhn vom Israel, Kanaan, s Land wo Gott em Abraham befohle het z besiidle, verlöön und noch Ägypte ziehn und dört versklavt wärde.

[ändere] D Befreijig us dr Sklaverei, d Gsetz und dr Zug in s Globte Land

S Buech Shmot beschriibt wie dr Moses d Israelite mit dr Hilf vo Gott us Ägypte usefüehrt und wie Gott em Moses uf em Sinai Bärg die Zäh Gebot git, wo d Israelite vo denn a immer mit sich dräge.

Im Buech Veyikra wärde d Brieschdergsetz (Tämpelopfer, rituelli Reinheit usw.) und d Heilikeitsgsetz (Schächte, Homosexualität, Broschdidution, Zauberei usw.) ufgfüehrt.

S Buech Bemidbar, wörtlig "in dr Wüeschdi", beschriibt die letschde 38 Johr, wo d Israelite in dr Sinaiwüeschdi umezoge si.

Dvarim si d Wort, wo dr Moses in drei Predige de Israelite gsait het. In dr zweite Bredig wärde d Mitzvot (d Befähl) ufgfüehrt, wo d Gsetz si wo s Läbe vo de Israelite hai sötte regle: d Dodesschdroof isch vorgseh gsi für Götzedienschd, Bekehrig zum enä andere Gott, Unghorsam den Eltere gegenüber, Laschderhaftikeit und Bedrunkesii. Für vili anderi Verbräche si minderi Schdroofe vorgseh gsi, und es het Asylschdedt ge wo die, wo öbber umbrocht hai, sicher gsi si vor Verfolgig. Sklaverei und Schulde si ziitlig beschränggt gsi, Hürot und Scheidig greglet, und Feschddäg, wie s Passahfeschd odr s Laubhüttefeschd, feschdgleit worde. Au die bolitische und religiöse Funktione (Richder, König, Brieschde, Brophet) si definiert. Die Mitzvot wärde bis hüt vo de Jude befolgt, si aber im enä gwüsse Mass de Umschdänd abasst worde. Im letschde Kapitel wird beschriibe, wie dr Moses, wo den 120 Johr alt gsi isch, uf em Bärg Nebo sitzt und ins Heilige Land iine luegt und schdirbt.

[ändere] Nevi'im

D Bible het 19 Büecher vo de Brophete, vier vo de erschte Brophete:

• Jehoshua (Josua)
• Schoftim (Richter)
• Schmuel (Samuel): zwei Deil
• Mlachim (König): zwei Deil

drei Büecher vo de letschte Brophete:

• Jeschaiahu (Jesaia)
• Irmiahu (Jeremias)
• Jehezkel (Hesekiel)

und zwölf Büecher vo de mindere Brophete:

• Hoschea (Hosea)
• Joel (Joel)
• Amos (Amos)
• Ovadia (Obadja)
• Jona (Jona)
• Micha (Micha)
• Nahum (Nahum)
• Habakuk (Habakuk)
• Zephania (Zephanja)
• Hagai (Hagai)
• Secharia (Sacharja)
• Maleachi (Maleachi)

[ändere] Ktuvim

die drei Büecher Emet (hebr. אמ"ת) wo nach de Afangsbuechschtabe vo de Büechernäme in umkehrter Reihefolg eso heisse:

• Tehilim (Psalter)
• Mischlei (Schbrüch vom Salomo)
• Iov (Hiob)

fümf Megillot:

• Schir ha Schirim (S Hochelied)
• Ruth
• Eicha
• Kohelet (dr Brediger Salomo)
• Esther

und die zusätzlige Büecher:

• Daniel
• Esra
• Divrei ha Jamim (Chronik) in zwei Deil

[ändere] Die christligi Bible

Au i de christlige Bible sind mehreri Büecher zämegfasst und gsammlet, insgesamt sinds 66 Büecher. Uufteilt sind die in zwei Testament.

[ändere] S alt Testament

S alte Testament, wo vo de reformierte Chille bruucht wird, isch im Inhalt identisch mit dr hebräische Bible, au wenn d Reiefolg vo de Büecher ä chlii andersch isch. Es umfasst 39 Büecher. Es het as Inhalt di ganzi Gschicht vom Volk Israel, vo de Schöpfig im erste Buech Mose (Genesis) her bis zum letschte Prophet, de Maleachi.

S alte Testament vo dr römisch-katholischi Bible het non e baar Büecher ufgnoh, wo in dr Septaginta, dr griechische Übersetzig vo dr jüdische Bible, vorcho si, d Deuterokanone:

• Judit
• Tobit
• Baruch
• Jesus Sirach
• Buech vo dr Wiisheit
• 1. Makkabäer
• 2. Makkabäer
• Zuesätz zum Buech Daniel
• Zuesätz zum Buech Ester.

D Bible vo de Orthodoxe het drzue no

• S 1. Buch Esra, so dass s hebräische Esra-Buch s 2. Buech Esra isch
• 3. Makkabäer
• Psalm 151

und as Aahang

• 4. Makkabäer

[ändere] S neu Testament

S neue Testament beinhaltet s Läbe und s Würke vom Jesus und Bricht und Briefe wo sich di erste christliche Gmeinde gschickt hend, sowie au d Offebarig vom Johannes wo alles wo no bis zum Ändi vo dere Welt passiere wird ufzeigt. S neue Testament hed 27 Büecher:

• Die vier Evangelie, wo s Läbe vom Jesus beschriibe
  • S Evangelium vom Matthäus
  • S Evangelium vom Markus
  • S Evangelium vom Lukas
  • S Evangelium vom Johannes
• D Aposchdelgschicht vom Lukas
• D Brief vom Paulus
  • an d Römer
  • an d Korinther (zwei Brief)
  • an d Galater
  • an d Epheser
  • an d Philipper
  • an d Kolosser
  • an d Thessalonicher (zwei Brief)
  • an Timotheus
  • an Titus
  • an Philemon
• Zwei Brief vom Petrus
• Drei Brief vom Johannes
• Dr Brief an d Hebräer
• Dr Brief vom Jakobus
• Dr Brief vom Judas
• D Offebarig vom Johannes