Skanderbeg

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Statue vo Skanderbeg z'Tirana

Dr Skanderbeg (richtiger Name Gjergji (Albanisch für Schorsch) Kastrioti) (* 6. Mai 1405 (warschynlich z Dibra), † 17. Januar 1468 z (Lezha)) isch dr albanischi Nationalheld, wo für syn erfolgrychi Champf gege d'türkischi Invasore bechannt isch.

Früehs Labe[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Gjergji Kastrioti isch circa 1405 als jüngschter vo viir Söhn vum Gjon Kastrioti, ä yflussrycher Fürscht us Mittelalbanie uf d'Walt cho. Nochdem syn Vater sich hät müesse dä Osmane unterwerfe, isch dr Gjergji 1423 als Geisel a dä Hof vum türkischi Sultan gschiggt worre. Dört hät er müesse zum Islam übertrete un hät dä Name Iskender übercho. 1438 isch er als Beg (doher dr Name Skanderbeg) i sy Heimet entsandt worre. Während enere Schlacht zwüschem Johann Hunyadi un dä Türke im November 1443 isch dr Skanderbeg mitsamt synere albanischi Begleitig usem türkische Heer verschwunde un nooch Albanie zruggkehrt. Dört hät er am 27. November im Handstreich un mithilf vomene gfälschte Erlass d'Türke us dr Feschtig Kruja vertrybe un am näggschte Daag d'Befreiig vo dä Türke verchündet.

Früeher Wiiderstand gäge d'Türke[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Um sich au wyterhin gäge d'Türke verteidige z'chönne hät dr Skanderbeg 1444 z'Lezha (zum däm Zitpunkt im Bsitz vo dä Venezianer) ä Treffe vo dä wichtigschti albanischi Fürschte un Stammesführer z'stand brocht. D'Liga vo Lezha isch dodruf entstande, ä lockres Verteidigungsbündnis. Bald denoch hät dr Skanderbeg d'Türke i dr Schlacht vo Torvioll (im hütige Makedonie) bsiegt. Usserdem hät dr Skanderbeg 1448 ä unerchlärte halbjährige Chrieg gege Venedig gfürt, wo immer wieder d'Türke unterstützt hät, un zur glyche Zit ä witre türkischi Yfall zruggschlage. Im Oktober hät dr Skanderbeg mit Venedig Friede gschlosse un hät sich welle mit em Johann Hunyadi im Kosovo vereinige, isch allerdings unterwags vum serbischi Despot Durad Brankovic ufghalte worre un z'schpöt cho um sich mit em Hunyadi vor syner Niederlag i dr Schlacht vo Kosovo z'vereinige.

Porträ vo Skanderbeg (nooch sym Tot entstande)

Im Mai 1449 isch dr Sultan Murad II zum erschte Mol sälber gage dr Skanderbeg i's Feld zoge, hät aber numme d'Burg Sfetigrad chönne ynehme. Im näggschte Johr hät dr Skanderbeg au no d'Burg Berat durch Verrat verlore. Im Juni 1450 hät dr Murad II mit ca. 150.000 Maa zum erschte Mol Kruja belagert. Dr Skanderbeg hät syn Vertraute Vranakont mit dr Verteidigung vo Kruja beuftragt un hät mit synre Armee, wo nie grösser wi 20.000 Maa stark gsi isch, s'türkischi Lager vo dä Berg us überfalle. Vo dä nordalbanischi Stämm un em Usland isch dr Skanderbeg praktisch nüt unterstützt wore; Venedig hät sogar ä lukrative Handel mit dä Türke trybe. Im September hät sich dr Sultan schlieslich müesse us Albanie zruggziie.

Im März 1451 hät dr Skanderbeg usserdem ä Vertrag mitem Chönig Alfons vo Neapel unterzeichnet, wu dr Chönig militärischi Hilfe hät versproche un dr Skanderbeg als Vassal unter syn Schutz gnomme hät. Im April 1451 hät dr Skanderbeg d'Donika, d'Tochter vum Arian Thopia ghüratet. Im selbe Johr hät dr Skanderbeg ä witre Sieg gege d'Türke erunge, s'einzig Mol, dass dr Skanderbeg em Gegner zahlemässig überlege gsi isch. Aafang 1452 hät dr Skanderbeg ä witre türkischi Pasha bsiegt. Allerdings isch's bis 1455 eher ruehig gsi, während dr Sultan d'letschti Rescht vum Byzantinische Rych erobret hät.

Im Juli 1455 hät dr Skanderbeg mit neapolitanischer Unterstützig dä Versuech unterno, Berat zruggzerobre. D'Belagrig hät allerdings zur einzigi Niiderlag vom Skanderbeg gführt. Während synrer Abweseheit isch s'albanischi Heer vomene türkischi Entsatzheer ufgrybe worre un zur Hälfti verlore gange. Im glyche Johr isch dr Moisi Arianit Golemi, ä enger Vertrauter vom Skanderbeg, zu dä Türke übergloffe un isch 1456 mitenere türkischi Armee zrugg cho. Dr Skanderbeg isch aber au do siigrych gsi un dr Moisi Golemi isch schlieslich begnadigt un rehabilitirt worre. Zur glyche Zit isch dr Skanderbeg durch no meh Verat wyter gschwächt worre. 1456 isch syn Sohn, dr Gjon, uf d'Walt cho.

1457 isch ä riisigi türkischi Armee vo 80.000 Maa i Albanie ygfalle. Gführt gsi sin d'Türke vom Isa beg Evrenoz, em Siiger vo Berat, un em Skanderbeg sii Neffe, em Hamza Kastrioti. Vum Usland alleiglo, hät dr Skanderbeg sich mit synrer Armee i dä Berge verborge, während d'Türke s'Land verwüschtet hän. Ersch nooch ä paar Monate hät dr Skanderbeg mit weniger als 15.000 Maa ä Überraschungsaagriff uf d'Türke unterno un i dr Schlacht vo Ujëbardha (s'”wysi Wasser”) syn gröschte Siig erunge.

Waffestillstand un wyteri Krieg[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1461 hät dr Skanderbeg ä dreijährigi Waffestillstand mit em Sultan Mehmet II abgschlosse, wo im April 1463 erneuert worre isch. Während derre ruehigi Zit hät dr Skanderbeg ä erfolgrychi Kampagne z'Italie gege italienischi Adlige unterno, wo dä Chönig Ferdinand vo Neapel hän welle stürze.

Übrigens isch 1462 vomene engi Vertraute vum Skanderbeg, em Pal Engjëlli, dr Erzbischof vo Durres, s'warschynlich erschti albanischi Schriftzügnis überliifert.

Inzwüsche isch dr Skanderbeg uf alle Syte vo dä Türke umzingelt un vum Rescht vo Europa abgschnitte gsi. 1463 hät dr Skanderbeg dä Friide sälber broche, wil er erwartet hät, dass es bal e [Kreuzzug|Chrüüzzueg]] git un uf Dränge vum Vatikan un vu dr Republik Venedig. Dä Chrüüzzueg isch allerdings churz, nochdem Skanderbeg dä Chrieg agfange hät, i sich zämmegfalle. 1464 hät Sultan Mehmed dä Ballaban Badera, ä türkischer Pasha usem albanische Mat, gäge dr Skanderbeg gschiggt. Dr Skanderbeg hät au dä Aagriff zruggschlage, aber ä grossi Aazahl vo albanischi Heerführer sin vo dä Türke gfangegnomme worre un uf Istanbul verschleppt worre, unter andrem au dr Moisi Golemi, dr Vladan Giurica, dr Musaka Angelina, un 18 wyteri Adlige un Heerführer. Z'Istanbul sin sii vo dä Türke brutal hiigrichtet worre. Bald druf sin Türke us zwei Richtige, us em Weschte un us em Süde ygfalle, beidi Heer sin vo gebürtigi Albaner gführt worre. Wiider hät dr Skanderbeg d'Türke bsiegt.

1466 isch dr Sultan Mehmed II persönlich nooch Albanie cho. Mehmed hät i Albanie bsunders wüescht ghuust, s'ganzi Land verwüeschtet, un wer nüt i d'Berg gflohe isch, isch umbrocht worre. Kruja isch vom Tanush Topia mit 4.400 Maa verteidigt worre un hät sich nüt ergebe. Nooch mehreri Monet hät dr Sultan Albanie verlo un hät dr Ballaban Badera zrugglo. Usserdem hän d'Türke ä Burg i Zentralalbanie baut, s'hütigi Elbasan. Schlieslich hät dr Skanderbeg au die Belagrig broche un dr Ballaban Badera isch vomene krujanischi Scharfschütze tötet worre.

Im Mai 1467 isch dr Mehmet mit 200.000 Maa ymarschirt un hät Kruja zum dritte Mol belagert. Zur glyche Zit sin türkischi Armeeä us alli Nochbarländer ygfalle go dr Skanderbeg vo alle Syte z'umzingle. Skanderbeg hät sich mitem Sultan mehreri Schlachte gliifert un d'Türke us dä Bergregione fernghalte.

Tot un Vermächtnis[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Skanderbeg2.jpg

Während derre Zit isch dr Skanderbeg aa Malaria erchrankt un am 17te Januar 1468 z'Lezha gschtorbe. Am glyche Daag hän d'albanischi Truppe unter dr Füehrig vom Leke Dukagjini d'Türke bsiegt. Nooch sym Tot hän d'Albaner unter em Leke Dukagjini wyterhin Wiiderstand gleischtet un Kruja isch ersch 1478 gfalle. Ä Johr spöter isch au Shkodra gfalle un bis uf d'Bergregione isch ganz Albanie vo dä Türke bsetzt worre. Stellewys isch no bis circa 1500 Wiiderstand gleischtet worre un vor allem d'abglegeni Bergregione sin nie ganz vo dä Türke bsetzt worre. Nooch dr entgültigi Niiderlag sin viili Albaner nooch Italie gflohe un hän dört bis hüt ihri Sproch un Idenität erhalte (Arbëreshë). Em Skanderbeg syn Grab z'Lezha isch vo dä Türke plündert un syni Chnoche vo dä Türke als Talisman entwendet worre, hüt stönn numme no Ruine.

Mer weiss nüt gnau, wi dr Skanderbeg usgsehe hät, alli Bilder syn noch sym Tot gmalt worre. Vum Papscht hät dr Skanderbeg dä Titel Athleta Christi verliihe bikumme.

D'Theori, dass dr Skanderbeg zum Teil serbischi Vorfahre gha hät, isch nüt gänzlich uwarschynlich, wyl d'adligi Familie vo Albanie un Serbie zu derre Zit oft unterenander ghüratet hän, aber s'Wirke vum Skanderbeg hät sich praktisch gänzlich uf Albanie chonzentrirt. Usserdem isch syn Vater ursprünglich katholisch gsi, un nüt serbisch-orthodox.

D'Witwe un dr Sohn vum Skanderbeg sin, nochdem d'Türke Albanie entgültig erobert hän, wie viili Albaner nooch Italie gflohe. D'Waffe vum Skanderbeg (zwei Schwerter un syn Helm) sin vo synre Witwe verchauft worre un sin hüt im Kunschthistorische Museum z'Wien usgschtellt. I mehreri albanischi Musee syn Nochbildige usgschtellt.

Mer hört hüt vorallem i Albanie oft, dass sich Albanie geopfert hät, um Europa vor dä Türke z'rette.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Marinus Barletius: Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis. Romae 1510. Deutsche Ausgabe: Des aller streytparsten und theuresten Fürsten und Herrn Georgen Castrioten, genannt Scanderbeg ... ritterliche thaten / von Marinus Barletius, durch Joannem Pinicianum newlich verteutscht. Augsburg 1533. (Danach zahlreiche Nachdrucke und Neuauflagen).
  • Peter Bartl: Zum Geschichtsmythos der Albaner. In: Dittmar Dahlmann/Wilfried Potthoff (Hrsg.): Mythen, Symbole und Rituale. Die Geschichtsmächtigkeit der Zeichen in Südosteuropa im 19. und 20. Jahrhundert. Frankfurt am Main 2000, ISBN 3-631-35511-4, S. 119–139.
  • Sabri Godo: Skanderbeg. (Historischer Roman, deutsche Ausgabe). Verlag 8 Nëntori, Tirana 1983.
  • Harry Hodgkinson: Scanderbeg. London 1999, ISBN 1-873928-13-0.
  • Edgar Hösch: Geschichte des Balkans. Beck, München 2007, ISBN 978-3-406-50856-1.
  • Ismail Kadare: Die Festung. (Historischer Roman, deutsche Ausgabe). Kiel 1988, ISBN 3-89029-036-1.
  • Karl Kaser: Albania. Orientalisation and Balkanisation of a Balkan Country. A Contribution to an Ongoing Debate. In ders./Frank Kressing (Hrsg.): Albania. A country in transition. Aspects of changing identities in a South-East European country. Baden-Baden 2002, ISBN 3-7890-7670-8, S. 27–38.
  • Jirí Barthold Pontanus: Scanderbegus. Hoc est vita et res strenue feliciterq[ue] gestae, Georgii Castrioti, epiri regis, ob magna facta Scanderbegi dicti, contra Turcarum immanitatem & perfidiam [...]. Hanau 1609.
  • Georges T. Pétrovitch: Scanderbeg, Gerges Castriota. Essai de la bibliographie raisonnée; Ouvrages sur Scanderbeg écrits en langues française, anglaise, allemande, latine, italienne, espagnole, portugaise, suédoise et grecque et publiés depuis l'invention de l'imprimerie jusqu'à nos jours. Paris 1881.
  • Fan Stylian Noli: Historia e Skënderbeut, Gjergj Kastriotit, Mbretit të Shqipërisë 1412–1468. Boston 1921.
  • Simpoziumi për Skënderbeun. Inst. albanologjik i Prishtinës. (9–12 maj 1968). Prishtina 1969.
  • Alois Schmaus (Hrsg.): Studia Albanica Monacensia. In memoriam Georgii Castriotae Scanderbegi (Georg Castriota Skanderbeg). 1468–1968. (= Beiträge zur Kenntnis Südosteuropas und des Nahen Orients. 8). München 1969.
  • Oliver Jens Schmitt: Skanderbeg. Der neue Alexander auf dem Balkan, Verlag Friedrich Pustet, Regensburg 2009, ISBN 978-3-7917-2229-0
  • Oliver Jens Schmitt: Skanderbegs letzte Jahre. West-östliches Wechselspiel von Diplomatie und Krieg im Zeitalter der osmanischen Eroberung Albaniens (1464–1468). In: Südost-Forschung 62 (2004/05), S. 56–123.
  • Oliver Jens Schmitt: Skanderbeg reitet wieder. Wiederfindung und Erfindung eines (National-)Helden im balkanischen und gesamteuropäischen Kontext (15.–21. Jh.). in Ulf Brunnbauer/Andreas Helmedach/Stefan Troebst (Hrsg.): Schnittstellen. Gesellschaft, Nation, Konflikt und Erinnerung in Südosteuropa. Festschrift für Holm Sundhausen zum 65. Geburtstag. München 2007, S. 401–419.
  • Stephanie Schwandner-Sievers (Hrsg.): Albanian Identities. Myth and History. Indiana University Press, Bloomington 2002, ISBN 0-253-21570-6.
  • Klaus-Peter Todt: Skanderbeg. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 10, Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X, Sp. 616–620.
  • Kurt William Treptow: Of saints and sinners. Native resistance to Ottoman expansion in southeastern Europe, 1443–1481: George Castriota Scanderbeg and Vlad III. Dracula. Dissertation 1995, Univ. of Illinois, Urbana-Champaign. Ann Arbor (Michigan) 1995.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Skanderbeg – Album mit witere Multimediadateie