Panamakanal

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech

Panama-Kanaal isch è künstlichi, öppè 82 Kilometèr langi Wassèrschtrõõß, wo d Landèngi vo Panama z Mittelamerika durchschnydet, dè Atlantik mit èm Pazifik für d Schifffaart vobindet un irè dõmit d Faart um s Kap Hoorn a d Südschpitzè vo Südamerika erschpaarè duèt. Dè 1914 eröffneti Kanaal isch eini vo dè wichtigschtè Wassèrschtrõßè vo dè Wält; ca. 14.000 Schiff (Stand 2011) bassyret yn pro Johr. Bis jetzt könnet èn nu sognannti Panamax-Schiff befaarè wiè byschpillswys Containerschiff mit maximal 4.600 Standardcontainer (TEU); nõch sim 2007 aagfangenè Uusbau (Fèrtigschtellig isch 2015 blaant) söllet èn d Schiff mit 12.000 TEU benutzè könnè.

[[Datei:Vorlage:Positionskarte Panama|500px|center|Panamakanal (Vorlage:Positionskarte Panama)]]
Costa Rica
Kolumbien
Pazifik
Atlantik
Karibischs Meer
Golf vo Panama

-->

Panamakanaal
Panamakanaal

Übbersicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Kartè un Längsbrofyl vom Panamakanaal
Sicht vum Cerro Ancón (Panama-Stadt) uff dè Panamakanaal

Dè Kanaal isch yschlièßlich dè Zuèfaartskanääl uugfähr 82 Kilometèr lang.[1] Er volauft zwischè dè Städt Colón am Atlantik- un Balboa, èm Vorort vo Panama-Stadt a dè Pazifikküschtè. Er isch durchgängig zweischpurig für Gegèvokeer uusglait. Diè sellerè Beschrybig zugrundglaiti Richtig vum Atlantik zum Pazifik gildet i dè umkeertè Richtig sinngmäß ebbèso. D Schiff wörred bi Colón durch d Gatún-Schlüüsè zum uff 26 Metèr übber m Meeresschpygel[2] uffgschtautè Gatunsee aaghobbè, faared in uusbaggertè Rinnè durch dè Gatunsee un dè Río Chagres, durchquered im Gaillard-Kanaal (au Culebra Cut benamst) èn Bärgruggè un wörred mit dè dicht uffènandfolgendè Pedro-Miguel- un Miraflores-Schlüüsè widder zum Pazifik abbèglõõ.

Dè Kanaal isch sit sinèrè Übbergaab durch d USA a Panama am 31. Dezembèr 1999 unvoüßerlichs Eigètum vom panamaischè Volk[3] un wörd vo dè Panama Canal Authority (spanisch: Autoridad del Canal de Panamá [ACP]) vowaltet un betribbè, ènèrè selbstschtändigè panamaischè Behördè mit rund 9.000 Mitarbeiter.[4] D ACP isch a d Beschtimmigè vom Abkommè übber d Neutralität vom Kanaal[5] bundè, welles èn Bschtanddeil vo dè Torrijos-Carter-Verträge isch, wo am 7. Septembèr 1977 zwischè dè USA un Panama abgschlossè worrè isch, un deshalb vopflichtet isch, d Benutzig vo allè Schiff, au Chriègsschiff, vo allè Nationè ohni Diskriminyrig un zu glychè Bedingigè z gewäärè – gegè Bezaalig vo dè Transitgebüürè.

Durch d Schluusè un dè Puente de las Américas isch d Größi vom Schiff abber uff s Panamax-Maß limityrt. Schiff, wo dèmentschprèchend maximal 294,3 Metèr lang un exakt 32,3 Metèr breit sin, hèn i dè Schlüüsè uff beidè Sitè nõch 61 Zentimetèr Abschtand zu dè Wänd vo dè Schlüüsèkammer.

Diè für d Durchfaart bruuchti Zit wörd vum Aadrang un vo dè nit seltenè Näbbel beyflusst. Für buèchti Passagè hèt sie 2011 im Durchschnitt 15,2 Stundè für diè gsamt Streggi un knapp 11 Stundè vo dè Yfahrt i diè èrscht Schlüüse bis zu dè Uusfahrt uss dè letschtè Schlüüsè duèrèt.[4]

Im Johr 2011 sin 14.684 Schiff durch dè Kanaal gfaarè, devõ 6.918 Schiff vo dè Panamax-Klassè. S Transportvolumè hèt 322,1 Mio. PCUMS (Einheitè vo dè Panama Canal Universal Measurement System) betrait; d Gebüürèerlös hèn sich uff 1,73 Milliardè Balboa (= US-Dollar) belaufè.[4][6] Am 4. Septembèr 2010 isch dè chinesische Schüttguèt-Frachter mit èm Namè „Fortune Plum“ (Glückspflumè) als millionschtes Schiff sit dè Eröffnig durch dè Panamakanaal gfaarè.[7]

Bedütend isch dè Kanaal bsunders für d Transpört zwischè dè Oscht- un dè Weschtküschtè vo dè USA sowiè für d Impört uss Asiè, sowit si zu dè Oschtküschtè vo dè USA transportyrt wörred. Diè wichtigschtè Nutzer vom Kanaal sin deshalb d USA un China.[4] Diè transportyrti Warèmengi entschpricht 6 Prozènt vom Wält-Seehandel, abber 68 Prozènt vo allè Warè, wo in US-Häfè be- odder entladè wörrè; für China 23 Prozènt un für Japan 16 Prozènt.

Dè Prys vo dè Passage wörd nõch Art un Größi vom Schiff berèchnet. Sit 2011 gildet è revidyrti, komplexi Gebüürètabellè, welli èn Huufè vo Grund- un Nebbègebüürè enthaaltè duèt, wiè byschpillswys Lotsè-, Schlepper- un Lokomotivgebüürè. Als Aahaltspunkt für diè aafallendè Gebüürè könned d Basisgebüürè vo 74 US-Dollar pro Standardcontainer un vo 134 US-Dollar pro Passagyr-Bett diènè.[8]

Vor èm Bau vom Kanaal hèt diè kürzescht bruuchbari Seevobindig vo dè Oschtküschtè zu dè Weschtküschtè vo Nordamerika durch d Magellanstrõß gfüürt. Durch dè Kanaal isch d Seestreggi New YorkSan Francisco vo öppè 25.000 uff zirka 10.000 Kilometèr vokürzt worrè. D Yschparig vo 15.000 Kilometèr (8.100 Seemeilè) entschpricht bi nèrè eschtimyrtè Schiffsgschwindigkeit vo 15 Knotè ènèrè Vokürzig vo dè Reisezit um rund drei Wochè. Für anderscht ligendi Relationè, öppè vo/nõch Europa odder vo/nõch China isch d Abkürzig naturgmääß gringer.

Dè Kanaal isch 1984 vo dè American Society of Civil Engineers i d Lischtè vo dè historischè Meileschtei vo dè Ingenieursbaukunscht uffgnõ worrè.

Beschrybig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dè Kanaal[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Gatún-Schlüüsè, Bligg vo dè oberschtè Kammèr, hinnè dè Zuèfaartskanaal

Dè Staat Panama erschtrèckt sich öppè 700 Kilometèr entlang vom nüntè Breitègraad, so dass dè Atlantik bezièigswys d Karibik nördlich un dè Pazifik südlich vo Panama liget. Well dè Kanaal vo dè Yfaart uff dè atlantischè Sitè uus in süd-öschtlicher Richtig volauft, lyt selli atlantischi Yfaart weschtlicher als diè witer öschtlich glegeni pazifischi Uusfaart bi Panama-Stadt. Mit anderè Wort: Dè Panamakanaal füürt uff Grund vo sellè geographischè Bsunderheitè in Wescht-Oscht-Richtig vom öschtlicher glegènè Atlantischè Ozean i dè weschtlich glegène Pazifische Ozean.

Uff dè atlantischè Sitè gildet d Yfaart i d Limón Bay (Bahía Limón) zwischè dè Wellèbrècher vo Colón un Fort Sherman (Fuerte Sherman) als Aafang vom Kanaal. D Limón Bay diènt als Reede für wartendi Schiff. S südliche Ènd, wo 8,7 Kilometèr vo dè Yfaart entfèrnt lyt, isch glychzitig dè Aafang vom 3,1 Kilometèr langè Zuèfaartskanaal zu dè Gatún-Schlüüsè.

I dè Gatún-Schlüüsè wörred d Schiff zum künschtlich uffgschtautè Gatúnsee aaghobè, wo im Mittèl 26 Metèr übber m Meeresschpygel lyt[9][10].

Vo dè Gatún-Schlüüsè uus isch i dè südweschtlichè Richtig dè Gatún-Damm z sää, èn 2.300 Metèr langè Staudamm, wo i dè Mitti mit èrè bogèförmigè Bedongmuèr mit 14 großè Stasldoor dè Abfluss us èm See stüèret. Hinter sellem Damm lyt è Wassèrchraftwärk, wo dè Schlüüsèbetrièb un d Stüèrig vom Damm mit Strom vosorgèt.[11] Mit èm Damm isch dè Río Chagres so wit uffgschtaut worrè, dass d Schiff großi Streggè im Gatúnsee faarè könnè un ußerdèmm dè Durchschtich vum Kanaal durch d Bärg nit bis unter dè Meeresschpygel uusghobbè wörrè hèt müèsè.[12]

Gaillard-Durchschtich, Centennial Bridge (northbound)

Im Gatúnsee folgt dè Kanaal in èrè uusbaggertè un guèt mit Tonnè markyrtè,[13] öppè 29 Kilometèr langè Fahrrinnè im früènèrè Bett vom Río Chagres. D Fahrrinnè umgôôt deby voschidni Inslè, unter anderem diè gröscht un bekannteschti Inslè, d Barro Colorado Island (BCI) mit dè glychnamigè Forschigsschtation vo dè Smithsonian Institution. Uff Grund vo dè sit 1946 durrègfüürtè intensivè Beobachtig durch internationali Forscher gildet dè tropische Regèwald uff BCI als dè am beschtè erforschti vo dè Wält. Chlyneri Böötli, wiè d Diènschtböötli vo dè Panama Canal Authority un brivati Segeljachtè, könned im Gatunsee è Banana Cut benamsti Abkürzig durch è ängi Passagè zwischè zwei chlynerè Inslè nää .

Dè Gatúnsee gôôt i dè immer no uffgschtaute Deil vom Río Chagres übber, wellem d Schiff übber 8 Kilometèr lang bis zum Ort Gamboa folgèt. Dört fangt dè rund 13 Kilometèr langi Culebra Cut odder Gaillard-Durchschtich aa, wo d Bärg vo dè kontinentalè Wassèrscheidè durchschnydèt. Dè Kanaal isch uff sebbèrè Streggi urschprünglich nu 152 Metèr breit gsi, dõrum isch für großi Schiff kein Begegnigsvokeer möglich gsi. 2002 isch dè Abschnitt uff 192 Metèr i dè Graadè un uff 222 Metèr in Kurvè erwiterèt worrè. Sitdèmm ka ständig in beidi Richtigè gfaarè wörrè, wa zuè nèrè Ziterschparnis vo mee als 16 Prozènt gfüürt hèt.[14][15]

Kurz vor èm Èndi vom Gaillard-Durchschtich übberquert d Puente Centenario (Centennial Bridge, Johrhundertbrugg),è sechsschpurigi Schrägseilbrugg, dè Kanaal in 80 Metèr Höchi.

Dè Gaillard-Durchschtich èndet a dè Pedro-Miguel-Schlüüsè, wo dè Abschtyg zum Pazifik ygleitet wörd un i dè ebbèfalls künschtlich uffgschtaute, nu rund zwei Kilometèr lange Miraflores-See füürt.

Uff dè anderè Sitè vom 16,5 Metèr übber m mittlerè Wassèrschpygel vom Pazifik ligendè See[11] lyt d Yfaart i d Miraflores-Schlüüsè. Uumittelbar nebbè dè Schlüüsèyfaart fangt dè Miraflores-Damm aa, è 133 Metèr langi Gwichtsschtaumuèr uss Bedong mit acht aahebbarè Staaldoor für d Stüèrig vom Abfluss uss dè Pedro-Miguel-Schlüüsè un uss dèmm i dè See mündende Río Cocoli.[11]

Nõch dè Miraflores-Schlüüsè folgt èn natürlichè Zuèfaartskanaal vorby a dè Hafèaalaagè vo Balboa un unter dè Puente de las Américas (Brugg vo dè beidè Amerikas) durrè i dè Golf vo Panama. Dè Puente de las Américas hèt è lichti Höchi vo 61,3 Metèr übber m MHW – Mittleres Hochwassèr, dõrum isch d Höchi vo dè Schiff uff 57,91 Metèr (190 Fuß) übber dè Wasserlinniè begränzt. Dè Aafang bzw. s Èndi vom Kanaal uff dè bazifischè Sitè wörd durch è Bojè bi dè Isla Perico am Ènd von èm langè Damm markyrt. D Streggi vo dè Schlüüsè bis zu dè Bojè isch guèt 12 Kilometèr lang. Dè Damm diènt dört wennigèr èm Schutz vor aabrandendè Wellè. Er söll villmee dè Ytraag vo Schlamm durch è barallel zu dè Küschtè volaufendè Strömig vohinderè.

Dè Kanaal ka sit dè Erwiterig vom Gaillard-Durchstich au vo großè Schiff durchgehend i beidi Richtigè im Gegèvokeer befaarè wörrè.

Um bi dè zaalrychè Kurvè un Richtigsänderigè keini Missvoschtändnis uffkõ z lòò, wörred alli vom Atlantik zum Pazifik faarendè Schiff als southbound (südwärts faarendi), diè i dè Gegèrichtig zum Atlantik faarendè Schiff als northbound (nordwärts faarendi) bezeichnet.


Film[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weblinggs[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Panamakanaal – Album mit witere Multimediadateie

Einzelnŏchwys[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. S wörred unterschydlichi Längè zwischè 76 un 82 Kilometèr gnennt, je nõchdemm, wo gnau d Èndpünkt aagsetzt wörred un wiè d Kurvè im Gatúnsee gmessè wörrè. È Pfadmessig uff Google Earth hèt 81,7 Kilometèr ergää.
  2. This is the Canal auf der Website der Autoridad del Canal de Panamá/Panama Canal Authority
  3. Artikel 315 vo dè Vofassig vo Panama
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Annual Report 2011 uff dè Website vo dè ACP
  5. Treaty concerning the permanent neutrality and operation of the Panama Canal
  6. D ACP hèt insgsamt èn Umsatz vo 2,3 Milliardè Balboa gmacht, well si au Erlös uss Strom- un Wasserliferigè hèt. Dè Net Profit uss allè Aktivitätè hèt 1,229 Milliardè Balboa betrait
  7. FAQ Tolls and Transit uff dè Website vo dè Autoridad del Canal de Panamá/Panama Canal Authority
  8. Gebüürètabellè vo dè ACP
  9. Genauer: 85 Fuß = 25,9 Meter
  10. FAQ Physical Characteristics uff dè Website vo dè Autoridad del Canal de Panamá/Panama Canal Authority
  11. 11,0 11,1 11,2 El Canal Actual
  12. Bi dè Beurteilig vo dè Yschparig isch es V-förmige Brofyl vum Yschnitt z beachtè: jedi Verdüèfig vum Yschnitt bedütet au è Erwiterig vum Brofyl un dõmit è Villfachs a notwendigèm Uushub.
  13. Vgl. D Foto in El Canal Actual, S. 17
  14. Panama Canal Authority – Culebra Cut Widening Completed (7. November 2001)
  15. Panama Canal Authority Reduces Time Vessels Take to Travel the Canal by more than 16 Percent (21. November 2002)

9.08-79.68Koordinate: 9° 4′ 48″ N, 79° 40′ 48″ W

Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Panamakanal“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.