Milch

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
E Glas Chuehmilch
Milchchueh bim Weide

Milch oder Milich isch d Flüssikeit, wo Süügedier drmit ihri Junge düen ufzieh. Si wird im Utter (bim Mensch in dr Brust) produziert und d Jungdier suuge an dr Zitze zum dringge.

Dr Mensch bruucht Milch au vo Dier, won er domestiziert het, die wichdigste z Europa si d Chüeh, d Geisse und d Schoof. Es git Kulture, wo Kamel, Ross, Büffel und anderi Süüger gmolche wärde.

Im dütsche Sproochruum meint me mit Milch im allgemeine d Chuehmilch, bi andere Milchsorte erwähnt me s Dier, vo welem si chunnt, z. B. Geissemilch, Schoofsmilch usw. Das isch au d Regelig in dr EU.

Zsämmesetzig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Zsämmesetzig vo der Milch vo verschiidene Säugedier
Inhaltsstoff Mensch  Chueh   Schoof   Geiss   Ross   Rendier   Büffel 
Wasser 87,2 % 87,5 % 82,7 % 86,6 % 90,1 % 66,9 % 82,8 %
Chohlehydrat 7,0 % 4,8 % 6,3 % 3,9 % 5,9 % 2,8 % 5,5 %
Milchfett 4,0 % < 4,2 % 5,3 % 3,7 % 1,5 % 16,9 % 7,4 %
Eiwiss 1,5 % 3,5 % 4,6 % 4,2 % 2,1 % 16,9 % 3,6 %
Spurenelemänt 0,3 % 0,7 % 0,9 % 0,8 % 0,4 % 1,2 %

In der Milch si Chohlehydrat, Eiwiss, Vitamin und Spurenelemänt glöst. D Adeil vo de einzelne Inhaltsstoff si aber vo Dierart zu Dierart underschiidlig. Bi Dierarte, wo e sehr energiiintensive Stoffwächsel hai, isch d Milch bsundrigs riich an Fett, Protein und Chohlehydrate. Dozue ghört z.B. d Milch vo Walfisch und Iisbäre. Innerhalb von ere Art hai au s Fuetter, d Haltig, d Laktationsziit und dr Gesundheitszuestand und s Alter vo de Tiere Iifluss uf d Zsämmesetzig vo der Milch.

Die hüfigste Protein, wo öbbe 80 % vo der Gsamtproteinmängi usmache, si d Casein. Die übrige Protein wärde au as Molkeprotein zsämmegfasst. Zu de Molkeprotein ghöre beta-Lactoglobulin, alpha-Lactalbumin, Rinderserumalbumin, Immunglobulin und diProteosepepton. D Huut, wo bim lengere Choche vo Milch an der Oberflechi entstoht, wird dur d Denaturierig vo Albumin verursacht.

S wichtigste Chohlehydrat in der Milch isch d Lactose, drnäbe het s Galactose, Glucose und Spure vo andere Chohlehydrat. Der pH-Wert vo Milch schwankt zwüsche 6,5 für früschi Milch bis öbbe 4,5 für suuri Milch.

Milch as Nahrigsmittel[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Mälche vom Utter von ere Chueh

Für d Nahrigsmittelindustrii z Mitteleuropa hützudags si Milchchüeh der Hauptliferant vo Milch, in de Bärge siis hüfig immer no d Schoof (Schoofsmilch) und d Geisse (Geissemilch), wo aber in dr Vergangeheit grösseri Bedütig gha hai as hüte. Au Ross (Stutemilch) und Huusesel (Eselsmilch), Kamel, Dromedar und Yak, in de Ande in Südamerika sälte au Lama, wärde gmulche. Hoch im Norde wird d Milch vo de Rendier bruucht, z Asie die vo Wasserbüffel, im arabische Ruum wird, näbe dr Geisse- und dr Schoofsmilch, au Milch vo Kamel konsumiert.

Milchsorte[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Milchsorte
Bezeichnig Fettghalt Amerkig
Rohmilch 3,5–5,0 % unbehandleti Milch, daf nume vom
Hof wo si broduziert wird verchauft wärde
In dr Schwiiz wird Rohmilch au
in Chesereie verchauft.
Vorzugsmilch 3,5–4,0 % wie Rohmilch, aber verpackt im
Handel erhältlig
Landmilch min. 3,8 % mit em volle Fettghalt,
muess wärmibehandlet si
Vollmilch min. 3,5 % muess wärmibehandlet si
Fettarmi Milch 1,5–1,8 % muess wärmibehandlet si
Magermilch
entrahmti Milch
max. 0,3 % muess wärmibehandlet si
 Allmänd (Commons): Milk – Sammlig vo witere Multimediadateie
Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Milch“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.