Jugendsprache

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech

Jugendsproch heißt mer e Spiilart vun ere Sproch, wu haüptsächlig unter Jugendlige gschwätzt wird. In de Forschig wird d Jugendsprooch als en bsundre Sprechstil oder Kommunikationsart[1], als Register oder sältener als Soziolekt un Varietät bezeichnet.

E Jugendsprooch als klar abgränzbari Varietät git es aber eigetli nit. Einewäg isch de Begriff Jugendsprooch in de Sproochwüsseschaft inzwüsche fescht etabliert.

Inhaltsverzeichnis

[ändere] Zueordnig un Abgränzig vo de Jugendsprooch

Di meischte Jugendsproochforscher gange hüt devo uss, dass es e Jugendsprooch nit git, scho gar nit als Abgränzig zur „Erwaggenesprooch“[2]. Einewäg goot mer devo uss, dass bstimmti Sprooch- un Kommunikationsmuster für Jugendlichi typisch sin.

In de Soziolinguistik isch defür s Konzept vum Age grading verbreitet, wo aanimmt, dass für jedi Läbensphas e bstimmti Art z schwätze cha entstoo. Wichtig isch d Unterscheidig zwüsche Sproochmuschter, wo für e bstimmti Altergruppe typisch sin, aber au in andri Altergruppe uffdrätte (alters-präferentiell), un sonige, wo alters-exklusiv sin, also numme in dere Altersgruppe vorchömme. Di meischte Merchmool vo de Jugendsprooch beträffe alters-präferentielli Merchmool, alters-exlusivi Merchmool werde vo Jugendsproochforscher meischt als änder oberflächlichi Phänomen aagsänne. Meischt sin Merchmool, wo d Jugendsprooch kennzeichne, also nit unbedingt unter Jugendliche entstande, aber si werde vo Jugendliche hüüfiger wie vo andri bruucht.

E Schwierigkeit isch, im Einzelfall festzstelle, ob e sproochlichs Merchmool alters-abhängig isch, un so jugendtypisch isch, oder ob es sich um en Sproochwandel handlet, wo zwar in de ganze Sproochgmeinschaft verbreitet isch, aber unter jüngri Lüt wyter fortgschritte isch. De Yyfluss vo de Jugendsprooch uff de Sproochwandel wird vo Erwaggsene aber wohl starch überschätzt. En Yyfluss uff d Sproochstruktur hen schynts vorallem Grammatikalisierigsprozess (= en Prozess, wo e eigeständigs Wort sich zumene morphologische Partikel entwigglet; lueg wyter unte für Byspil) un einzelni Wörter wie zum Byspil cool.

E wytri Schwierigkeit bim Abgränze vo de Jugendsprooch, isch dass s Alter wo mit „Jugend“ gmeint isch, sälber nit gnau cha abgränzt werde, un „die Jugendliche“ gnau wie „die Erwaggsene“ kei homogeni, eiheitlichi Gruppe sin.

Es git's au Sproochwüsseschaftler, wo s ganzi Konzept vunere Jugendsprooch für e Fiktion halte bzw für öbis, wo numme uss em voryygnommene Standpunkt vo denne, wo ihre eigne Sproochbruuch als Norm aaluege, erschynt. Luut de Anna-Malin Karlsson zum Byspil unterscheide sich Jugendliche mit ihrem Sproochbruuch nit vo andri soziali Gruppe, wo au bstimmti Sproochforme bevorzuge oder vo andri sproochlichi Register (= Sproochmuster, wo je nooch Situation bruucht werde). Si bezeichnet d Jugendsprooch wäge däm änder als e Genre, en sproochliche Stil wo bstimmti kommunikativi Uffgabe erfüllt[3]. Dass Jugendlichi überhaupt vo Sproochwüsseschaftler als e eigni Gruppe erforscht werde, het luut ihr vorallem de Grund, dass d Forscher sälber nümmi zue dere Altersgruppe ghöre. Hätte Jugendlichi di sproochwüsseschaftlichi Ussbildig zume sich sälber z erforsche, dät d Jugendsprooch scho lang als Fiktion gälte, so wie s Konzept vunere „Frauesprooch“ vo Linguistinne als Fiktion uffgee worde isch[4].

[ändere] Ursache un Funktion vo dr Jugendsprooch

De Haupterklärigsgrund für en eigne Sproochbruuch unter Jugendliche isch zur Identitätsbildig[5]. Vili Merchmool vo de Jugendsprooch, wie d "Bricolage" oder s "Crossing" hen stilistischi un kommunikativi Bedütige, wo yygsetzt werde, zume ganz bstimmti Nuance usszdrugge. Andri markiere d Zueghörigkeit zur Gruppe, wie in vilene Studie wie zur Sprooch vo Jugendliche im Ruhrgebiet[6] oder afro-amerikanischi Jugendlichi [7] festgstellt worde isch. D Jugendsprooch wird so als Abgränzigsmerchmool gäge usse, un zur Sterchig vum innere Zämmehalt yygsetzt. Über d Sprooch wird so di soziali Identität gägenüber Erwaggsene, aber au gägeüber andri Gruppe vo Jugendliche kennzeichnet. Glychzitig wird gägenüber Mitgliider vo de eigni Gruppe Nöchi ussdruggt.

Noch em Hermann Ehmann ka aü dr Dialäkt d Funktion vu nere Jugendsproch ibernämme, wänn sich diä Jugendlige drmit gege d vu dr Erwagsene un dr Schuel ufzwunge Sprochnorm wänn wehre. Des ka bsunders üsserhalb vu dr Ballungsraim dr Fall sii. In dr 70er un 80er Johr isch des - im Zämmehang mit dr "Dialäktwälle" - bsunders uffellig gsii. Dä Dialäkt ka sich aber stark vum eigentlige Ortsdiäläkt unterscheide (Mischung üs hochditscher Jugendsproch un Dialäkt).

[ändere] Merkmol vu dr Jugendsproch

Allgemeingültigi Merchmool vo Jugendsprooche cha mer praktisch nit feschtstelle, wyl sich de Sproochbruuch vo Jugendlichi nit scharf vo däm vo andri Mänsche abgränzt, die Jugendliche kei homogeni Gruppe sin un au wyl sich d Jugendsprooch vil z schnell wandle duet. Allgemein goot mer devo uss, dass in de Jugend stigmatisierti, innovativi un nit-standardlichi Variante am hüüfigschte bruucht werde[8]. Im mittlere Alter nimmt de Bruuch vo stigmatisierte Variante deno ab, un cha deno im fortgschrittene Alter wyder aastyyge.

  • Tabu-Wörter werde hüüfiger bruucht, bsunders Vulgarisme[9]:
  • E werde Intensivierigspartikel hüüfiger bruucht[10]. Byspil defür im alemannische Sproochruum sin Partikel wie "huere-", "hölle-" oder "uu-".
  • Bstimmti Diskursmarker werde yygsetzt, wie d Zitatmarke so im Dütsche („und ich so zu ihr“) oder like im Nordamerikanische Änglisch („and she’s like ‚Um...Well, that’s cool’“) [11].
  • Im Dütsche Sproochruum werde vili Anglizisme überno, was aber für di dütschi Sproochgmeinschaft insgsamt gilt. Des betrifft unter de Jugendliche bsunders Themeberyych wie d Mode oder d Musik, wo vo de änglische Jugendkultur prägt sin.
  • Es werde Wörter umdütet, was aber au nit numme für d Jugendsprooch gilt; z.B Biene für e hübschs Maidli.
  • S git aber aü eigeni Dialäkt-Wortschepfunge. Noch em Ehmann isch e Synonym fir "schönes Mädchen" gsii
    • z Berlin: Knackarsch, Geile Göre, Semmeltörtchen, Sweety, Mamsell, heiße Schrippe usw.
    • in dr bayrische Alpe: Deandl, Kälbchen, Weiberl, Bärin, Pupperl, Katz, Mizzi usw.
    • z Bärn: Gäbigs Ziegeli, Flämmli, Bibi, Zigerschütti, Chrabi, Fuder(e), Spätzli

Uff de Stilebene findet sich usserdäm e Phänomen, wo mit em französische Begriff Bricolage oder uff Dütsch Stilbastelei bezeichnet wird. Bi de Bricolage werde verschidni Sprecharte uss verschidni Situatione mitenand verchnüpft un verändret. Zum Byspil werde Konversationsmuster ussem Unterricht, Comics, Fernsehserie in di eigni Gsprööch yybaut.

Näbe de Bricolage isch e hüüfigs Phänomen, dass s sproochlichi Repertoir uss mehrere Codes (= Sproochvarietäte wie Fremdsprooche, echti oder stereotypischi Dialäkt vo regionale oder soziale Gruppe, etc) bestoot, wo ussem Umfäld überno werde. Des Phänomen isch in dr Sproochwüsseschaft als „Crossing“ bekannt. De Weggsel zunere Sprechwyys vunere andre soziale, ethnische oder regionale Gruppe, het e kommunikativi Funktion. So cha öber zum Byspil einzelni Sätz oder Wörter uss ere Sprooch, oder en echte oder stereotypische Akzent vo Fremdsproochige (z.B Migrante) yysetze, zume sich spiilerisch als öberen vo dere Gruppe z präsentiere bzw als öberen mit stereotypischi Merchmool vo dere Grupp. Des „Crossing“ isch e churzfrischte Weggsel, un di stilistischi Wirkig bestoot ebe grad uss em Bruch mit de Art, wiemer normalerwys schwätzt.

[ändere] Yystellige zur Jugendsprooch

In de Forschig wird vilmool untersuecht, wie d Ussdruggswyys vo Jugendliche vo ene sälber, un vo Erwaggseni beurteilt werde. Vo Erwaggsene wird de Sproochbruuch vo Jugendliche meischt negativ un mit Vorurteil beurteilt, un als ruuch, vulgär oder verarmt beschrybe. In de 60er Joor het mer sonigi Meinige au vo Sproochwüsseschaftler ghört. So het de Heinz Küpper 1961 d Jugendsprooch als „Jargon einer bestimmtem Sondergruppe“ bezeichnet, wo de „größeren und wertvolleren Teil der Jugend erniedrigt und beleidigt.[12]. Äänlichs schrybt de Helmut Lamprecht 1965: „Die Witzigkeit des Jargons ist nur äußerlich, in Wahrheit spiegelt er sprachliche Verwilderung und emotione Verrohung wider.[13]. Ab de 80er Joor aber hen Sproochwüsseschafter aagfange, d Sprooch vo de Jugendliche objektiv und wüsseschaftlich z untersueche, un hüt wird d Jugendsprooch vo Linguiste als gnauso komplex wie andri Sproochspiilarte bhandlet.

Usserhalb vo de Sproochwüsseschaft wird d Sprooch aber einewäg negativ beurteilt un stigmatisiert, un vilmool als Verarmig oder sogar Bedrohig vo de Sprooch aagluegt. De William Labov, eine vo de wichtigschte Soziolinguiste vo hüt, schrybt in sym Werch über de Sproochwandel dezue:

„Some older citizens welcome the new music and dances, the new electronic devices and computers. But no one has ever been heard to say, "It's wonderful the way young people talk today. It's so much better than the way we talked when I was a kid."[14]

(William Labov)

In ere Studie vo de Susanne Wachau vo 1989 sin Beurteilige vo de Jugendsprooch durch Erwaggseni un Jugendlichi sälber erhobe worde. Vo de Erwaggsene isch d Jugendsprooch zum Byspil als „Fäkalien- bzw. Gossensprache“ bezeichnet worde, un en Lehrer het gmeint: „Die Sprache ist brutal und abgeflacht...Ich finde es nicht nur bedauerlich, daß Jugendsprache gesprochen wird, sondern auch schlimm.[15]“. Im Gägezug hen Jugendlichi d Sprooch vo de Erwaggsene als Umständlich, indirekt, schleimig, langweilig, hässlich aber au als gewählter beschrybe[16]. Glychzitig hen si sälber erkannt, dass si sich durch d Sprooch vo de Erwaggsene abgränze wenn. De Peter Schlobinski, d Gaby Kohl un d Irmgard Ludewigt meine insgsamt sogar, dass Jugendlichi ihri Sprooch differenzierter beurteile dien wie d Erwaggseni.

[ändere] Jugendsproche in dr Gschicht

Jugendsproche vu verschiidene Schichte in dr Gschicht sin numme zum fasse, wänn si iberliiferet oder bsproche wore sin. Do dra hän d friähjere Autore normalerwiis ke Inträssi gha. Do bildet numme d Stüdäntesproch ("Burschensprache") e Üsnahm, wu sitter em 17. Johrhundert sich het kenne entwickle - vorhär isch an dr Uni sowiso latiinisch glehrt un z.T. gschwätzt wore. Allerdings isch s Latiinisch aü e Quälle vu dr Jugendsproch gsii, so bim Wort Pfifficus (Ändung -icus).
Sitter em 20. Johrhundert isch aü d Pennälersproch (Schiälersproch) erforscht wore, wu stark vu dr Stüdäntesproch beiiflusst gsii isch.

[ändere] Litratür / Fuessnote

  • Jannis Androutsopoulos & Arno Scholz (Hrsg.). (2001). Jugendsprache, langue des jeunes, youth language - Linguistische und soziolinguistische Perspektiven. Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften. ISBN 3-631-34031-1.
  • Peter Schlobinski, Gaby Kohl & Irmgard Ludewigt. (1993). Jugendsprache - Fiktion und Wirklichkeit. Westdeutscher Verlag. ISBN 3-531-12268-1.
  • Hermann Ehmann: Jugendsprache und Dialekt. Regionalismen im Sprachgebrauch von Jugendlichen. Opladen 1992
  1. Schlobinski 1996, zitiert vo de Eva Neuland in Androutopoulos 2001, pp. 71
  2. Karlsson in Androutopoulos 2001. pp. 261
  3. Karlsson in Androutopoulos 2001
  4. Karlsson in Androutopoulos 2001. pp. 278
  5. Karlsson in Androutopoulos 2001, pp. 265
  6. Eckert 1989 in Androutsopoulos 1998, pp. 22
  7. Rickford 1991 in Androutsopoulos 1998, pp. 22
  8. Androutsopoulos 1998, pp. 6
  9. Androutsopoulos 1998, pp. 9. Er zitiert debi Studie vo Cheschire 1982, Radtke 1990, Andersson/Trudgill 1990 un Stenström 1995
  10. Androutsopoulos 1998, pp. 9
  11. Androutsopoulos 1998, pp. 15
  12. Schlobinski et al. (1993). pp. 9
  13. Schlobinski et al. (1993). pp. 9
  14. Principles of Linguistic Change: Social Factors, Blackwell: 1994
  15. in Schlobinski et al. (1993). pp. 64
  16. Schlobinski et al. (1993). pp. 62
Persönlichi Wärkzüg
Namensryym

Variante
Wievylmol agluegt
Aktione
Navigation
Mitarbet und Hilf
Wärchzügchäschtli
Drucke/exportiere
Anderi Sprooche