Zum Inhalt springen

Sonderzeiche

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
(Witergleitet vun Wikipedia:Sonderzeichen)

Zum Sonderzeiche z iitippe gits verschidnigi Möglichkeite:

  • Du gisches direkt uf de Tastatur ii (Lueg au Deadkey)
  • Du kopiersch s Sonderzeiche usere Zeichetabelle, wie denen wo une dra sind
  • Mitere Iigoobihilf vom Betriibsystem

Wiki-Zeiche uusschalte

[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Mengisch isch es nützlich, d Interpretation vo de Wikibefeel [ ] * # z underdrugge. Deför tuesch aifach die zwüschet <nowiki> und </nowiki> setze.

Sortierig noch Funktion

[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Allgemeini Sonderzeiche

[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Do sind e paar Sonderzeiche, wo för d Arbet a de Wikipedia bruucht werde chönd:

Zeiche Name
&nbsp;umbruchloses Leerzeiche (engl: non-breaking space)
&chaufmännisches Und
¢Cent-Zeiche
£Pfund
¤Wäärig
¥Yen
Euro
§Paragraph
¨Umluut / Trema-Akzent1
©Copyright-Zeiche
Unendlich
ªFeminins Ordinalzeiche (in romanische Sprooche)
¬Nöd-Zeiche
®Registered Trademark-Zeiche
¯Macron
°Grad
±plus/minus
´Akut2
µMikro / griechische Buechstabe My
Absatzzeiche
·Punkt i de mittlere Höchi (Komma im Georgische)
¸Zedille
ºMaskulins Ordinalzeiche (i romanische Sprooche)
÷engl. Divisionszeiche
verstorbe (de normali Stern „*“ stoot för: uf d Welt cho)
männlich
wiiblich
ßScharfs S / Eszett – Ligatur (langs s und z)
⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹hochgstellti Zaale 0–9
₀₁₂₃₄₅₆₇₈₉tüüfgstellti Zaale 0–9

Aamerkige:
1: Werd nume ganz selte brucht und denn i de Regle mitem dopplete Aafüerigszeiche verwechslte.
2: Werd hüüfig mitem Uuslassigszeiche " ' " verwechslet, wo äänlich uusiet.

Zeiche Name
links Aafüerigszeiche (tütsch)
links Aafüerigszeiche (englisch), am Schluss (tütsch)
rechts Aafüerigszeiche (englisch)
eifachs links Aafüerigszeiche (tütsch)
eifachs links Aafüerigszeiche (englisch), am Schluss (tütshc)
eifachs rechts Aafüerigszeiche (englisch)
« Guillemets, wo uf links lueget1
»Guillemets, wo uf rechts lueget1
 aifachs, Guillemet, wo uf links lueget1
aifachs, Guillemet, wo uf rechts lueget1
¡umdrüllts Uusruefzeiche
¿umdrüllts Froogezeiche
-Minus/Bindestrich
Gedankestrich2
&nbsp;umbruchloses Leerzeiche

1) D Verwendig vo de Aafüerigszeiche isch i jedem Land andersch, da heisst, d Elsasser, d Schwoobe und d Badenser, d Vorarlberger und d Schwiizer hend anderi Reglige. Lueg under Webtypografii


Unicode hät sälli Zeiche für hoch- un diefgstellti Zahle un Symbol. Sälli chönne abber uff viile Browser nit richtig dargstellt were, drum sotte si im Allgemeine nit bruucht were. E Usnahm sin hochgstellti Zahle (¹ ² ³) in Eiheite wie m².

Hochstellig
⁰ ⁱ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ⁺ ⁻ ⁼ ⁽ ⁾ ⁿ &#8304; &#8305; &#185; &#178; &#179; &#8308; &#8309; &#8310; &#8311; &#8312; &#8313; &#8314; &#8315; &#8316; &#8317; &#8318; &#8319;
Diefstellig
₀ ₁ ₂ ₃ ₄ ₅ ₆ ₇ ₈ ₉ ₊ ₋ ₌ ₍ ₎ &#8320; &#8321; &#8322; &#8323; &#8324; &#8325; &#8326; &#8327; &#8328; &#8329; &#8330; &#8331; &#8332; &#8333; &#8334;
GroossNameChliiName
ÀA mit Gravisàa mit Gravis
ÁA mit Akutáa mit Akut
ÂA mit Zirkumflexâa mit Zirkumflex
ÃA mit Tildeãa mit Tilde
ÄA mit Umluutäa mit Umluut
ÅA mit Ringåa mit Ring
ÆAE-Ligaturæae-Ligatur
ĀA mit Macronāa mit Macron
ÇC mit Cédilleçc mit Cédille
ÈE mit Gravisèe mit Gravis
ÉE mit Akutée mit Akut
ÊE mit Zirkumflexêe mit Zirkumflex
ËE mit Tremaëe mit Trema
ĒE mit Macronēe mit Macron
ÌI mit Gravisìi mit Gravis
ÍI mit Akutíi mit Akut
ÎI mit Zirkumflexîi mit Zirkumflex
ÏI mit Tremaïi mit Trema
ĪI mit Macronīi mit Macron
ÑN mit Tildeñn mit Tilde
ÒO mit Gravisòo mit Gravis
ÓO mit Akutóo mit Akut
ÔO mit Zirkumflexôo mit Zirkumflex
ÕO mit Tildeõo mit Tilde
ÖO mit Umluutöo mit Umluut
ØO mit Schrägstrichøo mit Schrägstrich
ŌO mit Macronōo mit Macron
ŒOE-Ligaturœoe-Ligatur
ÙU mit Gravisùu mit Gravis
ÚU mit Akutúu mit Akut
ÛU mit Zirkumflexûu mit Zirkumflex
ŨU mit Tildeũu mit Tilde
ÜU mit Umluutüu mit Umluut
ŪU mit Macronūu mit Macron
  ÿy mit Diärese

Mathematischi Zeiche

[ändere | Quälltäxt bearbeite]

För churzi mathematischi Formle imene fortlaufende Tegscht gits au Sonderzeiche, wo bruucht werde chönet. Variable söttet kursiv gschribe werde: xA. Ableitige söttet nöd mit eme Apostroph gschribe werde (''f'''(''x'')), sondern mit em Acute-Sonderzeiche: ''f''´(''x''), da git: f´(x). Potenze chönet mit em <sup></sup>-Tag dargstellt werde, aso ''a''<sup>4</sup> für a4.

Komplizierti mathematischi Formle söttet aber besser i TeX gschribe werde. Lueg do: Wikipedia:TeX.

Zeiche Iigoob
∫ ∑ ∏ √ − ± ∞ &int; &sum; &prod; &radic; &minus; &plusmn; &infin;
≈ ∝ ≡ ≠ ≤ ≥ → &asymp; &prop; &equiv; &ne; &le; &ge; &rarr;
⋅ × · ÷ ∂ ′ ″
&sdot; &times; &middot; &divide; &part; &prime; &Prime;
∇ ‰ ° ∴ ℵ ø
&nabla; &permil; &deg; &there4; &alefsym; &oslash;
∈ ∉ ∩ ∪ ⊂ ⊃ ⊆ ⊇
&isin; &notin; &cap; &cup; &sub; &sup; &sube; &supe;
¬ ∧ ∨ ∃ ∀
&not; &and; &or; &exist; &forall;
⇒ ⇔→ ↔
&rArr; &hArr; &rarr; &harr;
α β γ δ ε ζ
&alpha; &beta; &gamma; &delta; &epsilon; &zeta;
η θ ι κ λ μ ν
&eta; &theta; &iota; &kappa; &lambda; &mu; &nu;
ξ ο π ρ σ ς
&xi; &omicron; &pi; &rho; &sigma; &sigmaf;
τ υ φ χ ψ ω
&tau; &upsilon; &phi; &chi; &psi; &omega;
Γ Δ Θ Λ Ξ Π
&Gamma; &Delta; &Theta; &Lambda; &Xi; &Pi;
Σ Φ Ψ Ω &Sigma; &Phi; &Psi; &Omega;

IPA-Luutschrift

[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Lueg Internationals Phonetisches Alphabet.

E paar Symbol wie Bullet, Euro sind Sonderfäll. Sie werdet vo de meiste Browser richtig dargstellt.

Gliderigspunkt
Wäärigszeiche für de Euro
Trademark-Zeiche

Sonderzeiche vo Fremdsprooche

[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S werd bi internationale Artikel gwünscht, as au i de alemannische Wikipedia de jewilig Begriff i sinere Originalschriibwiis aggee werd. Binere fremde Schrift, wie Hebräisch oder Griechisch söll de Uusdruck i de Originalschrift i Chlammere hinderem Artikelname stoo.

D Verwendig vo Sonderzeiche i Artikelname reglet d Wikipedia:Nameskonventione.

Egyptischi Hiiroglyyphe

[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Lüeg Hiiroglyyphe.

ÁA mit Akut áa mit Akut
ÄA mit Trema äa mit Trema
ÉE mit Akut ée mit Akut
ËE mit Trema ëe mit Trema
ÊE mit Zirkumflex êe mit Zirkumflex
ÍI mit Akut íi mit Akut
ÏI mit Trema ïi mit Trema
ÓO mit Akut óo mit Akut
ÖO mit Trema öo mit Trema
ÔO mit Zirkumflex ôo mit Zirkumflex
ÚU mit Akut úu mit Akut
ÜU mit Trema üu mit Trema
ÛU mit Zirkumflex ûu mit Zirkumflex
ÝY mit Akut ýy mit Akut

ʼn sott durch ’n ersetzt were.

Lueg do: Better_Arabic keyboard – Uf dere Siite chönet anere arabische Tastatur d Wörter inegee werde, wo denn i HTML-Zeiche verwandlet werdet.

S Bosnische bruucht die gliiche Zeiche wie s Kroatische.

Lueg: Kyrillisches Alphabet - Bulgarisch.

Chinesisch – Pinyin

[ändere | Quälltäxt bearbeite]
Vokal1. Don2. Don3. Don4. Don
AĀÁǍÀ
aāáǎà
EĒÉĚÈ
eēéěè
ÊÊ̄Ê̌
êê̄ếê̌
IĪÍǏÌ
iīíǐì
OŌÓǑÒ
oōóǒò
UŪÚǓÙ
uūúǔù
ÜǕǗǙǛ
üǖǘǚǜ

Als Silbetrännzeiche wird e Apostroph (’) verwändet.

Theoretisch sin i mPinyin au sälli Sunderzeiche erlaubt, si were abber in de Praxis chuum verwändet:

gwöhnligzhchshng
Varianteĉŝŋ
ĈC mit Zirkumflex ĉc mit Zirkumflex
ĜG mit Zirkumflex ĝg mit Zirkumflex
ĤH mit Zirkumflex ĥh mit Zirkumflex
ĴJ mit Zirkumflex ĵj mit Zirkumflex
ŜS mit Zirkumflex ŝs mit Zirkumflex
ŬU mit Brevis ŭu mit Brevis

Lueg au: Esperanto-Alphabet

ÄA mit Umluut äa mit Umluut
ÖO mit Umluut öo mit Umluut
ÕO mit Tilde õo mit Tilde
ŠS mit Hatschek šs mit Hatschek
ÜU mit Umluut üu mit Umluut
ŽZ mit Hatschek žz mit Hatschek

Bemerkig: Š,š und Ž,ž chömet nu i Wörter us andere Sprooche vor.

ChleibüechstabeGroßbüechstabeNamme
áÁA mit Akut
ðЄEdd“ (nit z verwechsle mit em Bosnische D mit Quärstrich)
íÍI mit Akut
óÓO mit Akut
úÚU mit Akut
ýÝY mit Akut
æÆA-E-Ligatuur
øØO mit diagonalem Strich

Bemerchig: S ø, Ø cha mer au mit ö, Ö schriibe, was abber sälte un numme in altertümligem Zämmehang vorchunnt.

Finnisch/Schwedisch

[ändere | Quälltäxt bearbeite]
ÅA mit Kroužek åa mit Kroužek
ÄA mit Umlut äa mit Umlut
ÖO mit Umlut öo mit Umlut
àa mit Akzent Gravis ÀA mit Akzent Gravis
âa mit Zirkumflex ÂA mit Zirkumflex
çc mit Cédille ÇC mit Cédille
ée mit Akzent Akut ÉE mit Akzent Akut
èe mit Akzent Gravis ÈE mit Akzent Gravis
êe mit Zirkumflex ÊE mit Zirkumflex
ëe mit Trema (nie am Wortaafang) ËE mit Trema (nie am Wortaafang)
îi mit Zirkumflex ÎI mit Zirkumflex
ïi mit Trema ÏI mit Trema
ôo mit Zirkumflex ÔO mit Zirkumflex
œoe-Ligatuur ŒOE-Ligatuur
ùu mit Akzent Gravis (numme im Wort "où") ÙU mit Akzent Gravis
ûu mit Zirkumflex ÛU mit Zirkumflex
üu mit Trema ÜU mit Trema
ΑαAlpha
Άάbetonts Alpha
ΒβBeta
ΓγGamma
ΔδDelta
ΕεEpsilon
Έέbetonts Epsilon
ΖζZeta
ΗηEta
Ήήbetonts Eta
ΘθTheta
ΙιIota
Ίίbetonts Iota
ΪϊIota mit Uuflösigszeiche
ΐbetonts Iota mit Uuflösigszeiche
ΚκKappa
ΛλLambda
ΜμMy
ΝνNy
ΞξXi
Ο (nöd tütsches O!)ο (nöd tütsches o!)Omikron
Όόbetonts Omikron
ΠπPi
ΡρRho
ΣσSigma
 ςSchlusssigma
ΤτTau
ΥυYpsilon
ΫϋYpsilon mit Uuflösigszeiche
Ύύbetonts Ypsilon
ΰbetonts Ypsilon mit Uuflösigszeiche
ΦφPhi
ΧχChi
ΨψPsi
ΩωOmega
Ώώbetonts Omega
;griechischs Froogezeiche
·griechische Hochpunkt (semikolon-artig)
ChleibüechstabeGroßbüechstabeNamme
āĀA mit Kahakō
ēĒE mit Kahakō
īĪI mit Kahakō
ōŌO mit Kahakō
ūŪU mit Kahakō
ʻʻOkina
אAleph
בBeth
גGimel
דDaleth
הHe
וWaw
זZajin
חChet
טTet
יJod
ךSchluss-Kaph
כKaph
לLamed
םSchluss-Mem
מMem
ןSchluss-Nun
נNun
סSamech
עAjin
ףSchluss-Pe
פPe
ץSchluss-Sade
צSade
קKoph
רResch
שSin / Schin
תTaw
ChliibuechstabeGroossbuechstabeName
ðÐEth (nöd verwechsle mitem kroatische D mit Querstrich)
þÞThorn
æÆAE-Ligatur
ČC mit Hatschek čc mit Hatschek
ĆC mit Akut ćc mit Akut
ĐD mit Querstrich (cha bi typographische Problem au as Dj gschribe werde)

nöd verwechsle mitem isländische Eth

đd mit Querstrich (cha bi typographische Problem au as dj gschribe werde)
ŠS mit Hatschek šs mit Hatschek
ŽZ mit Hatschek žz mit Hatschek

För s Kurdische cha di latinisch Schrift mit de gliiche Zeiche wie bimTürkische bruucht werde.

ĀA mit Macron āa mit Macron
ČC mit Hatschek čc mit Hatschek
ĒE mit Macron ēe mit Macron
ĢG mit Komma une ģg mit Komma obe
ĪI mit Macron īi mit Macron
ĶK mit Komma une ķk mit Komma une
ĻL mit Komma une ļl mit Komma une
ŅN mit Komma une ņn mit Komma une
ŠS mit Hatschek šs mit Hatschek
ŪU mit Macron ūu mit Macron
ŽZ mit Hatschek žz mit Hatschek
ĄA mit Ogonek ąa mit Ogonek
ČC mit Hatschek čc mit Hatschek
ĖE mit eme chliine Punkt ėe mit eme chliine Punkt
ĘE mit Ogonek ęe mit Ogonek
ĮI mit Ogonek įi mit Ogonek
ŠS mit Hatschek šs mit Hatschek
ŪU mit Macron ūu mit Macron
ŲU mit Ogonek ųu mit Ogonek
ŽZ mit Hatschek žz mit Hatschek

Lueg: Kyrillisches Alphabet - Mazedonisch

Niderländisch

[ändere | Quälltäxt bearbeite]
ÉE mit Akut ée mit Akut
ËE mit Trema ëe mit Trema
ÏI mit Trema ïi mit Trema
IJIJ-Ligatuur ijij-Ligatuur
ÓO mit Akut óo mit Akut
ŸY mit Trema ÿy mit Trema

Aamerchig: Mänkmoll wird Ÿ odder Y statt IJ gschribe, wiil sälli Büechstabe enand in viile Schrifte ähnlig sehn. Eigentli kännt s Holländisch weder Y no Ÿ (ußer Främdwörter); wu d'Ligatur nit darstellbar isch, cha si (wie's bsunders im flämische Sprochgebiet vu Belgie bassiert) durch IJ (nit Ij) un ij ersetzt were.

ĄA mit Ogonek ąa mit Ogonek
ĆC mit Akut ćc mit Akut
ĘE mit Ogonek ęe mit Ogonek
ŁL mit Strich łl mit Strich
ŃN mit Akut ńn mit Akut
ÓO mit Akut óo mit Akut
ŚS mit Akut śs mit Akut
ŹZ mit Akut źz mit Akut
ŻZ mit Punkt obe żz mit Punkt obe
Z. Bezeichnig Z. Bezeichnig
links Aafüerigszeiche rechts Aafüerigszeiche
«links Aafüerigszeiche2 »rechts Aafüerigszeiche2
-Bindestrich Gedankestrich
ĂA mit Brevis ăa mit Brevis
ÂA mit Zirkumflex âa mit Zirkumflex
ÎI mit Zirkumflex îi mit Zirkumflex
ȘS mit Komma une șs mit Komma une
ȚT mit Komma une țt mit Komma une

Bemerchig: Falsch isch d'Ersetzig vu de Zeiche mit Unterkommata durch sälli mit Zedille:

falsch richtig falsch richtig
Z. Bezeichnig Unicode10 Z. Bezeichnig Unicode10
ŞS mit Zedille350536 şs mit Zedille351537
ŢT mit Zedille354538 ţt mit Zedille355539

De Grund isch gsi, dass mänki (mittlerwiili veralteti) Zeichesetz d'Zeiche mit Unterkommata nit gha hänn, wohl abber ihri Entsprächige mit Zedille. Wiil sich Zedille un Unterkommata sehr ähnlig sin, hät mer d'Ersetzig zwar für verträttbar ghalte, d'Verwändig vum falsche Zeiche isch abber bi de Süech e Problem. Sällewäg sotte in Züechumft numme no di typografisch richtige Zeiche bruucht were.

Lueg: Kyrillisches_Alphabet#Russisch

Lueg: Kyrillisches_Alphabet#Serbisch

Wenns mit latinische Buechstabe gschribe werd, werdet die gliiche Zeiche wie för s Kroatische bruucht.

ÁA mit dĺžeňáa mit dĺžeň
ÄA mit Umluutäa mit Umluut
ČC mit mäkčeňčc mit mäkčeň
ĎD mit mäkčeňďd mit mäkčeň
ÉE mit dĺžeňée mit dĺžeň
ÍI mit dĺžeňíi mit dĺžeň
ĽL mit mäkčeňľl mit mäkčeň
ĹL mit dĺžeňĺl mit dĺžeň
ŇN mit mäkčeňňn mit mäkčeň
ÓO mit dĺžeňóo mit dĺžeň
ÔO mit Zirkumflexôo mit Zirkumflex
ŔR mit dĺžeňŕr mit dĺžeň
ŠS mit mäkčeňšs mit mäkčeň
ŤT mit mäkčeňťt mit mäkčeň
ÚU mit dĺžeňúu mit dĺžeň
ÝY mit dĺžeňýy mit dĺžeň
ŽZ mit mäkčeňžz mit mäkčeň
ČC mit Hatschek čc mit Hatschek
ŠS mit Hatschek šs mit Hatschek
ŽZ mit Hatschek žz mit Hatschek
ÁA mit Akut áa mit Akut
ČC mit Hatschek čc mit Hatschek
ĎD mit Hatschek ďd mit Hatschek
ÉE mit Akut ée mit Akut
ĚE mit Hatschek ěe mit Hatschek
ÍI mit Akut íi mit Akut
ŇN mit Hatschek ňn mit Hatschek
ÓO mit Akut óo mit Akut
ŘR mit Hatschek řr mit Hatschek
ŠS mit Hatschek šs mit Hatschek
ŤT mit Hatschek ťt mit Hatschek
ÚU mit Akut úu mit Akut
ŮU mit Krouzek ůu mit Krouzek
ÝY mit Akut ýy mit Akut
ŽZ mit Hatschek žz mit Hatschek
ÂA mit Zirkumflex âa mit Zirkumflex
ÇC mit Zedille çc mit Zedille
ĞG mit Breve ğg mit Breve
ÎI mit Zirkumflex îi mit Zirkumflex
İI mit Punkt ii
II ıi ooni Punkt
ÖO mit Trema öo mit Trema
ŞS mit Zedille şs mit Zedille
ÛU mit Zirkumflex ûu mit Zirkumflex
ÜU mit Trema üu mit Trema


Lueg: Kyrillisches_Alphabet#Ukrainisch

ÁA mit Akut áa mit Akut
ÉE mit Akut ée mit Akut
ÍI mit Akut íi mit Akut
ÓO mit Akut óo mit Akut
ÖO mit Umluut öo mit Umluut
ŐO mit doppletem Akut őo mit doppletem Akut
ÚU mit Akut úu mit Akut
ÜU mit Umlaut üu mit Umlaut
ŰU mit doppletem Akut űu mit doppletem Akut

Tastatuurdriiber

[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Viili vu de obe bschribene Sunderzeiche cha mer unter X11 (GNU/Linux, BSD un anderi Unix-ähnligi) diräkt mit de Tastatuur iigee, wenn in de Konfigurationsdatäi vum X-Server, xorg.conf, im Abschnitt für d'Definition vu de Tastatuur d'Option XkbVariant uff de Wärt deadkeys gsetzt isch. Alternatiiv gitt's, au bi de empfohlenere Iistellig nondeadkeys, e noo größers Iigabspektrum durch d'Compose-Taste (äntwäder Shift+Strg odder di rächti Windows-Taste).

Windows hät de Keyboard Layout Creator vu Microsoft, wu mer eigeni Tastatuurtriiber cha erstelle. E Tastatuurtriiber für viili europäischi Sunderzeiche (un typographischi Aafiehrigszeiche), wu dodemit erstellt wore isch, gitt's vu de Darinka un em Holger vun Rauch .

Unter Mac OS X empfihlt sich d'Tastatuurbelegig US Erwitert. Si isch unter „Landeseinstellungen“ > „Tastaturmenü“.

Ußerdemm gitt's s Programm Keyman vu Tavultesoft (fräi für de nitkommerziälle Gebruuch) un fertigi Tastatuurtriiber defür, zum Bispil s German Extended Unicode Keyboard vum Lukas Pietsch.

Witerhii gitt's di fräii un für alli gebrüüchlige Bedriebssystem verfiegbari Neo-Tastatuurbelegig, wu di diräkti Iigab vu viile Sunderzeiche möglig macht un d'Compose-Taste unter Windows verfiegbar macht.