Kaisertum Ööschterrych

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Dialäkt: Züritüütsch

Kaisertum Ööschterrych hät zwoo Bidüütige:

ales zäme = s Kaisertum Ööschterrych vo 1816 bis 1867
  • Zum äinten isch es der offiziell Name vo de Habsburgermonarchy vo 1804 bis 1867 gsy, aso vom ganze groosse Rych vom Vorarlbèèrg im Weschten über Ööschterrych und Ungarn bis i d Bukowina und uf Sibebürgen im Oschte und vo Böömen und Galizien im Norde bis Dalmaazien im Süüde.
S Kaisertum Ööschterrych isch drum gründet woorde, wil s Häilig Röömisch Rych under em Truck vom Napoleon druuf und draa gsy isch, sich uufzlööse. Daademit wèèr aber de Kaisertitel, wo mit dèm Rych verbunde gsy isch, verloore ggange. De röömisch-tüütsch Kaiser Franz II. hät aber wele Kaiser blybe, zum em Napoleon rangmèèssig ebebürtig z sy – dèè hät sich 1804 nämli zum Kaiser vo de Franzoose laa uusrüeffe. Also hät de Franz naaezoge und sich zum ööschterrychische Kaiser Franz I. erchlèèrt. Zwäi Jaar spööter hät er dänn di röömisch-tüütsch Kaiserchroonen abgläit. Daademit häts z Europa drüü Kaiserrych ggèè: Frankrych (nu na bis 1815), Ööschterrych und Russland. S nöi tüütsch Kaiserrych isch eerscht 1871 dezuechoo (lueg Tüütsches Rych) – de prüüssisch König hät natüürli welen uf de glyche Stuuffe staa wie syni Koleege z Ööschterrych und z Russland.
1867 hät dänn der ööschterrychisch-ungaarisch Uusglych stattgfunde, und s Kaisertum Ööschterrych isch i zwoo Helftenen uuftäilt woorde, nämli i d «Königrych und Länder, wo im Rychsraat verträtte sind» (inoffiziell Cisleithaanie), und i d «Länder vo de Häiligen Ungaarische Chroone» (inoffiziell Transleithaanie); lueg Ööschterrych-Ungarn. De Kaisertitel hät aber wyteräxischtiert; de Franz Joseph isch Kaiser und König im Glyche gsy (König für die ungaarisch Rychshelfti).
gääl = s Kaisertum Ööschterrych vo 1915 bis 1918
  • Zum anderen isch es vo 1915 bis 1918 der offiziell Name gsy vo de «Königrych und Länder, wo im Rychsraat verträtte sind». De Name «Kaisertum Ööschterrych», wo ab 1867 nümen eso klaar definiert gsy isch, isch daademit klaar und tüütli em Name «Königrych Ungarn» gägenübergstande, wo «d Länder vo de Häiligen Ungaarische Chroone» umfasst hät.