Gutnisch

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech

Gutnisch (Gutamål) isch ä nordgermanischi Schprôch wo uf dr Insel Gotland gschwätz wird.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Gutnisch isch ä sehr archhaischi Schprôch, wo sich wege dr politischi Unabhängigkait vo Gotland bis 1361 hät chönne selbschtdändig entwiggle. ‘S git au ä Teorii, aß Gutnisch mitem Gotischi verwandt gsi isch; wail ‘d Gote möglicherwiis vo Gotland cho sin. D‘ erschti schriftlichi Schpure vum Gutnischi schtammet usem 14te Jôhrhundert: äs Gsetzbuech (Guta Lagh), verschtreuti Rune Inschrifte, ä Chalender, un ä Beschriibig vo dr Gschicht vo dr Gotländer. Bis in 17te Jôhrhundert hät sich Gutnisch als Schriftschprôch chönne halte; danôch isch s vum Dänischi un schpöter vum Schwedischi verdrängt wore. In de näggschti Jôhrhunderte isch Gutnisch schtark vo denne Schprôche behiinflusst wore.

Schdatus[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Gutnisch isch offiziäl nüt annerchannt, un wird oft fälschlich als ä schwedischa Dialekt agsehe. D‘ Wirklichkait schaut so us, aß es traditionelle Gutnisch numme nô im Innere vo dr Insel gschprôche wird, während mer in de Schtädt äs Gotländska schwätzt, wo ä schwedischa Dialekt isch mit schtarkem Gutnischem Subschrat. Richtiges Gutnisch wird numme nô im Südoschte vo Gotland gschprôche; un im Rescht vo dr Insel manchmal nô in Lieder benutzt. Gutnisch hät kai guetes Preschtige un isch akut am Usschterbe. Texte wered numme nô selte uf Gutnisch verfasst.


Biischpil[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ä text usem Guta Lagh (vo etwa 1300)

Þa en ogutniscr maþr drepr ogutniscan mann. þa dragi so bandu sum gutniscr. En hann a boli sielfs sins bor a gutlandi. Biauþi bot manni en hann orkar sen atmeli ir ut gangit oc lati at meli a milli. oc biauþi þrysuar vm þry ar. En hinn sei mandr oc scemdr þau en hann taki at fyrsta sinni. þegar buþit verþr. ¦ Þa en hann wil ai taka at fyrsta sinni. oc ai at andrv þa taki hann at þriþia. sen þry ar iru vt gangin wil hann ai þa taka. þa scal biera a þing firi alla lyþi.

Gutnischi Wörter

Gutnisch Alemannisch
tiaud Volk
löyd Lüt
dotar Tochter
ait Verwandte
feifang Hindernis
spyre Frôge
modar Muetter
peiko Maidli
pen ugduldig
skavl Frucht
spaike av Wegrenne
stoyt hänsle
söym Schej
mauso Fliige

Links[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Gutnish(uf Änglisch)