Aristoteles

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Aristoteles-Büste

Dr Aristoteles (agr. Ἀριστoτέλης, Aristotélēs), 384-322 vor dr Ziitwändi, isch eine vo de bekanntischte und iiflussriichschte europäische Philosophe gsi. Er het vili wüsseschaftligi Diszipline entweder selber begründet oder doch schdark beiiflusst, under ihne d Wüsseschaftstheorii, d Logik, d Biologii, d Physik, d Ethik, d Dichtigstheorii und d Schtaatslehr. Us siiner Philosophii het sich dr Aristotelismus entwicklet. Siini physikalische Theorie si am Afang vo dr Neuziit es grosses Hindernis gsi in dr Entwicklig vo dr moderne Physik.

Biografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Aristoteles isch 384 vor dr Ziitewändi z Stageira (Stagira) uf dr Halbinsle Chalkidike uf d Wält cho. Wäge däm het men em dr Biiname dr Stagirit gä. Won er 17 gsi isch, isch er uf d Akademii vom Plato z Athen cho. Im Johr 347, wo dr Plato gschdorben isch, isch dr Aristoteles vo Athen furt. 343/2 het er em Sohn vom mazedonische König Philipp II., em Alexander, wo denn driizäh gsi isch, z Mieza Unterricht gä. 334 isch er uf Athen zrugggange. Er het si eigeni Schuel, s Lykeion, ufgmacht. Nach ihre Wandelgäng, de peripatoi, het män erä au die peripatetisch Schuel gsait. Nach em Dod vom Alexander em Groosse het s politischi Schbannige z Athen gä, und dr Aristoteles het müesse d Schdadt verlo. Er isch uf Chalkis uf dr Insle Euboia gange, won er im Johr 322 gschdorben isch.

Wärk[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Siini wichtiggschde Wärk si in dr Dabälle undenoch zsämmegfasst:

‚Organon‘ Theoretischi Wüsseschaft Braktischi Wüsseschaft Poietischi Wüsseschaft
Kategorie (Cat.) Metaphysik (Met.) Die Nikomachischi Ethik (EN) D Rhetorik (Rhet.)
De interpretatione (Int.) D Physik (Phys.) Die Eudemischi Ethik (EE) D Poetik (Poet.)
Analytica priora (An. pr.) De anima (An.) D Politik (Pol.)
Analytica posteriora (An. post.) Historia animalium (HA)
D Topik (Top.) De generatione et corruptione (Gen. corr.)
Sophistischi Widerlegige (Soph. el.) De generatione animalium (GA)
De partibus animalium (PA)