Zweisprochiga Stroßatàfla z Milhüüsa
| Dialäkt: Elsassisch |
Ànna 1991 hàt sìch a Verein ufgstellt fer z Milhüüsa zweisprochiga Stroßaschìlder ànamàcha. S Projakt hàt ààgfànga unter dr Leitung vu dr Evelyne Troxler (Tochter vum beriahmta Tony Troxler), wo sallamols Veràntwortlig àn dr Stàdt fer d Kültür gsìì ìsch. Noh dr großa Freid vu dr Iwèihung – d gànz erschta zweisprochiga Stroßaschìlder ìn era großa Stàdt! – ìsch a Entàuischung kumma. Wia's d Evelyne Troxler erwähnt hàt: „leider sìn dr ànder Tàg ìn dr Zittung viel Àrtìkel gsìì gega dia zweisprachiga Stroßaschìlder“. Àwer dr Maire vu dara Zitt, dr Jean-Marie Bockel, hàt trotzdam wälla witterscht màcha. Dia zweisprochiga Stroßaschìlder sìn zitterhar güet ààgnumma worra.
D elsassischa Tàfla steht ìmmer unter dr Frànzeescha, sa wìrd àls nochhar derzüe gmàcht. As sìn nìt unbedìngt Ìwersetzunga vum Frànzeescha, àwer aui vìelmols d historischa Namma vu da Gàssa uf Elsassisch, wia sa ìn da àlta Text ìwer Milhüüsa stehn, zum Beispiel ìn da Gedìchta vum Auguste Lustig[1].
Ànna 2005 hàt's 56 zweisprochiga Stroßatàfla gaa.[2]
Ìm Juni 2010 sìn's 106 zweisprochiga Stroßatàfla gsìì, un d Plàkàter àm Iigàng vu dr Stàdt sìn aui zweisprochig worra. Un àb un züe kämma wìder nèia Stroßa derzüe.
| Bìld | Elsassisch | Frànzeesch | Ditsch (hischtorisch) | Bemerkung |
|---|---|---|---|---|
| Adlerstross | Rue de l'Aigle | Adlerstraße | (Ìwersetzung) | |
| àlta Burggàss | Rue Sainte-Claire | Klarastraße | ||
| àlta Markthàllgàss | Rue des Halles | Markthallenstraße | ||
| Altspitaldurgang | Passage des Augustins | Altspitaldurchgang | ||
| àm Bollwark | Rue Louis Pasteur | Am Bollwerk | ||
| Aschewinkel | Impasse des Cendres | Aschenwinkel | (Ìwersetzung) | |
| Bäckergass | Rue des Boulangers | Bäckergasse | (Ìwersetzung) | |
| Bàdagassla | Rue des Bains | Badstraße | (Ìwersetzung) | |
| Baradrackgàrta | Parc de la Cotonnière | Bärendreckgarten | ||
| Barfuessergass | Rue des Franciscains | Barfüßergasse | (Ìwersetzung) | |
| Baslerstross | Rue de Bâle | Basler Straße | (Ìwersetzung) | |
| Bienastross | Rue des Abeilles | Bienenstraße | (Ìwersetzung) | |
| Bluamagass | Rue des Fleurs | Blumengasse | (Ìwersetzung) | |
| Bogagàss | Rue de l'Arc | Bogenstraße | (Ìwersetzung) | |
| Bollwàrkgàsslà | Rue du Bastion | Bollwerkgasse | (Ìwersetzung) | |
| Breitegass | Rue Engelmann | Breite Gasse | ||
| Burggàss | Rue du Bourg | Burggasse | (Ìwersetzung) | |
| Ditschehofgàsslà | Passage Teutonique | Deutschehofgasse | (Ìwersetzung) | |
| Dreikenigsgass | Rue des Trois-Rois | Dreikönigsgasse | (Ìwersetzung) | |
| Düwaschlàggassla | Rue du Colombier | Taubenschlagstraße | (Ìwersetzung) | |
| Engelgàss | Rue Alfred Engel | Alfred-Engel-Straße | ||
| Fassbinderplatz | Place des Tonneliers | Fassbinderplatz | (Ìwersetzung) | |
| Fichtastross | Rue des Pins | Fichtenstraße | ||
| Finster Gàsslà | Rue de la Lanterne | Laternengasse | ||
| Forststada | Quai du Forst | Forststaden | (Ìwersetzung) | |
| Frescheweid | Rue des Tondeurs | Fröschenweide | Da Ort ìsch wagem Tränkbàch (a ehmàliger Bàch) fiicht gsìì un 's hàt do vìel Fräscha gaa. | |
| Friedenplatz | Place de la Paix | Friedensplatz | (Ìwersetzung) | |
| Gàntzeplàtzle | Place des Victoires | Gänseplatz | Uf dam Plàtz hàt ma friahier d Gans zamma brocht, vor ebb ma sa uf d Wiida gfiahrt hàt. | |
| Gartnergàss | Rue des Jardiniers | Gärtnergasse | (Ìwersetzung) | |
| Gàrwergass | Rue des Tanneurs | Gerbergasse | (Ìwersetzung) | |
| Giessereibrucka | Pont de la Fonderie | Gießereibrücke | (Ìwersetzung) | |
| Giessereistross | Rue de la Fonderie | Gießereistraße | (Ìwersetzung) Z Milhüüsa ìsch a Giaßarèi gsìì: a Fàwrìk wo friahier großa Màschina entwìckelt worra sìn. | |
| Glockastada | Quai de la Cloche | Glockenstaden | (Ìwersetzung) | |
| Gràstigàss | Rue du Manège | Manegestraße/ Grastigasse | ||
| Gsetzgass | Rue de la Loi | Gesetzgasse | (Ìwersetzung) | |
| Güàtàlitstross | Rue des Bonnes Gens | Guteleutstraße | Do isch bis is 19. Johrhundert s Güàtàlithuus für Ussätzigi gstande; d Brugg übere Rhy-Rhone-Kanaal het zerscht Güàtàlitbrugg (uf französisch: Pont des bonnes Gens) gheisse. | |
| Gymnasiumstross | Rue du Collège | Gymnasiumstraße | (Ìwersetzung) | |
| Hàfelemàrkt | Place Lambert | Lambertplatz | Uff em Hàfelemàrkt stoot zit 1828 s Dänkmool vom Milhüüser Wisseschaftler und Filosoof Johann Heinrich Lambert mit ere Steisüüle und em Himmelsglobus obedra. Vo 1858 bis 1912 ischs amen andre Ort gsi.[3][4] | |
| Halbmonddurgang | Passage de la Demi-Lune | Halbmonddurchgang | (Ìwersetzung) D Zeichnung vu dara Gàssa hàt d Form vu'ma Boga, wia-n-a Hàlbmond. | |
| Hechtagassa | Rue du Brochet | Hechtengasse | (Ìwersetzung) | |
| Hiehnerwinkel | Impasse du Coq | Hahnenwinkel/ Hühnerhof | (Ìwersetzung) | |
| Hinter'm Rothüs | Rue des Archives | Hinter dem Rathaus | Da Ort befìndet sìch hìnter em Rothüss. | |
| Hirschstross | Rue du Cerf | Hirschstraße | (Ìwersetzung) | |
| Hoffnungstross | Avenue Robert Schuman | Hoffnungsstraße | Hoffnungstraße (uf Ditsch) oder Rue de l'Espérance (uf Frànzeesch) ìsch dr Ursprung-Nàmma vu dara Stroß. | |
| Itrachtsplàtzlà | Place de la Concorde | Eintrachtsplatz | (Ìwersetzung) | |
| Johannesgàss | Rue Saint-Jean | Johannesgasse | (Ìwersetzung) | |
| Kaiwagassla | Rue de la Bibliothèque | Bibliothekstraße | ||
| Kiefergànglà | Passage des Cuveliers | Küfergang | (Ìwersetzung) | |
| Kieferwìnkel | Place Lucien Dreyfus | Küferwinkel | ||
| Kirchhofstross | Rue de la Somme | Friedhofstraße | ||
| Kleschterlastross | Rue Saint Sauveur | Didenheimer Straße | Zitter 1856 hàt d Alphonse Marie Eppinger, Grìndera vu dr Kongregàzion du Très Saint Sauveur, s Hüss fer Krànkapflaga gfiahrt. D Milhüüser han dam eifàch s Kleschterla gsait.[5] | |
| Klostergass | Rue du Couvent | Klosterstraße | (Ìwersetzung) | |
| Kromgass | Rue Mercière | Kramgasse | ||
| Lambertgàss | Rue Lambert | Lambertgasse | (Ìwersetzung) | |
| Lang Gass | Grand'Rue | Lange Gasse | (Ìwersetzung) | |
| Loschawinkel | Rue de la Loge | Logenwinkel | (Ìwersetzung) | |
| Lothringergass | Rue de Lorraine | Lothringer Gasse/ Lothringerhofgasse | (Ìwersetzung) | |
| Lützelhofgàss | Rue de Lucelle | Lützelgasse | ||
| Màrktgàsslà | Rue du Marché | Marktgässchen | (Ìwersetzung) | |
| Mehlàgass | Rue du Moulin | Mühlengasse | (Ìwersetzung) Z Milhüüsa sìn vìel Mehla gsìì, àm Bàch entlàng; dia han d Fàwrìka màcha z'làuifa. | |
| Menschtergàss | Rue de Lyon | Lyoner Straße | ||
| Metzgergass | Rue des Bouchers | Metzgergasse | (Ìwersetzung) Bis ànna 1843 ìsch ìn dara Stroß a Metzga gsìì. | |
| Micheligàss | Rue Saint Michel | Michelsgasse | ||
| Mittelbàchgàss | Rue du Mittelbach | Mittelbachgasse | (Ìwersetzung) | |
| Müàssbrunnergàsslà | Rue des Bons enfants | Mußbrunnengasse | Ìn dara Gassla ìsch a Brunna vu Soda-Wàsser gsìì. Dàs Wàsser hàt gànz güet pàsst fer Miaßla (oder Müeß) kocha. | |
| Neigàss | Rue Jacques Preiss | Neue Gasse | ||
| Nesseltor Stross | Rue Gay-Lussac | Gay-Lussac-Straße/ Nesseltorstraße | ||
| Ochsegàsslà | Impasse des Boeufs | Ochsengasse | (Ìwersetzung) | |
| Owertorstross | Boulevard du Président Roosevelt | Belforter Straße/ Obertorstraße | ||
| Pfaffàgàsslà | Impasse des Prêtres | Pfaffengässchen | (Ìwersetzung) | |
| Pfàrhüss Gàss | Rue Roger Jaquel | Pfarrhausgasse | ||
| Pfrundhüsgass | Rue de la Synagogue | Synagogenstraße | ||
| Plàtànastross | Rue des Platanes | Platanenstraße | (Ìwersetzung) | |
| Ràbinergàss | Rue des Rabbins | Rabbinergasse/ Herbergsgasse | (Ìwersetzung) | |
| Rothüsdurgang | Passage de l'Hôtel de Ville | Rathausdurchgang | (Ìwersetzung) | |
| Rothüssplatz | Place de la Réunion | Rathausplatz | ||
| Runtzgràwa | Rue du Runtz | Runzgraben | (Ìwersetzung) | |
| Schindergassla | Rue de la Justice | Gerechtigkeitsgasse | Friahier hàr dr Schìnder vu dr Stàdt do gwoht. | |
| Schlettagassa | Rue du Traîneau | Schlittenstraße | (Ìwersetzung) | |
| Schmidgass | Rue des Maréchaux | Schmiedgasse | (Ìwersetzung) | |
| Schmidplatz | Place des Maréchaux | Schmiedplatz | (Ìwersetzung) | |
| Schüelgass | Rue Henriette | Schulgasse | ||
| Seilergrawà | Rue des Cordiers | Seilergraben | (Ìwersetzung) | |
| Siass Winkel | Rue Bonbonnière | Süßer Winkel | 's ìsch nìt direkt a Ìwersetzung, àwer 's hàt ungfahr dr gliicha Sìnn: do ìsch friahier a Bordel gsìì. | |
| Spiegeltor | Porte du Miroir | Spiegeltor | (Ìwersetzung) | |
| Stärkagassla | Rue des Amidonniers | Stärkegasse | (Ìwersetzung) | |
| Starnstross | Rue de Stalingrad | Sternstraße | ||
| Stoffdruckergàss | Rue des Imprimeurs | Druckerstraße | (Ìwersetzung) | |
| Strauigass | Rue Paille | Strohgasse | (Ìwersetzung) | |
| Stressla | Avenue Aristide Briand | Dornacher Straße | ||
| Strossburger Stross | Rue de Strasbourg | Straßburger Straße | (Ìwersetzung) | |
| Sunnagassa | Rue du Soleil | Sonnengasse/ Sonnenstraße | (Ìwersetzung) | |
| Teifelsturmgàss | Rue de la Tour du Diable | (Ìwersetzung) Teufelsturmstraße | (Ìwersetzung) | |
| Theaterdurgang | Passage du Théâtre | Theaterdurchgang | (Ìwersetzung) | |
| Triwelgass | Rue du Raisin | Traubengässlein/ Träubelgasse | (Ìwersetzung) | |
| Uf der Sinnà | Rue de la Sinne | Sinnestraße/ An der Sinne (Ìwersetzung) |
D Sinna isch e Sytebach vum Ill bi der Altstadt. Hüt isch er under der Stross ime Kanal. Das alte alemannische Wort sinne bedütet es Mässinschtrumänt für Bhälter und en Eichstett am Wasser; das het s i vil Stedt gä.[6] Der Name Rue de la Sinne isch eso eigetlich us zwei Sprooche zämegsetzt. | |
| Uf’m Grawà | Avenue du Président Kennedy | Grabenstraße/ Am Graben | ||
| Uhrehof | Impasse de l'Horloge | Uhrenhof | (Ìwersetzung) | |
| Vogelgassa | Rue des Oiseaux | Vogelgasse | (Ìwersetzung) | |
| Vogesablickgàss | Rue des Vosges | Vogesenstraße | ||
| Wagnergass | Rue des Charrons | Wagnergasse | (Ìwersetzung) | |
| Werkhofgass | Rue du Werkhof | Werkhofgasse | (Ìwersetzung) | |
| Wildemanngass | Rue du Sauvage | Wildemannsgasse | (Ìwersetzung) Bis ànna 1870 ìsch ìn dara Stroß a Gàschthoff gsìì, wo "Zum Wìlda" gheißa hàt. Wahren dm Zweita Waltkriag ìsch dia Stroß a kurza Zitt uf "Adolf Hitlerstraße" umtaift worra, wàs zum Làcha gsìì ìsch wenn ma dr Zammahàng zwischa dr Wìldamànn un dr Adolf Hitler gmàcht hàt.[7] | |
| Wilhelm Tell Gass | Rue Guillaume Tell | Wilhelm-Tell-Gasse | (Ìwersetzung) | |
| Wilhelm Tell Platz | Place Guillaume Tell | Wilhelm-Tell-Platz | (Ìwersetzung) | |
| Wohltätigkeitsstross | Rue de la Charité | Wohltätigkeitsstraße | (Ìwersetzung) | |
| Wullagassa | Rue des Laines | Wollengasse | (Ìwersetzung) | |
| Ziegelgass | Rue de la Moselle | Ziegelgasse | ||
| Zighüsgass | Rue de l'Arsenal | Zeughausgasse | (Ìwersetzung) |
Literatur
[ändere | Quälltäxt bearbeite]- Literatur: Les rues de Mulhouse. Histoire et patrimoine. Éditions Journal des Ménagères.
Externa Lìnks
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Referanz
[ändere | Quälltäxt bearbeite]- ↑ Gedìcht „Milhüse!“ vum A. Lustig (Schindergàssle, Müessbrunnegàssle, siesse Winkel)
- ↑ „Historique des plaques bilingues“ (Gschìcht vu da zweisprochiga Stroßatàfla), uf em Website ìwer d zweisprochiga Stroßatàfla vu Milhüüsa (fr) Archivlink (Memento vom 29. Oktober 2012 im Internet Archive)
- ↑ s Dänkmol vum Lambert
- ↑ s Lambert-Dänkmol im Patrimoine-Inväntaar vom Elsass (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)
- ↑ Gschicht vum Kleschterle uf diaconat-mulhouse.fr
- ↑ S Wort sinne (Memento vom 14. Jänner 2017 im Internet Archive) bim Schwiizer Idiotikon.
- ↑ "Wildemannsgass" uf em Website ìwer d zweisprochiga Stroßatàfla vu Milhüüsa (fr) Archivlink (Memento vom 9. Dezämber 2008 im Internet Archive)
