Fänsterle

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Dialäkt: Baseldütsch

S Fänsterle isch e Bruuch gsi, wo vor allem in ländlige Gegende pflägt worde und vilmol gsellschaftlig akzeptiert gsi isch. Drbii isch e junge Maa, wo sich für e Mäitli intressiert het, z Nacht zu deren iirem Schloofzimmerfänster uufeklätteret. S Mäitli het chönne entschäide, öb si en iineloot oder nid. Es isch vilmol zum Gschlächtsvercheer choo und, wenn s Mäitli schwanger worden isch, häi die bäide im Allgemäine ghürootet. Eso häi die junge Lüt iiri Gschlächtlikäit im ene akzeptierte Raame chönne uslääbe und au d Fruchtbarkäit vo dr junge Frau chönne brüefe.[1]

Drzue het mänggisch ghöört, ass d ‹Nachtbuebe›, jungi Bursche us em Dorf, em Kiltgänger abbasst häi und do und dört handgriflig worde si, vor allem wenn dä us eme andere Dorf gsi isch. Als Schandzäiche häi si mänggisch vor em Huus vom Mäitli e Straumaa ufgstellt. Wenn e Dännli, wo mit Bänder gschmückt gsi isch, vor s Fänster gstellt worden isch, isch das en Eerig gsi.[2]

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Fänsterle isch scho us em früeje Middelalter bekannt. Dr oströmisch Historiker Prokopios vo Caesarea erwäänt s scho im säggste Joorhundert und au spööter im 12. Joorhundert reedet dr Minnesänger Dietmar vo Alst vo «toerschen biligen». Es isch zum Bischbil au z Savoye, in dr Vendee und z Ängland Bruuch gsi.[3]

Dr Bruuch isch aber nid immer uf Verständnis gfalle. So isch am 14. Mai 1766 z Basel s Gadestiige verbote worde, au wenn vili behauptet häi, ass nüt drbii wurd bassiere und d Eltere drvo wurde wüsse.[4][5] Au z Züri het 1757 d Obrikäit s Fänsterle verbote und de Bedäiligte Stroofe as ‹Huerer› aadroot.[6] E Grund für die Verbot isch möögligerwiis d Daatsach gsi, ass im 18. Joorhundert d Zaal vo de unehelige Chinder immer grösser worden isch.[7] Bis zum 19. Joorhundert isch s Fänsterle braktisch überall verbote worde.[3]

Weblingg[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Fuessnoote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Einführung in die frühe Neuzeit: Die Forderung nach vorehelicher Enthaltsamkeit uf dr Website vo dr Uni Münster, abgrüeft am 10. August 2012
  2. Meyers Konversations-Lexikon, 1888, S.45.44
  3. 3,0 3,1 Horst Haub, Partnerschaftlichkeit im Hochmittelalter, Grin Verlag 2008, S.17
  4. Peter Ochs, Geschichte der Stadt und Landschaft Basel, Schweighausersche Buchhandlung Basel 1822, Achte Band, S.78
  5. Der Statt Basel Ehegerichts-Ordnung, Johann Heinrich Decker Basel 1747, S.50
  6. Sammlung der bürgerlichen und Policey-Gesetze und Ordnungen, Orell und Comp Zürich, 1757, Zwäite Band, S. 251
  7. Heinrich Richard Schmidt, Dorf und Religion, Bärn 1995, S.178