Linguistik

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech

Linguischdig odr Schprochwisseschafde isch s wisseschafdlige Schdudiere vu de menschlige Schproch.[1][2][3][4] D Linguischdig kaa mer i drei grobi Kadegorie iideile: s Studiere vu de Form, vu de Bedeutig un vu Schproch im e Zammehang.

Grammadig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Zerschtmols hets s Schdudiere vu de Schproch ihre Form un Schdrugdure, gnennt Grammadig. Mit Grammadig meint mer s gsamdi mentali Sischdem wo mit de Schdrugdur vu de Schprooch z duu het. Sel isch es sischdem wo de Mensche d Möglichkit git e schproochlichi Noochricht z formuliere un wiider z entschlüssle. Uffdeilt wird d Grammadig vilmool in selle Kadegorie:

  • D Sindax luegt de Satzbau aa, also wii vu de Wörder zmol no e Satz macht git.
  • D Morfologii, wo erforsche duud wii e Schproch si einzelni Wörder zamme stelle duud.
  • D Fonologii, wo aaluegt wie die Töne in ere Schprooch e Sischteem bilde.
  • D Fonedig isch e Deil vu de Linguischdig wo d fisikalische Eigeschafde vu de Töne, wii mer selle Töne mit usere Schprochorgane iberhaupt mache kinne, un de Art wii selle waargnomme werre aagluegt. Fonedig isch we mer s streng aluegt nit mit de Schdrugdur z schaffe, obmols mer s no oft do dezu zält wils recht eng mit de Fonologii zum duu het.

Semandig un Pragmadig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S schdudiere vu de Bedeudig vu de verschiidini Deile vure Schprooch dät mer klassisch iideile in d Semandig un in d Pragmadig.

  • D Semandig luegt d Bedüdig vo Wörder un Sätz aa, un wie selli interpretiert werde.
  • D Pragmadig erforscht wii Bedüdig nit nur direkt vu de Wörder un Sätz kuunt sondern wii sel au kaa vu m Zammehang abhängig sii un wii de Disgurs d Bedüdig vu Wörder un Sätz kaa ändere.

S isch wichdig ass mer amerge duud ass durch de iifluss vu de moderne Kognizionswisseschafde sel unterschiid in de moderne Linguischdig nimme unbedingt vu de Meerhit grad so macht git. Vilmols meine Forscher mer kaa d Semandig un d Pragmadig eigenzlich nit ussenand aaluege un eso benütze si als entweder de Begriff „Bedüdig“ oder „Semandig“ für de ganze Bereich zamme.

Andere Diszipline[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im weidere Sinn hetts eno au no d Evoluzionärlinguischdig, wo versueche d Entschdeig un Entwigglig vu Schproch z verkläre; Hischdorischi Linguischdig, wo d Veräderig vu Schprochene erforsche un versuche sischdemadisch z verkläre; Soziolinguischdig, wo aaluege wii Schproch un der ihre Variande mit de Gsellschaft un soziale Strugdure zamme hinge; Psücholinguischdig, wo d Funktion un Arbitswisse vu Schproch im Geischd erforsche; Neurolinguischdig, wo sich mit de Strugdure im Gehirn beschaftige wo für d Schproch zuschdändig sinn; Sprocherwerb, wo erforsche wii Kinder un Erwaggsini lehre schpreche; un Diskurs-Anaalüsis, wo d Schdrugdur vu längere Tegschde odr Unterhaldige aaluege.

Obmols Linguischdig s wisseschafdlige Schdudiere vu Schproch isch hets no e paarne anderi Diszipline wo mit de Linguischdig ebbis zum duun hän. Semioodig als es Bispiil isch s generelle Schdudiere vu Simbole - obs no in Schprachene isch odr nit. Lidderadurdeorediger schdudiere d liderararische Aawendig vure na Schproch. Zumols isch Linguischdig vu vielene andere Felder informiert, wii Psüchologii, Schproochpadologii, Informadig, Kompiuderwisseschafde, Filosofii, Biologii, Menschlige Anadomii, Neurowisseschafde, Soziologii, Antropologii un Akuschdig.

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Victoria Fromkin, Bruce Hayes; Susan Curtiss, Anna Szabolcsi, Tim Stowell, Donca Steriade: Linguistics: An Introduction to Linguistic Theory. Oxford: Blackwell 2000, ISBN 0631197117
  2. André Martinet: Elements of General Linguistics, Tr. Elisabeth Palmer (Studies in General Linguistics, vol. i.), London: Faber 1960
  3. Michael A. K. Halliday, Jonathan Webster: On Language and Linguistics. Continuum International Publishing Group 2006, ISBN 0826488242
  4. Joseph Greenberg: Linguistics and ethnology. In: Southwestern Journal of Anthropology. 4, 1948, S. 140–47