Wikipedia:Schopf/Gesamtalemannische Schrift

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Obacht: Dä Artikel git ke Quellenen oder Referänzen aa. Es isch z vermuete, das er numen erfunden isch. Drum isch er i de Schopf verschobe worde (lue o Wikipedia:Stammtisch).


D Gsamtalemannisch Schrybung isch Aafang der 80er-Johr vu ma Vôrarlberger, ma Schwôb und ra Thuurgouerin entworfe worre. Die Gruppe hot sich „Bodensee-Internationale“ gnennt. Iber an Entwurf vu uifache Grundreegla isch des Proiekt aber it usse ku.

Usgangstheory[Quälltäxt bearbeite]

Um die Schwäbisch-Alemannisch Sprôch vum Hohditsche z emanzipyre bruucht se a oigene Schriftform, die sich a ihre Bedürfniss orientyrt. Der Entwurf vo ra Gsamtalemannische Schrift sezt aschtat uf Verkomplizyrung uf Veruinfachung gwisser Schrybreegla. D Aafangsschwyrigkoita bim Schrybe leeget sich aber schneall. S Alfabeat wird reduzyrt, Fremdwörter ins Sischtem assimilyrt, wie's byschpilswys im Türkische oder Russische ou isch.

Des Sischtem isch sicher it usgryft, aber as lond sich dermit guete Ergeabnis erzyle. As isch an gwissermaaße radikaaler Aasaz, weeler aber em Alemannische in syner Gsamthoit besser zuegschnitte isch als vyle traditionelle und oft lokaal präegte Schrybvariante.

Grundreegla[Quälltäxt bearbeite]

Prinzyp: Reegla reduzyre schtatt vervylfache. All Luutvariante, bsunders vo de verschydene Regiona, lond sich gaar it darschtelle. D schriftlich Daarschtellung vum Alemannische muess sich meh a der gramatische Schtruktuur als a der Luutdarschtellung orientyre (ohne die zum vernôchlässige, aber ohne Präzisioonszwang), grad wil as kui Schtandardschprôch git.

0. Kluischrybung, usser Oigenääme

1. sch = c

2. ch = x

3. schtummes "e" (Schwa) = a, ou in Diftongene wie "guat", "buax - büaxar" ("gut", "Buch - Bücher")

4. offenes "a" oder "o" = â oder ô

5. w = v

6. v (vogel) = f

7. qu = kv

8. Usluut-e = i (für Schwôbe kui Problem "-li" as "-le" z lease, bzw. "falci" als "falce"

9. Doppelte Konsonante = Verschtärkung

10. Doppelte Vokaal = Dehnung

11. a = á (wenn betoont und Verwechslungsgfohr mit a als "stummes e" bschtoht.

12. tio/tia = zio/zia

13. c = z oder k

14. j = y (ao "i" in Vokaalfolge, wenn "j" gschproche) (z.B. "yôr" = "Jahr"; "mayafäct" = "Maienfest" etc.)

15. ß = ss

16. tz = zz

17. ck = kk bzw. kx

S Alfabeet[Quälltäxt bearbeite]

A B C D E F G H I K L M N O P R S T U V X Y Z (23 Grundzoiche)

Byschpil[Quälltäxt bearbeite]

Der Byschpilsatz us em Artikl Orthographie:

"Innerhalb vo dere Tradition git's grundsätzlech zwöi verschidnigi Müglechkeite für di alemannischi Rächtschrybig: Entweder en Orientierig ar schriftdütsche Rächtschrybig oder en Orientierig ar Ussprach."

dät sich südalemannisch schrybe:

"Innarhalb fo dera tradizioon git's grundsäzzlix zvöi farcidnigi müglaxkeita für di alemannicci räxtcribig: entwedar an orientiarig ar criftdütca räxtcribig odar an orientiarig ar uscpraax."

oder uf nordalemannisch:

"Ennarhalb fo dera tradizio geit's grondsäzzlix zvoi farciadni meeglixkeita fir d alemannici räxtcreibing: entwedar a orientiaring ô dar criftdeitca räxtcreibing odar orientiaring ô dar uscprôx."

A Diskusioon zue deam ebbas in Vergeassehoit grôtene Voorschlaag wär sicher aagseit.

Lueg ou[Quälltäxt bearbeite]