Àckerstrahl

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Àckerschtral
Illustration Scandix pecten-veneris0.jpg

Àckerschtral (Scandix pecten-veneris)

Systematik
Underchlass: Àschterahnlig (Asteridae)
Ordnig: Dolderbliata n àrtig (Apiales)
Familie: Dolderbliatler (Apiaceae)
Underfamilie: Apioideae
Gattig: Scandix
Art: Àckerschtral
Wüsseschaftlige Name
Scandix pecten-veneris
L.
Dialäkt: Elsassisch-Mìlhüserisch

Der Àckerstrahl (Scandix pecten-veneris) o gnännt Venusstrahl odder Noodelkärwalakrüt ìsch a eijahriga Pflànza n Àrt, wu zu der Fàmìlia vu da Dolterbliatler gheert. Sehr empfìndlig wahrend da ungìnschtiga Johreszitta wia Treckana odder Froscht tian sa licht àbstarwa drum wara sa zu da Therophita gezehlt, denn sìe han a wàsseràrmer Soma, wu ìn der Kälta un ìn der Treckana üssteht un ìm Friahjjohr vu Nèiem uffwàchst.

S Wàchsort[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Hàuiptsachlig befìndet sìch dia Pflànza ìm Mìttelmeerràuim, àwer schu um da 1600 hàt ma sa känna àm meischta beobàchta ìn da Kornfalder um Bàsel uma, ìm Ditschlànd ìsch sa no nìt bekànnt gsìì, àwer ìn Hollànd àn gwìssana Orta hàt ma sa scho känna fìnda. Schinbàr ìsch sa ìn Europà igfiahrt worra unter da sammtliga igfiahrta Gedreita, so dàss ma sa hìffig ìn da Kornfalder un ìm truckana Lànd bemerkt hàt. Hìttzutàgs ìsch dàss der Fàll nìmma. Durch d'Üssrottung vu da Unkritter ìm Pflànzgebiat fìndet ma der Àckerstrahl numma noch ìn da brochlegenda Falder ìn da Beschunga odder ìn da Biogarta.

D’r Àckerschtrahl
Blüama un Sohma

D Beschriwung[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Der Àckerstrahl bliahjt vu Mai bis Àuigscht, un wàchst bis uff 1700 m Hécha. S ìsch a Johrespflànza un bsteht üss zwei Gschlachter wu vu 10 bis 40 cm groß wara.

  • S großa Gschlacht hàt kleina wissa un holziga Wurzla. D Blättla sìn breit, Sàttgrian un mìt mehrera Schnìttla zerteilt, ar bliahjt mìt kleina Krenla vu wissa Bliamla, un wenn dia verbliahia kumma lànga storkaschnàwelàrtiga Stangla noh, dàss ìsch der Soma.
  • S kleinra Gschlacht hàt a fin làng Wìrzala un d Bliamla sìn dàsmol grianlacht un s Pflanzla ìsch bìtterer un schmeckt stärker Peterla n àrtig.

D’r Verbrüch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Noodelkärwalakrüt odder Àckerschtrahl esch àbträcknungsfähig, änzendungslendernt un wàsseràbfiarend.

  • D’r Ennerliga Verbrüch : D’junga Krittla känna wia d’r Peterla ràuih mett’m Sàlad gmescht seh. Ràuih g’gassa odder Kocht esch dàss Krittla em Mààga un Büch netzlig un tribt d’r Hàrn awag. Àls Tee gsotta z’morga un z'owa viar Unza vertribt àlla Verschtupfunga, un regelmasig getruncka diant en da Niara, Bloosa un Lawra. D’r Sohma vermàhla un em Ässig iglägt hailt unter ànderem un uff d’Schtund d’r Gluxer. Dàss Krittla wänn’s em Biar odder em Wi iglägt esch un z’morga un z’owa getruncka esch tribt d’r versàndana Hàrn gwàltig furt, rainigt d’Niara, Hàrngang un Bloosa vu Sànd, Grias un Schlihm.
  • d’r üsserliga Verbrüch : Zwaidretel Grians vum Groosa-n-Àckerschtrahl un a Dretel vum klaina met d’r Wurzla em Bààdwàsser lendert Landaschmarza.

Ergend a schmarzend Ort vum Kärwer kà ma lendra met ma haissa-n-Umschlàg vu Zwaidretel Àckerschtrahl un a Dretel Peterla àbroota enra pfànna met a wenig Butter un Wi so haiss àss zum üsshàlta esch en ma Linatiachla igweckelt. Dàss soll s’verschtàndana Hàrn äntfärna.

  • Wàrnung. Dia Rezapter solla net Schtàndhàft gnumma wara se senn üssgezooga vum KRÄUTERBUCH VON JACOBUS THEODORUS "TABERNAEMONTANUS" ANNO 1625 un kännta nem gànz ewerains schtemma mett d’r hettiga Àrznäi. Drumm fer a necherer Ufschluss war’s güat sech àn si Hüssdokter odder Àpotheker wanda.

Literatür[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • R. Düll, H. Kutzelnigg: Botanisch-ökologisches Exkursionstaschenbuch. 3. Aufl. Quelle & Meyer, Heidelberg u. a. 1988, ISBN 3-494-01177-X.
  • M. Hanf: Farbatlas Feldflora. E. Ulmer, Stuttgart 1990. ISBN 3-8001-4074-8
  • O. Sebald, S. Seybold, G. Philippi (Hrsg.): Die Farn- und Blütenpflanzen Baden-Württembergs, Bd. 4. E. Ulmer, Stuttgart 1992, ISBN 3-8001-3315-6.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Àckerschtrahl – Sammlig vo Multimediadateie