Lutlehr vum Opfiger Dialäkt: Diachroni Lutlehr

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen

Inhaltsverzeichnis

Konsonante[Quälltäxt bearbeite]

Labiali[Quälltäxt bearbeite]

weschtgerm. p (un entlähnt p)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • bfäze /bfædsə/ kneifen < mhd. phëtzen

frie entlähnt p:

  • Bfäärch /bfæːrx/ Pferch < mlat parricus
  • Bfaarer /bfɑːrər/ Pfarrer < lat. parrochia < griech.
  • Bfäde /bfædə/ Pfette < spätlat. patena
  • Bfäfer /bfæfər/ Pfeffer < lat. piper
  • Bfane /bfɑnə/ Pfanne < vulgärlat. panna < lat. patina
  • Bfibfi /bfɪbfɪ/ Pips < vulgärlat. pipita
  • Bfiirschig /bfɪːʀʃɪg/ Pfirsich < lat. persica
  • Bfingschde /bfɪŋʃdə/ Pfingsten < griech. pentēkostē
  • Bflaschder /bflɑʃdər/ Pflaster < lat. emplastrum < griech.
  • Bflöeg /bflɵːəg/ Pflug < vorrömisch *plōg-
  • Bfluume /bflʉːmə/ Pflaume < ahd. pfrūma < lat prūnum
  • Bfool /bfoːl/ Pfahl < lat. pālus
  • Bfoschde /bfoʃdə/ Pfosten < lat. postis
  • bfrobfe /bfrobfə/ pfropfen < lat. propagare
  • Bfùnd /bfʊnd/ Pfund < lat. pondō
  • Bfyfe /bfifə/ Pfeife < vulgärlat. *pīpa zu lat pipāre
  • Bfyyl /bfiːl/ Pfeil < lat. pīlum

spot entlähnt p

  • baar /bɑːr/ paar < lat. par
  • Bänsel /bænsəl/ Pinsel < lat. pēnicillus
  • base /bɑsə/ passen < frz. passer
  • Belz /belds/ Pelz < mlat. pellīcia
  • Biire /bɪːrə/ Birne < klosterlat. pira < lat.pirum
  • blooge /bloːgə/ plagen < lat. plāgāre
  • Breedig /breːdɪg/ Predigt < mlat. praedica
  • Boschd /boʃd/ Post < ital posta
  • Bùlver /bʊlfər/ Pulver < mlat. pulver < lat. pulvis
  • Dabeede /dɑ'beːdə/ Tapete < volkslat. tapētum
  • Debig /debɪg/ Teppich, Decke < volkslat. tapētum
Inlut
  • glofe /glofə/ gelaufen
  • hofe /hofə/ hoffen < mhd. hoffen
  • Hufe /hʉfə/ Haufen < mhd. hûfe
  • laifig /laifɪg/ läufig
  • Lefel /lefl/ Löffel < mhd. lefel
  • riefe /rɪːəfə/ rufen < mhd. rüefen
  • schafe /ʃɑfə/ schaffen, arbeiten < mhd. schaffen
  • Scheefer /ʃeːfər/ Schäfer
  • schloofe /ʃloːfə/ schlafen < mhd. slâfen
  • schlyfe /ʃlifə/ schleifen < mhd. slîfen
  • sufe /sʉfə/ saufen < mhd. sûfen
  • ùfe /ʊfə/ hinauf < mhd. ûfhin

entlähnt p

  • Sùbe /sʊbə/ Suppe < frz. soupe
Inlut no Liquid
  • ghùlfe /ghʊlfə/ geholfen < mhd. geholfen
  • hälfe /hælfə/ helfen < mhd. hëlfen
  • hilfd /hɪlfd/ hilft < mhd. hilfet
  • hilfsch /hɪlfʃ/ hilfst < mhd. hilfest
  • laufd /laufd/ läuft < mhd. loufet
  • laufsch /laufʃ/ läufst < mhd. loufest

entlähnt p

  • chaufe /xaufə/ kaufen < lat. caupōnāri
  • chaufd /xaufd/ kauft < mhd. koufet, zu lat. caupōnāri
  • chaufsch /xaufʃ/ kaufst < mhd. koufest, zu lat. caupōnāri
Uuslut
  • Af /ɑf/ Affe
  • Doorf /doːrf/ Dorf < mhd. dorf
  • Schoof /ʃoːf/ Schaf < mhd. schâf
  • ùf /ʊf/ auf < mhd. ûf

entlähnt p

  • Sämbf /sæmbf/ Senf < mhd. sënef < lat. sinapis

no m

  • Chrampf /xrɑmbf/ Krampf < mhd. krampf
  • chrambfe /xrɑmbfə/ schwer arbeiten
  • Rùmbfle /rʊmbflə/ Falte
  • Schdrùmbf /ʃdrʊmbf/ Strumpf < mhd. strumpf

nit verschobe in dr Verbindig sp:

  • schbood /ʃboːd/ spät < mhd. spât(e)
  • Schbaare /ʃbɑːrə/ Sparren < mhd. sparre
  • Schbäg /ʃbæg/ Speck < mhd. spëc

entlähnt sp:

  • Schbùnde /ʃbʊndə/ Spund < lat. expunctum

weschtgerm. pp[Quälltäxt bearbeite]

  • chlebfe /xlebfə/ knallen < mhd. klepfen
  • Chnebfli /xnebflɪ/ Knöpfle
  • Chribfe /xrɪbfə/ Krippe < mhd. kripfe
  • Ebfel /ebfəl/ Apfel
  • Saibfe /sajbfə/ Seife < ahd. seipfa
  • Schapf /ʃɑbf/ Schöpfkelle
  • Schdùbfle /ʃdʊbflə/ Stoppel < mhd. stupfel
  • Schopf /ʃobf/ Schuppen < mhd. schopf

entlähnt pp

  • Bùbe /bʊbə/ Puppe < vulgärlat. puppa
  • Chabe /xɑbə/ Kappe < volkslat. cappa
  • Dschoobe /dʃoːbə/ Kappe < ital. giuppa
  • Grib /grɪb/ Grippe < frz. grippe
  • Libel /lɪbl/ Lippe < mnd. lippe

weschtgerm. b[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Baad /bɑːd/ Bad
  • baade /bɑːdə/ baden
  • Baard /bɑːʀd/ Bart
  • Bach /bɑx/ Bach
  • bal /bɑl/ bald
  • Balge /bɑlgə/ Balken
  • Band /bɑnd/ Band
  • Baum /baum/ Baum
  • Blad /blɑd/ Blatt
  • bleed /bleːd/ blöde
  • bloose /bloːsə/ blasen
  • böue /bɵuə/ bauen
  • Buuch /bʉ/ Bauch
  • buuche /bʉːxə/ mit Aschenlauge waschen
  • Buur /bʉːr/ Bauer

entlähnt b

  • Bideme /bɪdəmə/ Bottich mit zwei Ohren < lat. butica
  • Bigi /bɪgɪ/ Tragbütte < lat. butica
  • Bodche /bodxə/ moderner Bottich < lat. butica
  • Bächer /bæxər/ Becher < volkslat. bīcārium
  • Baloon /bɑloon/ Ballon < frz. ballon < ital.

vor h

  • bhalde /phɑldə/ behalten

jung entlähnt p

  • Phägli /phæglɪ/ Päckchen < frz. paquet < mnl.
  • Phaachd /phɑːxd/ Pacht < lat. pacta
  • verphaachde /fər"phɑːxdə/ verpachten < zu lat. pacta
Inlut
  • blyybe /bliːbə/ bleiben

gschwunde in

  • Cham /xɑm/ Hahnenkamm
  • chrùm /xrʊm/ krumm
  • Hùmele /hʊmələ/ Hummel
  • Aimer /aimər/ Eimer < mhd. eim(b)er < lat. ampora < griech.

weschtgerm. bb[Quälltäxt bearbeite]

  • Ribe /rɪbə/ Rippe
  • schnabe /ʃnɑbə/ schnappen
  • schobe /ʃobə/ stopfen
  • bable /bɑblə/ plappern

entlähnt bb

  • dobled /dobləd/ doppelt < frz. dobbel


weschtgerm. β[Quälltäxt bearbeite]

Inlut
  • Aarbed /ɑːrbəd/ Arbeit
  • Driibel /drɪːbl/ Traube
  • dryybe /driːbə/ treiben
  • èèrbe /ɛːrbə/ erben
  • glaube /glaubə/ glauben
  • graabe /grːɑbə/ graben
  • Griebe /grɪːəbə/ Griebe
  • iiber /ɪːbər/ über
  • iible /ɪːblə/ schlimmer werden
  • Hoobel /hoːbl/ Hobel
  • lääbe /læːbə/ leben
  • Oobe /oːbə/ Abend
  • oobe /oːbə/ oben
  • siibe /sɪːbə/ sieben
Uuslut
  • Graab /grɑːb/ Grab

gschwunde in

  • gee /geː/ geben
  • gisch /gɪʃ/ gibst < mhd. gibest
  • Lam /lɑm/ Lamm

weschtgerm. ββ[Quälltäxt bearbeite]

  • Rab /rɑb/ Rappe

weschtgerm. f (un entlähnt f un v)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • faare /fɑːrə/ fahren
  • Fäld /fæld/ Feld
  • fange /fɑŋə/ fangen
  • Fisch /fɪʃ/ Fisch
  • Flaisch /flaiʃ/ Fleisch
  • Frau /frau/ Frau
  • Frydig /fridɪg/ Freitag
  • vier /fɪːər/ vier
  • Voogel /foːgəl/ Vogel

Affrikata giltet in

  • Bfleegel /bfleːgəl/ Dreschflegel
Inlut
  • Häfe /hæfə/ Hefe
  • Oofe /oːfə/ Ofen
  • hefde /hefdə/ Sommertriebe festbinden
  • Safd /sɑfd/ Saft
  • Hälfdi /hælfdɪ/ Hälfte

entlähnt f

  • Cheefig /xeːfɪg/ Käfig < vulgärlat. cavia
Uuslut
  • Höef /hɵːəf/ Huf
  • Hoof /hoːf/ Hof
  • fimf /fɪmf/ fünf

weschtgerm. ff[Quälltäxt bearbeite]

Dentali[Quälltäxt bearbeite]

weschtgerm. t (un entlähnt t un c)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • zääch /dsæːx/ zäh
  • Zèèche /dsɛːxə/ Zehe
  • Zùnge /dsʊŋə/ Zunge
  • Zyd /dsid/ Zeit

frie entlähnt t

  • Ziegel /dsɪːəgəl/ Ziegel < lat. tēgula

entlähnt c

  • Ziibele /dsɪːbələ/ Zwiebel < mlat. cēpulla
Inlut
  • beser /besər/ besser
  • Bfängnesle /bfæŋneslə/ Brennnessel
  • Waise /waisə/ Weizen

entlähnt verschobes t

  • Chesel /xesl/ Kessel < lat. catil(l)us

entlähnt c

  • Bänsel /bænsl/ Pinsel < lat. penicillus

no l

  • Holz /holds/ Holz
  • Salz /sɑlds/ Salz
  • Schmalz /ʃmɑlds/ Schmalz

no r

  • Häärz /hæːʀds/ Herz
  • Wäärze /væːʀdsə/ Warze

entlähnt t no r

  • Chèèrze /xɛːʀdsə/ Kerze < lat. charta < griech.

no n

  • Glanz /glɑnds/ Glanz

entlähnt c no n

  • Gränze /grændsə/ Grenze < poln. granica

nit verschobe in st

  • Schdäärn /ʃdæːʀn/ Stern
  • schdoo /ʃdoː/ stehen

nit verschobe vor r

  • drèi /drɛi/ treu
  • Winder /vɪndər/ Winter

nit verschobe in -ht

  • aachd /ɑːxd/ acht
  • lyychd /liːxd/ leicht
  • Naachd /nɑːxd/ Nacht

weschtgerm. tt[Quälltäxt bearbeite]

Inlut
  • seze /sedsə/ setzen

entlähnt tt

  • Gùdere /gʊdərə/ Korbflasche < lat. guttarium
Uuslut
  • Chaz /xɑds/ Katze
  • Hiz /hɪds/ Hitze
  • Schatz /ʃɑds/ Schatz

nit verschobe vor r

  • Aider /aidər/ Eiter
  • bider /bɪdər/ bitter
  • luder /lʉdər/ lauter Adv.
  • zidere /dsɪdərə/ zittern

weschtgerm. d (un entlähnts nit verschobes t)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Dane /dɑnə/ Fichte
  • daife /daifə/ taufen
  • Diire /dɪːrə/ Tür
  • Disch /dɪʃ/ Tisch
  • Door /doːr/ Tor
  • dringge /drɪŋgə/ trinken
  • dyyr /diːr/ teuer

entlähnt nit verschobes t

  • Dande /dɑndə/ Tante < frz. tante
  • Däler /dælər/ Teller < altfrz. tailleor
  • Dubag /dʉbɑg/ Tabak < span. tabaco < Taino

vor h

  • d Hud /thʉd/ die Haut

jung entlähnt t

  • Thee /theː/ Tee < südchines. tē
  • thangge /thɑŋgə/ tanken < dt. tanken
Inlut
  • bhalde /bhɑldə/ behalten
  • Bleder /bledər/ Blätter
  • bode /bodə/ geboten
  • Broode /broːdə/ Braten
  • Cheldi /xeldə/ Kälte
  • Gaarde /gɑːʀdə/ Garten
  • Gode /godə/ Patentante
  • hiede /hɪːədə/ hüten
  • hyroode /hiroːdə/ heiraten
  • Laidere /laidərə/ Leiter
  • Möeder /mɵːədər/ Mutter
  • Schwaarde /də/ Schwarte
  • Syde /sidə/ Seite
  • Uder /ʉdər/ Euter
  • waarde /vɑːʀdə/ warten
  • Wäder /vædər/ Wetter
  • Zyde /dsidə/ Zeiten

entlähnt nit verschobes t

  • Chaarde /xɑːʀdə/ Karte < lat. charta us griech. chartēs
  • Dande /dɑndə/ Tante < frz. tante
Uuslut
  • ald /ɑld/ alt
  • Baard /bɑːʀd/ Bart
  • braid /braid/ breit
  • chald /xɑld/ kalt
  • Chrod /xrod/ Kröte
  • Gäld /gæld/ Geld
  • Land /lɑnd/ Land

entlähnt nit verschobes t

  • Boschd /boʃd/ Post < ital posta

weschtgerm. dd (un entlähnt nit verschobes tt)[Quälltäxt bearbeite]

  • Chrade /xrɑdə/ Korb zum Kirschen ernten
  • rede /redə/ retten
  • schidle /ʃɪdlə/ schütteln

entlähnt nit verschobes tt

  • Gùdere /gʊdərə/ Korbflasche < lat. guttarium

weschtgerm. đ[Quälltäxt bearbeite]

Aalut (scho weschtgerm. zue d wore)
  • Doochder /doːxdər/ Tochter
Inlut
  • ander /ɑndər/ ander
  • Boode /boːdə/ Boden
  • Faade /fɑːdə/ Faden
  • finde /fɪndə/ finden
Uuslut
  • Bild /bɪld/ Bild
  • Dood /doːd/ Tod
  • främd /fræmd/ fremd

weschtgerm. đđ[Quälltäxt bearbeite]

  • bide /bɪdə/ bitten

weschtgerm. Þ (un rom. d)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Daarm /dɑːrm/ Darm
  • däre /dærə/ dörren
  • dèèrfe /dɛːrfə/ dürfen
  • dege /degə/ decken
  • doo /doː/hier'
  • Doorf /doːrf/ Dorf
  • Dräg /dræg/ Dreck
  • drile /drɪlə/ drehen
  • dùndere /dʊndərə/ donnern

entlähnt d

  • Danz /dands/ Tanz < altfrz. danser
Inlut
  • baade /bɑːdə/ baden
  • Boode /boːdə/ Boden
  • Bröeder /brɵːədər/ Bruder
  • gfùnde /gfʊndə/ gefunden
  • Hälfdi /hælfdɪ/ Hälfte
  • Holder /holdər/ Holunder
  • Lääder /læːdər/ Leder
  • leedig /leːdɪg/ ledig
  • ooder /oːdər/ oder
  • Schnùùder /ʃnʊːdər/ Rotz
  • Syyde /siːdə/ Seide
  • Waade /vɑːdə/ Wade
  • wiider /vɪːdər/ wider
  • wäärd /væːʀd/ wert

gschwunde in

  • wääre /væːrə/ werden
Uuslut
  • Baad /bɑːd/ Bad
  • Brud /brʉd/ Braut
  • chald /xɑld/ kalt
  • Chind /xɪnd/ Kind
  • Fäld /fæld/ Feld
  • främd /fræmd/ fremd
  • mied /mɪːəd/ müde

gschwunde in

  • bal /bɑl/ bald
  • Häm /hæm/ Hemd

entlähnt d:

  • Bfùnd /bfʊnd/ Pfund < lat. pondō

weschtgerm. ÞÞ[Quälltäxt bearbeite]

  • Chläde /xlædə/ Klette
  • Lade /lɑdə/ Latte
  • Schmide /ʃmɪdə/ Schmiede

weschtgerm s (un entlähnt s)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • saage /sɑːgə/ sagen
  • säächzee /sæːxdseː/ sechzehn < mhd. sëhzëhen
  • Sail /sail/ Seil < mhd. seil
  • segs /segs/ sechs < mhd. sëhs
  • siibe /sɪːbə/ sieben (Zahl)
  • sole /solə/ sollen
  • suufer /sʉːfər/ sauber

entlähnt s:

  • Sag /sɑg/ Sack < lat. saccus < griech. < phön. < assyr.
  • Sämbf /sæmbf/ Senf < mhd. sënef < lat. sinapis
Inlut
  • Bääse /bæːsə/ Besen < mhd. bësem, bëseme
  • bloose /bloːsə/ blasen < mhd. blâsen
  • Haase /hɑːsə/ Hasen
  • Hyyser /hiːsər/ Häuser
  • jääse /jæːsə/ gären

entlähnt s:

  • Chriese /xrɪːəsə/ Kirsche < vulgärlat. ceresia
Uuslut
  • Ogs /ogs/ Ochse
weschtgerm. s in sp
  • schbood /ʃboːd/ spät < mhd. spât(e)
  • Schbaare /ʃbɑːrə/ Sparren < mhd. sparre
  • Schbäg /ʃbæg/ Speck < mhd. spëc
weschtgerm. s in st
  • Schdäärn /ʃdæːʀn/ Stern
  • schdoo /ʃdoː/ stehen
weschtgerm. s in st (Inlut)
  • feschd /feʃd/ fest
  • Naschd /nɑʃd/ Ast
weschtgerm. s in sk
  • schyyne /ʃiːnə/ scheinen

entlähnt ch, sch:

  • Scheslon /ʃeslon/ Sofa < frz. chaiselongue
weschtgerm. s in sl
  • schloofe /ʃloːfə/ schlafen
  • Schlabe /ʃlɑbə/ Hausschuh
weschtgerm. s in sm
  • schmege /ʃmegə/ schmecken; riechen
weschtgerm. s in sn
  • Schnooge /ʃnoːgə/ Stechmücke
weschtgerm. s in sw
  • Schweschder /ʃveʃdər/ Schwester

weschtgerm ss (un entlähnt ss)[Quälltäxt bearbeite]

Inlut
  • wise /vɪsə/ wissen

entlähnt ss:

  • base /bɑsə/ passen < frz. passer
  • Chase /xɑsə/ Kasse < ital. cassa
  • Chisi /xɪsə/ Kissen < frz. coussin < gallorom. cuilcinum

Gutturali[Quälltäxt bearbeite]

weschtgerm. k (un entlähnt c)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Chääfer /xæːfər/ Käfer < mhd. këver
  • Chäärne /xæːʀnə/ Kern < mhd. kërne
  • Chalb /xɑlb/ Kalb < mhd. kalp
  • Chaarschd /xɑːʀʃd/ Karst < mhd. karst
  • Chalb /xɑlb/ Kalb < mhd. kalp
  • chalbere /xɑlbərə/ kalben < mhd. kalberen
  • chald /xɑld/ kalt < mhd. kalt
  • chäne /xænə/ kennen < mhd. kennen
  • Charfrydig /xɑrfridɪg/ Karfreitag < mhd. karvrîtac
  • Chaschde /xɑʃdə/ Kasten < mhd. kaste
  • Chaz /xɑds/ Katze < mhd. katze
  • Cheegel /xeːgəl/ Kegel < mhd. kegel
  • chèère /xɛːrə/ umkehren < mhd. kêren
  • Chele /xelə/ Kelle < mhd. kelle
  • Chiini /xɪːnɪ/ Kinn < mhd. kinne
  • Chiis /xɪːs/ Kies < mhd. kis
  • Chind /xɪnd/ Kind < mhd. kint
  • Chlaawe /xlaːvə/ Klaue < mhd. klâwe
  • Chlee /xleː/ Klee < mhd. klê
  • Chloofder /xloːfdər/ Klafter < mhd. klâfter
  • Chöe /xɵːə/ Kuh < mhd. kuo
  • Chùùgle /xʊːglə/ Kugel < mhd. kugel(e)
  • chuum /xʉːm/ kaum < mhd. kûm
  • Chyym /xiːm/ Keim < mhd. kîm
  • chyyche /xiːmə/ keuchen < mhd. kîmen

alt entlähnts c

  • Chääner /xæːnər/ Dachrinne < lat. canālis
  • Chaare /xɑːrə/ Karren < lat. carrus
  • Chaarde /xɑːʀdə/ Karte < lat. charta < griech.
  • Chäärli /xæːʀlɪ/ Kerl < mnd. kërle
  • Chabe /xɑbə Kappe < volkslat. cappa
  • Chabezaun /xɑbədsaun/ Ochsenhalfter < ital. cavezzone
  • Chachle /xɑxlə/ Kachel < vulgärlat. *cac(c)ulus
  • Chafee /xɑfeː/ Kafee < frz. café < türk. < arab.
  • Chaiser /xaisər/ Kaiser < lat. Caesar
  • Chalch /xɑlx/ Kalk < lat. calcem
  • Chäler /xælər/ Keller < lat. cellārium
  • Chamere /xɑmərə/ Kammer < lat. camera < griech.
  • Chämi /xæmɪ/ Kamin < lat. camīnus < griech.
  • Chane /xɑnə/ Kanne < lat. canna
  • Chanzle /xɑndslə/ Kanzel < lat. cancelli
  • chaufe /xaufə/ kaufen < lat. caupōnāri
  • Chase /xɑsə/ Kasse < ital. cassa
  • Cheefig /xeːfɪg/ Käfig < vulgärlat. cavia
  • Chèèrze /xɛːʀdsə/ Kerze < lat. charta < griech.
  • Chees /xeːs/ Käse < lat. cāseus
  • Chede /xedə/ Kette < lat. catēna
  • Chesel /xesəl/ Kessel < lat. catil(l)us
  • Chidel /xɪdəl/ Kittel < arab. qutn
  • Chiefer /xɪːəfər/ Küfer < lat. cūpārius
  • Chilche /xɪlxə/ Kirche < griech. kyriakē
  • Chimi /xɪmɪ/ Kümmel < lat. cumīnum
  • Chischde /xɪʃdə/ Kiste < lat. cista < griech.
  • Chisi /xɪsə/ Kissen < frz. coussin < gallorom. cuilcinum
  • Chobf /xobf/ Kopf < lat. caput
  • Chöene /xɵːənə/ Schimmelschicht (Wein) < lat. cāna
  • Chriese /xrɪːəsə/ Kirsche < vulgärlat. ceresia
  • Chùbfer /xʊbfər/ Kupfer < volkslat. cuprum
  • Chùmed /xʊmə/ Kummet < poln. chomat
  • chùùrz /xʊːʀds/ kurz < lat. curtus
Inlut
  • bache /bɑxə/ backen
  • bruuche /brʉːxə/ brauchen
  • buuche /bʉːxə/ mit Aschenlauge waschen
  • rauche /rauxə/ rauchen (trans.) < mhd. rouchen

alt entlähnt c

  • Chachle /xɑxlə/ Kachel < vulgärlat. *cac(c)ulus
Uuslut
  • Buuch /bʉːx/ Bauch
  • Dach /dɑx/ Dach
  • Schdich /ʃdɪx/ Stich
  • Zäch /dsæx/ Zecke
-rk

verschobe in

  • Maarchschdai /mɑːrxʃdai/ Grenzstein
  • Wäärchdig /væːrxdɪg/ Werktag

nit verschobe in

  • Biirge /bɪːrgə/ Birke
  • schdaarg /ʃdɑːrg/ stark

entlähnt rc

  • Saarg /sɑːrg/ Sarg < lat. sarcophagus < griech.
-lk

verschobe in

  • mälche /mælxə/ melken
  • wälch /vælx/ welk
  • Chalch /xɑlx/ Kalk < lat. calcem

nit verschobe in

  • Gwilg /gvilg/ Gewölke
  • Balge /bɑlgə/ Balken
-nk
  • Bangg /bɑŋg/ Bank
  • Angge /ɑŋgə/ Butter

gschwunde in

  • di /dɪ/ dich
  • mi /mɪ/ mich
  • hinderschi /hɪndəʀʃɪ/ rückwärts
  • fiirschi /fɪːʀʃɪ/ vorwärts

weschtgerm. kk (un entlähnt cc)[Quälltäxt bearbeite]

Inlut
  • Ager /ɑgər/ Acker
  • Bage /bɑgə/ Backe
  • dege /degə/ decken
  • dregne /dregnə/ trocknen
  • drùge /drʊgə/ trocken
  • hoge /hogə/ hocken
  • nagig /nɑgig/ nackt
  • raige /raigə/ rauchen (intrans.) < weschtgerm. *raukkjan
  • schmege /ʃmegə/ schmecken
  • verrùgd /fərʊgd/ verrückt

entlähnt cc

  • Begi /begɪ/ Becken < vulgärlat. baccīnum
  • Gloge /glogə/ Glocke < kelt. *klokkā
Uuslut
  • Dräg /dræg/ Dreck
  • Schbäg /ʃbæg/ Speck
  • Schdùg /ʃdʊg/ Stück

entlähnt cc

  • Sag /sɑg/ Sack < lat. saccus < griech. < phön. < assyr.

weschtgerm. g (derzue entlähnt g un jung entlähnt c)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • gääch /gæːx/ jäh
  • Gaarde /gɑːʀdə/ Garten
  • Gans /gɑns/ Gans
  • glaube /glaubə/ glauben
  • göed /gɵːəd/ gut
  • graad /grɑːd/ gerade
  • groos /groːs/ groß

entlähnt g

  • Gùdere /gʊdərə/ Korbflasche < lat. guttarium
  • Gränze /grændsə/ Grenze < poln. granica (selten hyperdialektal: Chränze /xrændsə/)

vor h

  • ghaid /ghaid/ geheut

jung entlähnt c

  • Gcharbaadsche /gxɑrbɑːdʃə/ Karbatsche < türk. qyrbatsch
  • Ghagaoo /ghɑgɑo:/ Kakao < span. cacao < indian.
  • Ghaländer /ghɑlændər/ Kalender < lat. calendārius
  • Ghamile /ghɑmɪlə/ Kamille < mlat. camilla < griech.
Inlut
  • liige /lɪːgə/ liegen
  • löege /lɵːəgə/ schauen
  • Moorge /moːrgə/ Morgen
  • Rääge /ræːgə/ Regen
  • räägne /ræːgnə/ regnen
  • Schdääge /ʃdæːgə/ Treppe

entlähnt g

  • blooge /bloːgə/ plagen < lat. plāgāre

jung entlähnt c

  • Ghagaoo /ghɑgɑo:/ Kakao < span. cacao < indian.

gschwunde in

  • draid /draid/ trägt
  • draid /draid/ getragen
  • gsaid /gsaid/ gesagt
  • lyd /lid/ liegt
  • lysch /liʃ/ liegst
  • moorn /moːʀn/ morgen
  • said /said/ sagt
Uuslut
  • Baarg /bɑːrg/ verschnitter Eber

weschtgerm. gg[Quälltäxt bearbeite]

  • Bage /bɑgə/ Backe
  • Eege /eːgə/ Egge
  • Ege /egə/ Ecke
  • Mùge /mʊgə/ Fleige
  • Rùge /rʊgə/ Rücken
  • saage /sɑːgə/ sagen
  • Schnooge /ʃnoːgə/ Stechmücke
  • Schùngge /ʃʊŋgə/ Schinken
  • wagle /vɑglə/ wackeln
Uuslut
  • lùg /lʊg/ locker
  • Schnäg /ʃnæg/ Schnecke
  • zrùg /dsrʊg/ zurück

weschtgerm. γ[Quälltäxt bearbeite]

Aalut (scho weschtgerm. zue g wore)
  • God /god/ Gott
Inlut
  • saage /sɑːgə/ sagen
  • schdyyge /ʃdiːgə/ steigen
  • Schwiigermöeder /ʃvɪːgərmɵːədər/ Schwiegermutter
  • zooge /dsoːgə/ gezogen

weschtgerm. γγ[Quälltäxt bearbeite]

  • leege /leːgə/ legen < weschtgerm. *leggjan

weschtgerm. h[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Häärz /hæːʀds/ Herz
  • Haas /hɑːs/ Hase
  • Häfe /hæfə/ Hefe
  • Hai /daub/ Heu
  • Hälfdi /hælfdɪ/ Hälfte
  • hälfe /hælfə/ helfen
  • Häm /hæm/ Hemd
  • Hand /hɑnd/ Hand
  • hängge /hæŋgə/ hängen (trans.)
  • Hänggschd /hæŋgʃd/ Hengst
  • heebe /heːbə/ heben
  • Hèrbschd /hɛrbʃd/ Weinlese
  • hèrd /hɛʀd/ hart
  • Hiirni /hɪːʀnɪ/ Hirn
  • Höed /hɵːəd/ Hut
  • Höen /hɵːən/ Huhn
  • hooch /hoːx/ hoch
  • Hoof /hoːf/ Hof”
  • hoole /hoːlə/ holen
  • Hoorn /hoːʀn/ Horn
  • Hud /hʉd/ Haut
  • Hufe /hʉfə/ Haufen (Sg.)
  • Hùùnig /hʊːnɪg/ Honig
  • Huus /hʉːs/ Haus

gschwunde in

  • aabe /ɑːbə/ hinab < mhd. abhin
  • ùfe /ʊfə/ hinauf < mhd. ûfhin
  • uuse /ʉːsə/ hinaus < mhd. ûshin
  • yyne /iːnə/ hinein < mhd. înhin
Inlut
  • hèècher /hɛːxər/ höher
  • Zèèche /dsɛːxə/ Zehe

gschwunde in

  • leene /leːnə/ leihen < mhd. lêhenen
Uuslut
  • gääch /gæːx/ jäh
  • hooch /hoːx/ hoch
  • zääch /zæːx/ zäh

gschwunde in

  • dùùr /dʊːr/ durch
  • Floo /floː/ Floh < mhd. vlôch
  • nid /nɪd/ nicht
  • nimi /nɪmɪ/ nicht mehr
  • nyd /nid/ nichts
  • Schöe /ʃɵːə/ Schuh < mhd. schuoch
  • Vii /fɪː/ Vieh < mhd. vihe
  • Wynäächde /vinæːxdə/ Weihnachten
  • zee /dseː/ zehn
-hs
  • Ags /ɑgs/ Axt
  • Bigse /bɪgsə/ Büchse
  • Flags /flɑgs/ Flachs
  • Fùgs /fʊgs/ Fuchs
  • Ogs /ogs/ Ochse
  • wagse /vɑgsə/ wachsen

gschwunde in

  • Dysele /disələ/ Deichsel
  • Lysele /lisələ/ Leuchse
-ht
  • Naachd /nɑːxd/ Nacht
  • Näächd /næːxd/ Nächte
  • räächd /r6ːxd/ recht
  • Doochder /doːxdər/ Tochter
  • Dèèchdere /dɛːxdərə/ Töchter
  • Frùùchd /frʊːxd/ Getreide

weschtgerm. hh[Quälltäxt bearbeite]

  • lache /lɑxə/ lachen < ahd. hlahhan

Nasali[Quälltäxt bearbeite]

weschtgerm. m[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • maaje /maːjə/ mähen
  • maale /mɑːlə/ mahlen
  • mache /mɑxə/ machen
  • mälche /mælxə/ melken
  • Man /mɑn/ Mann
  • Meel /meːl/ Mehl
  • Magd /mɑgd/ Magd
  • Mischd /mɪʃd/ Mist
  • Moond /moːnd/ Mond
  • Moorge /moːrgə/ Morgen
  • Muul /mʉːl/ Maul
  • Muus /mʉːs/ Maus
  • schmege /ʃmegə/ schmecken
  • Schmide /ʃmɪdə/ Schmiede

entlähnt m

  • Mèèrze /mɛːʀdsə/ März < lat. (mensem) Martium
  • Miili /mɪːlɪ/ Mühle < lat. molīna
Inlut
  • Name /nɑmə/ Name
  • nimi /nɪmɪ/ nicht mehr
  • Oomaise /oːmaisə/ Ameise
  • ùfruume /ʊfrʉːmə/ ausräumen

gschwunde in

  • chùù /xʊː/ kommen
Uuslut
  • Baum /baum/ Baum
  • Daarm /dɑːrm/ Darm
  • haim /haim/ nach Hause

gschwunde in

  • Bauwùle /bauwʊlə/ Baumwolle
  • Boode /boːdə/ Boden < mhd. bodem
  • Bääse /bæːsə Besen < mhd. bësem, bëseme
  • Faade /fɑːdə/ Faden < mhd. vadem

as n

  • chùnd /xʊnd/ kommt
  • chùnsch /xʊnʃ/ kommst

weschtgerm. mm[Quälltäxt bearbeite]

Inlut
  • schwime /ʃvɪmə/ schwimmen
Uuslut
  • Schdim /ʃdɪm/ Stimme

gschwunde in

  • nee /neː/ nehmen < ahd. nemmen


weschtgerm. n[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Nääbel /næːbəl/ Nebel
  • Naachd /nɑːxd/ Nacht
  • Naagel /nɑːgəl/ Nagel
  • Näägeli /bæːʀdlɪ/ Nelklein
  • naaje /naːjə/ nähen
  • Naarbe /nɑːrbə/ Narbe
  • Name /nɑmə/ Name
  • Näschd /næʃd/ Nest
  • nee /neː/ nehmen
  • Nood /noːd/ Naht
  • Nùs /nʊs/ Nuss
  • nyyn /niːn/ neun
  • Chnäächd /xnæːxd/ Knecht
  • gnöe /gnɵːə/ genug
  • Schnäg /ʃnæg/ Schnecke
  • Schnee /ʃneː/ Schnee
  • Schnooge /ʃnoːgə/ Stechmücke

dur falschi Wortdrännig

  • Naschd /nɑʃd/ Ast < mhd. en ast
Inlut
  • abgwäne /abgvænə/ entwöhnen
  • ooni /oːnɪ/ ohne

entlähnt n:

  • Schbùnde /ʃbʊndə/ Spund < lat. expunctum
-nf
  • fimf /fɪmf/ fünf
  • Hambf /hɑmbf/ Hanf

entlähnt nf

  • Sämbf /sæmbf/ Senf
Uuslut

gschwunde in

  • dyy /diː/ dein
  • myy /miː/ mein
  • syy /siː/ sein
  • goo /goː/ gehen < mhd. gân
  • haa /hɑː/ haben<mhd. hân
  • loo /loː/ lassen < mhd. lân
  • Rai /rai/ Böschung
  • Schdai /ʃdai/ Stein

gschwunde (entlähnt n)

  • Wyy /viː/ Wein

weschtgerm. nn[Quälltäxt bearbeite]

  • chene /xenə/ können
  • Chiini /xɪːnɪ/ Kinn < ahd. chinni
  • Dane /dɑnə/ Fichte

entlähnt nn:

  • Bfane /bfɑnə/ Pfanne
  • Bänewäägeli /bænəvæːgəlɪ/ Wagen mit Korbaufsatz < gallisch benna
Uuslut
  • din /dɪn/ dünn
n vor g
ng
Inlut
  • gange /gɑŋə/ gegangen
  • gsùnge /gsʊŋə/ gesungen
Uuslut
  • Gang /gɑŋ/ Gang
  • jùng /jʊŋ/ jung
  • lang /lɑŋ/ lang

Liquide[Quälltäxt bearbeite]

weschtgerm. l[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • lääbe /læːbə/ leben
  • laade /lɑːdə/ laden
  • Lääder /læːdər/ Leder
  • laam /lɑːm/ lahm
  • lache /lɑxə/ lachen
  • Lade /lɑdə/ Latte
  • laifig /laifɪg/ läufig
  • Laub /laub/ Laub
  • laufd /laufd/ läuft
  • laufe /laufə/ laufen
  • laufsch /laufʃ/ läufst
  • Lècher /lɛxər/ Löcher
  • leedig /leːdɪg/ ledig
  • leege /leːgə/ legen
  • Lèèrer /lɛːrər/ Lehrer
  • Lefel /lefl/ Löffel
  • Libel /lɪbl/ Lippe
  • liige /lɪːgə/ liegen
  • Loch /lox/ Loch
  • löege /lɵːəgə/ schauen
  • Loon /loːn/ Lohn
  • lùbfe /lʊbfə/ heben
  • lud /lʉb/ laut
  • lùg /lʊg/ locker
  • Lùmbe /lʊmbə/ Lappen
  • Lùùg /lʊːg/ Lüge
  • Lyd /lid/ Leute
  • lyd /lid/ liegt
  • lyde /lidə/ läuten
  • lysch /liʃ/ liegst
  • Lysele /lisələ/ Leuchse
  • schloofe /ʃloːfə/ schlafen
  • Schlabe /ʃlɑbə/ Hausschuh
Inlut
  • Èèrle /ɛːʀlə/ Erle
  • Gaable /gɑːblə/ Gabel
  • halde /hɑldə/ anhalten
  • hooble /hoːblə/ hobeln
  • hoole /hoːlə/ holen
  • Lysele /lisələ/ Leuchse
  • maale /mɑːlə/ mahlen
  • wagle /vɑglə/ wackeln

entlähnt l

  • Chachle /xɑxlə/ Kachel < vulgärlat. *cac(c)ulus
  • Chanzle /xɑndslə/ Kanzel < lat. cancelli
Uuslut
  • Schdöel /ʃdɵːəl/ Stuhl

weschtgerm. ll[Quälltäxt bearbeite]

  • bele /belə/ bellen
  • Chele /xelə/ Kelle
  • drile /drɪlə/ drehen
  • Heli /helɪ/ Hölle
  • schdele /ʃdelə/ stellen
  • Wùle /wʊlə/ Wolle
Uuslut
  • Schdaal /ʃdɑːl/ Stall
  • vol /fol/ voll

entlähnt ll

  • Ghamile /ghɑmɪlə/ Kamille < mlat. camilla us griech. chamaímēlon

weschtgerm. r (und entlähnt r)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Raad /rɑːd/ Rad
  • Rääge /ræːgə/ Regen
  • räägne /ræːgnə/ regnen
  • Rab /rɑb/ Rappe
  • Rädschi /rædʃɪ/ Rätsche
  • raige /raigə/ rauchen (intrans.) < weschtgerm. *raukkjan
  • Rame /rɑmə/ Rahmen
  • rauche /rauxə/ rauchen (trans.) < mhd. rouchen
  • Ribe /rɪbə/ Rippe
  • riefe /rɪːəfə/ rufen < mhd. rüefen
  • Rinde /rɪndə/ Rinde < mhd. rinde
  • Röebe /rɵːəbə/ Rübe < mhd. ruobe
  • röeje /rɵːəjə/ ruhen < mhd. ruowen
  • rood /roːd/ rot < mhd. rôt
  • Roor /roːr/ Rohr < mhd. rôr
  • Roose /roːsə/ Rose < mhd. rôse
  • Rub /rʉb/ Raupe
  • rùbfe /rʊbfə/ rupfen < mhd. rupfen
  • Rùge /rʊgə/ Rücken
  • ryde /ridə/ reiten
  • Ryfe /rifə/ Rauhreif

entlähnt r

  • Chribfe /xrɪbfə/ Krippe < mhd. kripfe
  • Chrud /xrʉd/ Raupe
  • Chrùge /xrʊgə/ Krücke
  • chrùm /xrʊm/ krumm
  • Dräg /dræg/ Dreck < mhd. drëc
  • draime /daub/ träumen < mhd. tröumen
  • dringge /drɪŋgə/ trinken < mhd. trinken
  • friere /frɪːərə/ frieren < mhd. frieren
  • Graab /grɑːb/ Grab
  • Schdrùmbf /ʃdrʊmbf/ Strumpf < mhd. strumpf

entlähnt r

  • Chriese /xrɪːəsə/ Kirsche < vulgärlat. ceresia
  • Chryz /xrids/ Kreuz
  • Gränze /grændsə/ Grenze < poln. granica
  • schryybe /ʃriːbə/ schreiben < mhd. schrîben
Inlut
  • chèère /xɛːrə/ umkehren
  • faare /fɑːrə/ fahren
vor b
  • Aarbed /ɑːrbəd/ Arbeit
  • Chèèrb /xɛːrb/ Körbe
  • fäärbe /fæːrbə/ färben
vor f
  • Dèèrfer /dɛːrfər/ Dörfer
  • schaarf /ʃɑːrf/ scharf
  • wäärfe /væːrfə/ werfen
vor d
  • Baard /bɑːʀd/ Bart
  • Bäärdli /bæːʀdlɪ/ Bärtlein
  • dèèrd /dɛːʀd/ dort
  • Wiird /vɪːʀd/ Wirt
vor ds
  • Häärz /hæːʀds/ Herz
  • schwaarz /ʃvɑːʀds/ schwarzt
vor s
  • Fäärse /fæːʀsə/ Ferse
vor sch
  • Aarsch /ɑːʀʃ/ Arsch
  • èèrschd /ɛːʀʃd/ erst
  • Gäärschde /gæːʀʃdə/ Gerste
  • Wiirschd /vɪːʀʃd/ Würste
  • Wùùrschd /vʊːʀʃd/ Wurst < mhd. wurst
vor g
  • Baarg /bɑːrg/ kastriertes, männliches Schwein
  • Bäärg /bæːrg/ Berg
  • Èèrgeli /ɛːrgəlɪ/ Holzeimer
vor ch
  • fèèrchde /fɛːrxdə/ fürchten
  • Maarchschdai /mɑːrxʃdai/ Grenzstein
  • Wäärchdig /væːrxdɪg/ Werktag
vor m
  • Äärm /æːrm/ Arme
  • waarm /vɑːrm/ warm < mhd. warm
  • wèèrmer /vɛːrmər/ wärmer
vor n
  • Äärn /æːʀn/ Ernte
  • Gaarn /gɑːʀn/ Garn
  • Hèèrner /hɛːʀnər/ Hörner
  • Hiirni /hɪːʀnɪ/ Hirn
vor l
  • Èèrle /ɛːʀlə/ Erle
  • Ghaarl /ghɑːrl/ Karl (VN)
  • fäärle /fæːrlə/ Ferkel zur Welt bringen
Uuslut
  • äär /æːr/ er
  • Schaar /ʃɑːr/ Schar

entlähnt r

  • Chèèrze /xɛːʀdsə/ Kerze < mhd. kerze < lat. charta < griech. chartēs


weschtgerm. rr[Quälltäxt bearbeite]

Inlut
  • däre /dærə/ dörren
  • Schbaare /ʃbɑːrə/ Sparren < mhd. sparre
Uuslut
  • Gschiir /gʃɪːr/ Geschirr

entlähnt rr

  • Bfäärch /bfæːrx/ Pferch < mlat parricus
  • Bfaarer /bfɑːrər/ Pfarrer < lat. parrochia < griech. paroikia
  • Chaare /xɑːrə/ Karren < lat. carrus

Halbvokal[Quälltäxt bearbeite]

weschtgerm. j[Quälltäxt bearbeite]

  • jùng /jʊŋ/ jung

weschtgerm. jj[Quälltäxt bearbeite]

  • Aier /ajər/ Eier

weschtgerm. w[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Waage /vɑːgə/ Wagen < mhd. wagen
  • waarm /vɑːrm/ warm < mhd. warm
  • wagse /vɑgsə/ wachsen < mhd. wahsen
  • Winder /vɪndər/ Winter < mhd. winter
  • Woorb /voːrb/ Sensenstiel < mhd. worp
  • Wùùrschd /vʊːʀʃd/ Wurst < mhd. wurst
  • -rw
  • fäärbe /fæːrbə/ färben < mhd. värwen
  • Naarbe /nɑːrbə/ Narbe < mhd. narwe
Inlut

gschwunde in

  • chnèie /xnɛjə/ knien
  • nèii /nɛjɪ/ neue
  • schbèie /ʃbɛjə/ speien
  • blaauer /blaːuər/ blauer
  • graauer /graːuər/ grauer
  • röeje /rɵːəjə/ ruhen < mhd. ruowen

weschtgerm. ww[Quälltäxt bearbeite]

  • drèi /drɛj/ treu < germ. *trewwa-
  • haue /hauə/ hauen < germ. *hawwana

Konsonante[Quälltäxt bearbeite]

Labiali[Quälltäxt bearbeite]

weschtgerm. p (un entlähnt p)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • bfäze /bfædsə/ kneifen < mhd. phëtzen

frie entlähnt p:

  • Bfäärch /bfæːrx/ Pferch < mlat parricus
  • Bfaarer /bfɑːrər/ Pfarrer < lat. parrochia < griech.
  • Bfäde /bfædə/ Pfette < spätlat. patena
  • Bfäfer /bfæfər/ Pfeffer < lat. piper
  • Bfane /bfɑnə/ Pfanne < vulgärlat. panna < lat. patina
  • Bfibfi /bfɪbfɪ/ Pips < vulg ärlat. pipita
  • Bfiirschig /bfɪːʀʃɪg/ Pfirsich < lat. persica
  • Bfingschde /bfɪŋʃdə/ Pfingsten < griech. pentēkostē
  • Bflaschder /bflɑʃdər/ Pflaster < lat. emplastrum < griech.
  • Bflöeg /bflɵːəg/ Pflug < vorrömisch *plōg-
  • Bfluume /bflʉːmə/ Pflaume < ahd. pfrūma < lat prūnum
  • Bfool /bfoːl/ Pfahl < lat. pālus
  • Bfoschde /bfoʃdə/ Pfosten < lat. postis
  • bfrobfe /bfrobfə/ pfropfen < lat. propagare
  • Bfùnd /bfʊnd/ Pfund < lat. pondō
  • Bfyfe /bfifə/ Pfeife < vulgärlat. *pīpa zu lat pipāre
  • Bfyyl /bfiːl/ Pfeil < lat. pīlum

spot entlähnt p

  • baar /bɑːr/ paar < lat. par
  • Bänsel /bænsəl/ Pinsel < lat. pēnicillus
  • base /bɑsə/ passen < frz. passer
  • Belz /belds/ Pelz < mlat. pellīcia
  • Biire /bɪːrə/ Birne < klosterlat. pira < lat.pirum
  • blooge /bloːgə/ plagen < lat. plāgāre
  • Breedig /breːdɪg/ Predigt < mlat. praedica
  • Boschd /boʃd/ Post < ital posta
  • Bùlver /bʊlfər/ Pulver < mlat. pulver < lat. pulvis
  • Dabeede /dɑ"beːdə/ Tapete < volkslat. tapētum
  • Debig /debɪg/ Teppich, Decke < volkslat. tapētum
Inlut
  • glofe /glofə/ gelaufen
  • hofe /hofə/ hoffen < mhd. hoffen
  • Hufe /hʉfə/ Haufen < mhd. hûfe
  • laifig /laifɪg/ läufig
  • Lefel /lefl/ Löffel < mhd. lefel
  • riefe /rɪːəfə/ rufen < mhd. rüefen
  • schafe /ʃɑfə/ schaffen, arbeiten < mhd. schaffen
  • Scheefer /ʃeːfər/ Schäfer
  • schloofe /ʃloːfə/ schlafen < mhd. slâfen
  • schlyfe /ʃlifə/ schleifen < mhd. slîfen
  • sufe /sʉfə/ saufen < mhd. sûfen
  • ùfe /ʊfə/ hinauf < mhd. ûfhin

entlähnt p

  • Sùbe /sʊbə/ Suppe < frz. soupe
Inlut no Liquid
  • ghùlfe /ghʊlfə/ geholfen < mhd. geholfen
  • hälfe /hælfə/ helfen < mhd. hëlfen
  • hilfd /hɪlfd/ hilft < mhd. hilfet
  • hilfsch /hɪlfʃ/ hilfst < mhd. hilfest
  • laufd /laufd/ läuft < mhd. loufet
  • laufsch /laufʃ/ läufst < mhd. loufest

entlähnt p

  • chaufe /xaufə/ kaufen < lat. caupōnāri
  • chaufd /xaufd/ kauft < mhd. koufet, zu lat. caupōnāri
  • chaufsch /xaufʃ/ kaufst < mhd. koufest, zu lat. caupōnāri
Uuslut
  • Af /ɑf/ Affe
  • Doorf /doːrf/ Dorf < mhd. dorf
  • Schoof /ʃoːf/ Schaf < mhd. schâf
  • ùf /ʊf/ auf < mhd. ûf

entlähnt p

  • Sämbf /sæmbf/ Senf < mhd. sënef < lat. sinapis

no m

  • Chrampf /xrɑmbf/ Krampf < mhd. krampf
  • chrambfe /xrɑmbfə/ schwer arbeiten
  • Rùmbfle /rʊmbflə/ Falte
  • Schdrùmbf /ʃdrʊmbf/ Strumpf < mhd. strumpf

nit verschobe in dr Verbindig sp:

  • schbood /ʃboːd/ spät < mhd. spât(e)
  • Schbaare /ʃbɑːrə/ Sparren < mhd. sparre
  • Schbäg /ʃbæg/ Speck < mhd. spëc

entlähnt sp:

  • Schbùnde /ʃbʊndə/ Spund < lat. expunctum

weschtgerm. pp[Quälltäxt bearbeite]

  • chlebfe /xlebfə/ knallen < mhd. klepfen
  • Chnebfli /xnebflɪ/ Knöpfle
  • Chribfe /xrɪbfə/ Krippe < mhd. kripfe
  • Ebfel /ebfəl/ Apfel
  • Saibfe /sajbfə/ Seife < ahd. seipfa
  • Schapf /ʃɑbf/ Schöpfkelle
  • Schdùbfle /ʃdʊbflə/ Stoppel < mhd. stupfel
  • Schopf /ʃobf/ Schuppen < mhd. schopf

entlähnt pp

  • Bùbe /bʊbə/ Puppe < vulgärlat. puppa
  • Chabe /xɑbə/ Kappe < volkslat. cappa
  • Dschoobe /dʃoːbə/ Kappe < ital. giuppa
  • Grib /grɪb/ Grippe < frz. grippe
  • Libel /lɪbl/ Lippe < mnd. lippe

weschtgerm. b[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Baad /bɑːd/ Bad
  • baade /bɑːdə/ baden
  • Baard /bɑːʀd/ Bart
  • Bach /bɑx/ Bach
  • bal /bɑl/ bald
  • Balge /bɑlgə/ Balken
  • Band /bɑnd/ Band
  • Baum /baum/ Baum
  • Blad /blɑd/ Blatt
  • bleed /bleːd/ blöde
  • bloose /bloːsə/ blasen
  • böue /bɵuə/ bauen
  • Buuch /bʉ/ Bauch
  • buuche /bʉːxə/ mit Aschenlauge waschen
  • Buur /bʉːr/ Bauer

entlähnt b

  • Bideme /bɪdəmə/ Bottich mit zwei Ohren < lat. butica
  • Bigi /bɪgɪ/ Tragbütte < lat. butica
  • Bodche /bodxə/ moderner Bottich < lat. butica
  • Bächer /bæxər/ Becher < volkslat. bīcārium
  • Baloon /bɑloon/ Ballon < frz. ballon < ital.

vor h

  • bhalde /phɑldə/ behalten

jung entlähnt p

  • Phägli /phæglɪ/ Päckchen < frz. paquet < mnl.
  • Phaachd /phɑːxdɪ/ Pacht < lat. pacta
  • verphaachde /fər"phɑːxdə/ verpachten < zu lat. pacta
Inlut
  • blyybe /bliːbə/ bleiben

gschwunde in

  • Cham /xɑm/ Hahnenkamm
  • chrùm /xrʊm/ krumm
  • Hùmele /hʊmələ/ Hummel
  • Aimer /aimər/ Eimer < mhd. eim(b)er < lat. ampora < griech.

weschtgerm. bb[Quälltäxt bearbeite]

  • Ribe /rɪbə/ Rippe
  • schnabe /ʃnɑbə/ schnappen
  • schobe /ʃobə/ stopfen
  • bable /bɑblə/ plappern

entlähnt bb

  • dobled /dobləd/ doppelt < frz. dobbel


weschtgerm. β[Quälltäxt bearbeite]

Inlut
  • Aarbed /ɑːrbəd/ Arbeit
  • Driibel /drɪːbl/ Traube
  • dryybe /driːbə/ treiben
  • èèrbe /ɛːrbə/ erben
  • glaube /glaubə/ glauben
  • graabe /grːɑbə/ graben
  • Griebe /grɪːəbə/ Griebe
  • iiber /ɪːbər/ über
  • iible /ɪːblə/ schlimmer werden
  • Hoobel /hoːbl/ Hobel
  • lääbe /læːbə/ leben
  • Oobe /oːbə/ Abend
  • oobe /oːbə/ oben
  • siibe /sɪːbə/ sieben
Uuslut
  • Graab /grɑːb/ Grab

gschwunde in

  • gee /geː/ geben
  • gisch /gɪʃ/ gibst < mhd. gibest
  • Lam /lɑm/ Lamm

weschtgerm. ββ[Quälltäxt bearbeite]

  • Rab /rɑb/ Rappe

weschtgerm. f (un entlähnt f un v)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • faare /fɑːrə/ fahren
  • Fäld /fæld/ Feld
  • fange /fɑŋə/ fangen
  • Fisch /fɪʃ/ Fisch
  • Flaisch /flaiʃ/ Fleisch
  • Frau /frau/ Frau
  • Frydig /fridɪg/ Freitag
  • vier /fɪːər/ vier
  • Voogel /foːgəl/ Vogel

Affrikata giltet in

  • Bfleegel /bfleːgəl/ Dreschflegel
Inlut
  • Häfe /hæfə/ Hefe
  • Oofe /oːfə/ Ofen
  • hefde /hefdə/ Sommertriebe festbinden
  • Safd /sɑfd/ Saft
  • Hälfdi /hælfdɪ/ Hälfte

entlähnt f

  • Cheefig /xeːfɪg/ Käfig < vulgärlat. cavia
Uuslut
  • Höef /hɵːəf/ Huf
  • Hoof /hoːf/ Hof
  • fimf /fɪmf/ fünf

weschtgerm. ff[Quälltäxt bearbeite]

Dentali[Quälltäxt bearbeite]

weschtgerm. t (un entlähnt t un c)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • zääch /dsæːx/ zäh
  • Zèèche /dsɛːxə/ Zehe
  • Zùnge /dsʊŋə/ Zunge
  • Zyd /dsid/ Zeit

frie entlähnt t

  • Ziegel /dsɪːəgəl/ Ziegel < lat. tēgula

entlähnt c

  • Ziibele /dsɪːbələ/ Zwiebel < mlat. cēpulla
Inlut
  • beser /besər/ besser
  • Bfängnesle /bfæŋneslə/ Brennnessel
  • Waise /waisə/ Weizen

entlähnt verschobes t

  • Chesel /xesl/ Kessel < lat. catil(l)us

entlähnt c

  • Bänsel /bænsl/ Pinsel < lat. penicillus

no l

  • Holz /holds/ Holz
  • Salz /sɑlds/ Salz
  • Schmalz /ʃmɑlds/ Schmalz

no r

  • Häärz /hæːʀds/ Herz
  • Wäärze /væːʀdsə/ Warze

entlähnt t no r

  • Chèèrze /xɛːʀdsə/ Kerze < lat. charta < griech.

no n

  • Glanz /glɑnds/ Glanz

entlähnt c no n

  • Gränze /grændsə/ Grenze < poln. granica

nit verschobe in st

  • Schdäärn /ʃdæːʀn/ Stern
  • schdoo /ʃdoː/ stehen

nit verschobe vor r

  • drèi /drɛi/ treu
  • Winder /vɪndər/ Winter

nit verschobe in -ht

  • aachd /ɑːxd/ acht
  • lyychd /liːxd/ leicht
  • Naachd /nɑːxd/ Nacht

weschtgerm. tt[Quälltäxt bearbeite]

Inlut
  • seze /sedsə/ setzen

entlähnt tt

  • Gùdere /gʊdərə/ Korbflasche < lat. guttarium
Uuslut
  • Chaz /xɑds/ Katze
  • Hiz /hɪds/ Hitze
  • Schatz /ʃɑds/ Schatz

nit verschobe vor r

  • Aider /aidər/ Eiter
  • bider /bɪdər/ bitter
  • luder /lʉdər/ lauter Adv.
  • zidere /dsɪdərə/ zittern

weschtgerm. d (un entlähnts nit verschobes t)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Dane /dɑnə/ Fichte
  • daife /daifə/ taufen
  • Diire /dɪːrə/ Tür
  • Disch /dɪʃ/ Tisch
  • Door /doːr/ Tor
  • dringge /drɪŋgə/ trinken
  • dyyr /diːr/ teuer

entlähnt nit verschobes t

  • Dande /dɑndə/ Tante < frz. tante
  • Däler /dælər/ Teller < altfrz. tailleor
  • Dubag /dʉbɑg/ Tabak < span. tabaco < Taino

vor h

  • d Hud /thʉd/ die Haut

jung entlähnt t

  • Thee /theː/ Tee < südchines. tē
  • thangge /thɑŋgə/ tanken < dt. tanken
Inlut
  • bhalde /bhɑldə/ behalten
  • Bleder /bledər/ Blätter
  • bode /bodə/ geboten
  • Broode /broːdə/ Braten
  • Cheldi /xeldə/ Kälte
  • Gaarde /gɑːʀdə/ Garten
  • Gode /godə/ Patentante
  • hiede /hɪːədə/ hüten
  • hyroode /hiroːdə/ heiraten
  • Laidere /laidərə/ Leiter
  • Möeder /mɵːədər/ Mutter
  • Schwaarde /də/ Schwarte
  • Syde /sidə/ Seite
  • Uder /ʉdər/ Euter
  • waarde /vɑːʀdə/ warten
  • Wäder /vædər/ Wetter
  • Zyde /dsidə/ Zeiten

entlähnt nit verschobes t

  • Chaarde /xɑːʀdə/ Karte < lat. charta us griech. chartēs
  • Dande /dɑndə/ Tante < frz. tante
Uuslut
  • ald /ɑld/ alt
  • Baard /bɑːʀd/ Bart
  • braid /braid/ breit
  • chald /xɑld/ kalt
  • Chrod /xrod/ Kröte
  • Gäld /gæld/ Geld
  • Land /lɑnd/ Land

entlähnt nit verschobes t

  • Boschd /boʃd/ Post < ital posta

weschtgerm. dd (un entlähnt nit verschobes tt)[Quälltäxt bearbeite]

  • Chrade /xrɑdə/ Korb zum Kirschen ernten
  • rede /redə/ retten
  • schidle /ʃɪdlə/ schütteln

entlähnt nit verschobes tt

  • Gùdere /gʊdərə/ Korbflasche < lat. guttarium

weschtgerm. đ[Quälltäxt bearbeite]

Aalut (scho weschtgerm. zue d wore)
  • Doochder /doːxdər/ Tochter
Inlut
  • ander /ɑndər/ ander
  • Boode /boːdə/ Boden
  • Faade /fɑːdə/ Faden
  • finde /fɪndə/ finden
Uuslut
  • Bild /bɪld/ Bild
  • Dood /doːd/ Tod
  • främd /fræmd/ fremd

weschtgerm. đđ[Quälltäxt bearbeite]

  • bide /bɪdə/ bitten

weschtgerm. Þ (un rom. d)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Daarm /dɑːrm/ Darm
  • däre /dærə/ dörren
  • dèèrfe /dɛːrfə/ dürfen
  • dege /degə/ decken
  • doo /doː/hier'
  • Doorf /doːrf/ Dorf
  • Dräg /dræg/ Dreck
  • drile /drɪlə/ drehen
  • dùndere /dʊndərə/ donnern

entlähnt d

  • Danz /dands/ Tanz < altfrz. danser
Inlut
  • baade /bɑːdə/ baden
  • Boode /boːdə/ Boden
  • Bröeder /brɵːədər/ Bruder
  • gfùnde /gfʊndə/ gefunden
  • Hälfdi /hælfdɪ/ Hälfte
  • Holder /holdər/ Holunder
  • Lääder /læːdər/ Leder
  • leedig /leːdɪg/ ledig
  • ooder /oːdər/ oder
  • Schnùùder /ʃnʊːdər/ Rotz
  • Syyde /siːdə/ Seide
  • Waade /vɑːdə/ Wade
  • wiider /vɪːdər/ wider
  • wäärd /væːʀd/ wert

gschwunde in

  • wääre /væːrə/ werden
Uuslut
  • Baad /bɑːd/ Bad
  • Brud /brʉd/ Braut
  • chald /xɑld/ kalt
  • Chind /xɪnd/ Kind
  • Fäld /fæld/ Feld
  • främd /fræmd/ fremd
  • mied /mɪːəd/ müde

gschwunde in

  • bal /bɑl/ bald
  • Häm /hæm/ Hemd

entlähnt d:

  • Bfùnd /bfʊnd/ Pfund < lat. pondō

weschtgerm. ÞÞ[Quälltäxt bearbeite]

  • Chläde /xlædə/ Klette
  • Lade /lɑdə/ Latte
  • Schmide /ʃmɪdə/ Schmiede

weschtgerm s (un entlähnt s)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • saage /sɑːgə/ sagen
  • säächzee /sæːxdseː/ sechzehn < mhd. sëhzëhen
  • Sail /sail/ Seil < mhd. seil
  • segs /segs/ sechs < mhd. sëhs
  • siibe /sɪbfə/ sieben
  • sole /solə/ sollen
  • suufer /sʉːfər/ sauber

entlähnt s:

  • Sag /sɑg/ Sack < lat. saccus < griech. < phön. < assyr.
  • Sämbf /sæmbf/ Senf < mhd. sënef < lat. sinapis
Inlut
  • Bääse /bæːsə/ Besen < mhd. bësem, bëseme
  • bloose /bloːsə/ blasen < mhd. blâsen
  • Haase /hɑːsə/ Hasen
  • Hyyser /hiːsər/ Häuser
  • jääse /jæːsə/ gären

entlähnt s:

  • Chriese /xrɪːəsə/ Kirsche < vulgärlat. ceresia
Uuslut
  • Ogs /ogs/ Ochse
weschtgerm. s in sp
  • schbood /ʃboːd/ spät < mhd. spât(e)
  • Schbaare /ʃbɑːrə/ Sparren < mhd. sparre
  • Schbäg /ʃbæg/ Speck < mhd. spëc
weschtgerm. s in st
  • Schdäärn /ʃdæːʀn/ Stern
  • schdoo /ʃdoː/ stehen
weschtgerm. s in st (Inlut)
  • feschd /feʃd/ fest
  • Naschd /nɑʃd/ Ast
weschtgerm. s in sk
  • schyyne /ʃiːnə/ scheinen

entlähnt ch, sch:

  • Scheslon /ʃeslon/ Sofa < frz. chaiselongue
weschtgerm. s in sl
  • schloofe /ʃloːfə/ schlafen
  • Schlabe /ʃlɑbə/ Hausschuh
weschtgerm. s in sm
  • schmege /ʃmegə/ schmecken; riechen
weschtgerm. s in sn
  • Schnooge /ʃnoːgə/ Stechmücke
weschtgerm. s in sw
  • Schweschder /ʃveʃdər/ Schwester

weschtgerm ss (un entlähnt ss)[Quälltäxt bearbeite]

Inlut
  • wise /vɪsə/ wissen

entlähnt ss:

  • base /bɑsə/ passen < frz. passer
  • Chase /xɑsə/ Kasse < ital. cassa
  • Chisi /xɪsə/ Kissen < frz. coussin < gallorom. cuilcinum

Gutturali[Quälltäxt bearbeite]

weschtgerm. k (un entlähnt c)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Chääfer /xæːfər/ Käfer < mhd. këver
  • Chäärne /xæːʀnə/ Kern < mhd. kërne
  • Chalb /xɑlb/ Kalb < mhd. kalp
  • Chaarschd /xɑːʀʃd/ Karst < mhd. karst
  • Chalb /xɑlb/ Kalb < mhd. kalp
  • chalbere /xɑlbərə/ kalben < mhd. kalberen
  • chald /xɑld/ kalt < mhd. kalt
  • chäne /xænə/ kennen < mhd. kennen
  • Charfrydig /xɑrfridɪg/ Karfreitag < mhd. karvrîtac
  • Chaschde /xɑʃdə/ Kasten < mhd. kaste
  • Chaz /xɑds/ Katze < mhd. katze
  • Cheegel /xeːgəl/ Kegel < mhd. kegel
  • chèère /xɛːrə/ umkehren < mhd. kêren
  • Chele /xelə/ Kelle < mhd. kelle
  • Chiini /xɪːnɪ/ Kinn < mhd. kinne
  • Chiis /xɪːs/ Kies < mhd. kis
  • Chind /xɪnd/ Kind < mhd. kint
  • Chlaawe /xlaːvə/ Klaue < mhd. klâwe
  • Chlee /xleː/ Klee < mhd. klê
  • Chloofder /xloːfdər/ Klafter < mhd. klâfter
  • Chöe /xɵːə/ Kuh < mhd. kuo
  • Chùùgle /xʊːglə/ Kugel < mhd. kugel(e)
  • chuum /xʉːm/ kaum < mhd. kûm
  • Chyym /xiːm/ Keim < mhd. kîm
  • chyyche /xiːmə/ keuchen < mhd. kîmen

alt entlähnts c

  • Chääner /xæːnər/ Dachrinne < lat. canālis
  • Chaare /xɑːrə/ Karren < lat. carrus
  • Chaarde /xɑːʀdə/ Karte < lat. charta < griech.
  • Chäärli /xæːʀlɪ/ Kerl < mnd. kërle
  • Chabe /xɑbə Kappe < volkslat. cappa
  • Chabezaun /xɑbədsaun/ Ochsenhalfter < ital. cavezzone
  • Chachle /xɑxlə/ Kachel < vulgärlat. *cac(c)ulus
  • Chafee /xɑfeː/ Kafee < frz. café < türk. < arab.
  • Chaiser /xaisər/ Kaiser < lat. Caesar
  • Chalch /xɑlx/ Kalk < lat. calcem
  • Chäler /xælər/ Keller < lat. cellārium
  • Chamere /xɑmərə/ Kammer < lat. camera < griech.
  • Chämi /xæmɪ/ Kamin < lat. camīnus < griech.
  • Chane /xɑnə/ Kanne < lat. canna
  • Chanzle /xɑndslə/ Kanzel < lat. cancelli
  • chaufe /xaufə/ kaufen < lat. caupōnāri
  • Chase /xɑsə/ Kasse < ital. cassa
  • Cheefig /xeːfɪg/ Käfig < vulgärlat. cavia
  • Chèèrze /xɛːʀdsə/ Kerze < lat. charta < griech.
  • Chees /xeːs/ Käse < lat. cāseus
  • Chede /xedə/ Kette < lat. catēna
  • Chesel /xesəl/ Kessel < lat. catil(l)us
  • Chidel /xɪdəl/ Kittel < arab. qutn
  • Chiefer /xɪːəfər/ Küfer < lat. cūpārius
  • Chilche /xɪlxə/ Kirche < griech. kyriakē
  • Chimi /xɪmɪ/ Kümmel < lat. cumīnum
  • Chischde /xɪʃdə/ Kiste < lat. cista < griech.
  • Chisi /xɪsə/ Kissen < frz. coussin < gallorom. cuilcinum
  • Chobf /xobf/ Kopf < lat. caput
  • Chöene /xɵːənə/ Schimmelschicht (Wein) < lat. cāna
  • Chriese /xrɪːəsə/ Kirsche < vulgärlat. ceresia
  • Chùbfer /xʊbfər/ Kupfer < volkslat. cuprum
  • Chùmed /xʊmə/ Kummet < poln. chomat
  • chùùrz /xʊːʀds/ kurz < lat. curtus
Inlut
  • bache /bɑxə/ backen
  • bruuche /brʉːxə/ brauchen
  • buuche /bʉːxə/ mit Aschenlauge waschen
  • rauche /rauxə/ rauchen (trans.) < mhd. rouchen

alt entlähnt c

  • Chachle /xɑxlə/ Kachel < vulgärlat. *cac(c)ulus
Uuslut
  • Buuch /bʉːx/ Bauch
  • Dach /dɑx/ Dach
  • Schdich /ʃdɪx/ Stich
  • Zäch /dsæx/ Zecke
-rk

verschobe in

  • Maarchschdai /mɑːrxʃdai/ Grenzstein
  • Wäärchdig /væːrxdɪg/ Werktag

nit verschobe in

  • Biirge /bɪːrgə/ Birke
  • schdaarg /ʃdɑːrg/ stark

entlähnt rc

  • Saarg /sɑːrg/ Sarg < lat. sarcophagus < griech.
-lk

verschobe in

  • mälche /mælxə/ melken
  • wälch /vælx/ welk
  • Chalch /xɑlx/ Kalk < lat. calcem

nit verschobe in

  • Gwilg /gvilg/ Gewölke
  • Balge /bɑlgə/ Balken
-nk
  • Bangg /bɑŋg/ Bank
  • Angge /ɑŋgə/ Butter

gschwunde in

  • di /dɪ/ dich
  • mi /mɪ/ mich
  • hinderschi /hɪndəʀʃɪ/ rückwärts
  • fiirschi /fɪːʀʃɪ/ vorwärts

weschtgerm. kk (un entlähnt cc)[Quälltäxt bearbeite]

Inlut
  • Ager /ɑgər/ Acker
  • Bage /bɑgə/ Backe
  • dege /degə/ decken
  • dregne /dregnə/ trocknen
  • drùge /drʊgə/ trocken
  • hoge /hogə/ hocken
  • nagig /nɑgig/ nackt
  • raige /raigə/ rauchen (intrans.) < weschtgerm. *raukkjan
  • schmege /ʃmegə/ schmecken
  • verrùgd /fərʊgd/ verrückt

entlähnt cc

  • Begi /begɪ/ Becken < vulgärlat. baccīnum
  • Gloge /glogə/ Glocke < kelt. *klokkā
Uuslut
  • Dräg /dræg/ Dreck
  • Schbäg /ʃbæg/ Speck
  • Schdùg /ʃdʊg/ Stück

entlähnt cc

  • Sag /sɑg/ Sack < lat. saccus < griech. < phön. < assyr.

weschtgerm. g (derzue entlähnt g un jung entlähnt c)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • gääch /gæːx/ jäh
  • Gaarde /gɑːʀdə/ Garten
  • Gans /gɑns/ Gans
  • glaube /glaubə/ glauben
  • göed /gɵːəd/ gut
  • graad /grɑːd/ gerade
  • groos /groːs/ groß

entlähnt g

  • Gùdere /gʊdərə/ Korbflasche < lat. guttarium
  • Gränze /grændsə/ Grenze < poln. granica
  • selten hyperdialektal:Chränze /xrændsə/ '

vor h

  • ghaid /ghaid/ geheut

jung entlähnt c

  • Gcharbaadsche /gxɑrbɑːdʃə/ Karbatsche < türk. qyrbatsch
  • Ghagaoo /ghɑgɑo:/ Kakao < span. cacao < indian.
  • Ghaländer /ghɑlændər/ Kalender < lat. calendārius
  • Ghamile /ghɑmɪlə/ Kamille < mlat. camilla < griech.
Inlut
  • liige /lɪːgə/ liegen
  • löege /lɵːəgə/ schauen
  • Moorge /moːrgə/ Morgen
  • Rääge /ræːgə/ Regen
  • räägne /ræːgnə/ regnen
  • Schdääge /ʃdæːgə/ Treppe

entlähnt g

  • blooge /bloːgə/ plagen < lat. plāgāre

jung entlähnt c

  • Ghagaoo /ghɑgɑo:/ Kakao < span. cacao < indian.

gschwunde in

  • draid /draid/ trägt
  • draid /draid/ getragen
  • gsaid /gsaid/ gesagt
  • lyd /lid/ liegt
  • lysch /liʃ/ liegst
  • moorn /moːʀn/ morgen
  • said /said/ sagt
Uuslut
  • Baarg /bɑːrg/ verschnitter Eber

weschtgerm. gg[Quälltäxt bearbeite]

  • Bage /bɑgə/ Backe
  • Eege /eːgə/ Egge
  • Ege /egə/ Ecke
  • Mùge /mʊgə/ Fleige
  • Rùge /rʊgə/ Rücken
  • saage /sɑːgə/ sagen
  • Schnooge /ʃnoːgə/ Stechmücke
  • Schùngge /ʃʊŋgə/ Schinken
  • wagle /vɑglə/ wackeln
Uuslut
  • lùg /lʊg/ locker
  • Schnäg /ʃnæg/ Schnecke
  • zrùg /dsrʊg/ zurück

weschtgerm. γ[Quälltäxt bearbeite]

Aalut (scho weschtgerm. zue g wore)
  • God /god/ Gott
Inlut
  • saage /sɑːgə/ sagen
  • schdyyge /ʃdiːgə/ steigen
  • Schwiigermöeder /ʃvɪːgərmɵːədər/ Schwiegermutter
  • zooge /dsoːgə/ gezogen

weschtgerm. γγ[Quälltäxt bearbeite]

  • leege /leːgə/ legen < weschtgerm. *leggjan

weschtgerm. h[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Häärz /hæːʀds/ Herz
  • Haas /hɑːs/ Hase
  • Häfe /hæfə/ Hefe
  • Hai /daub/ Heu
  • Hälfdi /hælfdɪ/ Hälfte
  • hälfe /hælfə/ helfen
  • Häm /hæm/ Hemd
  • Hand /hɑnd/ Hand
  • hängge /hæŋgə/ hängen (trans.)
  • Hänggschd /hæŋgʃd/ Hengst
  • heebe /heːbə/ heben
  • Hèrbschd /hɛrbʃd/ Weinlese
  • hèrd /hɛʀd/ hart
  • Hiirni /hɪːʀnɪ/ Hirn
  • Höed /hɵːəd/ Hut
  • Höen /hɵːən/ Huhn
  • hooch /hoːx/ hoch
  • Hoof /hoːf/ Hof”
  • hoole /hoːlə/ holen
  • Hoorn /hoːʀn/ Horn
  • Hud /hʉd/ Haut
  • Hufe /hʉfə/ Haufen (Sg.)
  • Hùùnig /hʊːnɪg/ Honig
  • Huus /hʉːs/ Haus

gschwunde in

  • aabe /ɑːbə/ hinab < mhd. abhin
  • ùfe /ʊfə/ hinauf < mhd. ûfhin
  • uuse /ʉːsə/ hinaus < mhd. ûshin
  • yyne /iːnə/ hinein < mhd. înhin
Inlut
  • hèècher /hɛːxər/ höher
  • Zèèche /dsɛːxə/ Zehe

gschwunde in

  • leene /leːnə/ leihen < mhd. lêhenen
Uuslut
  • gääch /gæːx/ jäh
  • hooch /hoːx/ hoch
  • zääch /zæːx/ zäh

gschwunde in

  • dùùr /dʊːr/ durch
  • Floo /floː/ Floh < mhd. vlôch
  • nid /nɪd/ nicht
  • nimi /nɪmɪ/ nicht mehr
  • nyd /nid/ nichts
  • Schöe /ʃɵːə/ Schuh < mhd. schuoch
  • Vii /fɪː/ Vieh < mhd. vihe
  • Wynäächde /vinæːxdə/ Weihnachten
  • zee /dseː/ zehn
-hs
  • Ags /ɑgs/ Axt
  • Bigse /bɪgsə/ Büchse
  • Flags /flɑgs/ Flachs
  • Fùgs /fʊgs/ Fuchs
  • Ogs /ogs/ Ochse
  • wagse /vɑgsə/ wachsen

gschwunde in

  • Dysele /disələ/ Deichsel
  • Lysele /lisələ/ Leuchse
-ht
  • Naachd /nɑːxd/ Nacht
  • Näächd /næːxd/ Nächte
  • räächd /r6ːxd/ recht
  • Doochder /doːxdər/ Tochter
  • Dèèchdere /dɛːxdərə/ Töchter
  • Frùùchd /frʊːxd/ Getreide

weschtgerm. hh[Quälltäxt bearbeite]

  • lache /lɑxə/ lachen < ahd. hlahhan

Nasali[Quälltäxt bearbeite]

weschtgerm. m[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • maaje /maːjə/ mähen
  • maale /mɑːlə/ mahlen
  • mache /mɑxə/ machen
  • mälche /mælxə/ melken
  • Man /mɑn/ Mann
  • Meel /meːl/ Mehl
  • Magd /mɑgd/ Magd
  • Mischd /mɪʃd/ Mist
  • Moond /moːnd/ Mond
  • Moorge /moːrgə/ Morgen
  • Muul /mʉːl/ Maul
  • Muus /mʉːs/ Maus
  • schmege /ʃmegə/ schmecken
  • Schmide /ʃmɪdə/ Schmiede

entlähnt m

  • Mèèrze /mɛːʀdsə/ März < lat. (mensem) Martium
  • Miili /mɪːlɪ/ Mühle < lat. molīna
Inlut
  • Name /nɑmə/ Name
  • nimi /nɪmɪ/ nicht mehr
  • Oomaise /oːmaisə/ Ameise
  • ùfruume /ʊfrʉːmə/ ausräumen

gschwunde in

  • chùù /xʊː/ kommen
Uuslut
  • Baum /baum/ Baum
  • Daarm /dɑːrm/ Darm
  • haim /haim/ nach Hause

gschwunde in

  • Bauwùle /bauwʊlə/ Baumwolle
  • Boode /boːdə/ Boden < mhd. bodem
  • Bääse /bæːsə Besen < mhd. bësem, bëseme
  • Faade /fɑːdə/ Faden < mhd. vadem

as n

  • chùnd /xʊnd/ kommt
  • chùnsch /xʊnʃ/ kommst

weschtgerm. mm[Quälltäxt bearbeite]

Inlut
  • schwime /ʃvɪmə/ schwimmen
Uuslut
  • Schdim /ʃdɪm/ Stimme

gschwunde in

  • nee /neː/ nehmen < ahd. nemmen


weschtgerm. n[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Nääbel /næːbəl/ Nebel
  • Naachd /nɑːxd/ Nacht
  • Naagel /nɑːgəl/ Nagel
  • Näägeli /bæːʀdlɪ/ Nelklein
  • naaje /naːjə/ nähen
  • Naarbe /nɑːrbə/ Narbe
  • Name /nɑmə/ Name
  • Näschd /næʃd/ Nest
  • nee /neː/ nehmen
  • Nood /noːd/ Naht
  • Nùs /nʊs/ Nuss
  • nyyn /niːn/ neun
  • Chnäächd /xnæːxd/ Knecht
  • gnöe /gnɵːə/ genug
  • Schnäg /ʃnæg/ Schnecke
  • Schnee /ʃneː/ Schnee
  • Schnooge /ʃnoːgə/ Stechmücke

dur falschi Wortdrännig

  • Naschd /nɑʃd/ Ast < mhd. en ast
Inlut
  • abgwäne /abgvænə/ entwöhnen
  • ooni /oːnɪ/ ohne

entlähnt n:

  • Schbùnde /ʃbʊndə/ Spund < lat. expunctum
-nf
  • fimf /fɪmf/ fünf
  • Hambf /hɑmbf/ Hanf

entlähnt nf

  • Sämbf /sæmbf/ Senf
Uuslut

gschwunde in

  • dyy /diː/ dein
  • myy /miː/ mein
  • syy /siː/ sein
  • goo /goː/ gehen < mhd. gân
  • haa /hɑː/ haben<mhd. hân
  • loo /loː/ lassen < mhd. lân
  • Rai /rai/ Böschung
  • Schdai /ʃdai/ Stein

gschwunde (entlähnt n)

  • Wyy /viː/ Wein

weschtgerm. nn[Quälltäxt bearbeite]

  • chene /xenə/ können
  • Chiini /xɪːnɪ/ Kinn < ahd. chinni
  • Dane /dɑnə/ Fichte

entlähnt nn:

  • Bfane /bfɑnə/ Pfanne
  • Bänewäägeli /bænəvæːgəlɪ/ Wagen mit Korbaufsatz < gallisch benna
Uuslut
  • din /dɪn/ dünn
n vor g
ng
Inlut
  • gange /gɑŋə/ gegangen
  • gsùnge /gsʊŋə/ gesungen
Uuslut
  • Gang /gɑŋ/ Gang
  • jùng /jʊŋ/ jung
  • lang /lɑŋ/ lang

Liquide[Quälltäxt bearbeite]

weschtgerm. l[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • lääbe /læːbə/ leben
  • laade /lɑːdə/ laden
  • Lääder /læːdər/ Leder
  • laam /lɑːm/ lahm
  • lache /lɑxə/ lachen
  • Lade /lɑdə/ Latte
  • laifig /laifɪg/ läufig
  • Laub /laub/ Laub
  • laufd /laufd/ läuft
  • laufe /laufə/ laufen
  • laufsch /laufʃ/ läufst
  • Lècher /lɛxər/ Löcher
  • leedig /leːdɪg/ ledig
  • leege /leːgə/ legen
  • Lèèrer /lɛːrər/ Lehrer
  • Lefel /lefl/ Löffel
  • Libel /lɪbl/ Lippe
  • liige /lɪːgə/ liegen
  • Loch /lox/ Loch
  • löege /lɵːəgə/ schauen
  • Loon /loːn/ Lohn
  • lùbfe /lʊbfə/ heben
  • lud /lʉb/ laut
  • lùg /lʊg/ locker
  • Lùmbe /lʊmbə/ Lappen
  • Lùùg /lʊːg/ Lüge
  • Lyd /lid/ Leute
  • lyd /lid/ liegt
  • lyde /lidə/ läuten
  • lysch /liʃ/ liegst
  • Lysele /lisələ/ Leuchse
  • schloofe /ʃloːfə/ schlafen
  • Schlabe /ʃlɑbə/ Hausschuh
Inlut
  • Èèrle /ɛːʀlə/ Erle
  • Gaable /gɑːblə/ Gabel
  • halde /hɑldə/ anhalten
  • hooble /hoːblə/ hobeln
  • hoole /hoːlə/ holen
  • Lysele /lisələ/ Leuchse
  • maale /mɑːlə/ mahlen
  • wagle /vɑglə/ wackeln

entlähnt l

  • Chachle /xɑxlə/ Kachel < vulgärlat. *cac(c)ulus
  • Chanzle /xɑndslə/ Kanzel < lat. cancelli
Uuslut
  • Schdöel /ʃdɵːəl/ Stuhl

weschtgerm. ll[Quälltäxt bearbeite]

  • bele /belə/ bellen
  • Chele /xelə/ Kelle
  • drile /drɪlə/ drehen
  • Heli /helɪ/ Hölle
  • schdele /ʃdelə/ stellen
  • Wùle /wʊlə/ Wolle
Uuslut
  • Schdaal /ʃdɑːl/ Stall
  • vol /fol/ voll

entlähnt ll

  • Ghamile /ghɑmɪlə/ Kamille < mlat. camilla us griech. chamaímēlon

weschtgerm. r (und entlähnt r)[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Raad /rɑːd/ Rad
  • Rääge /ræːgə/ Regen
  • räägne /ræːgnə/ regnen
  • Rab /rɑb/ Rappe
  • Rädschi /rædʃɪ/ Rätsche
  • raige /raigə/ rauchen (intrans.) < weschtgerm. *raukkjan
  • Rame /rɑmə/ Rahmen
  • rauche /rauxə/ rauchen (trans.) < mhd. rouchen
  • Ribe /rɪbə/ Rippe
  • riefe /rɪːəfə/ rufen < mhd. rüefen
  • Rinde /rɪndə/ Rinde < mhd. rinde
  • Röebe /rɵːəbə/ Rübe < mhd. ruobe
  • röeje /rɵːəjə/ ruhen < mhd. ruowen
  • rood /roːd/ rot < mhd. rôt
  • Roor /roːr/ Rohr < mhd. rôr
  • Roose /roːsə/ Rose < mhd. rôse
  • Rub /rʉb/ Raupe
  • rùbfe /rʊbfə/ rupfen < mhd. rupfen
  • Rùge /rʊgə/ Rücken
  • ryde /ridə/ reiten
  • Ryfe /rifə/ Rauhreif

entlähnt r

  • Chribfe /xrɪbfə/ Krippe < mhd. kripfe
  • Chrud /xrʉd/ Raupe
  • Chrùge /xrʊgə/ Krücke
  • chrùm /xrʊm/ krumm
  • Dräg /dræg/ Dreck < mhd. drëc
  • draime /daub/ träumen < mhd. tröumen
  • dringge /drɪŋgə/ trinken < mhd. trinken
  • friere /frɪːərə/ frieren < mhd. frieren
  • Graab /grɑːb/ Grab
  • Schdrùmbf /ʃdrʊmbf/ Strumpf < mhd. strumpf

entlähnt r

  • Chriese /xrɪːəsə/ Kirsche < vulgärlat. ceresia
  • Chryz /xrids/ Kreuz
  • Gränze /grændsə/ Grenze < poln. granica
  • schryybe /ʃriːbə/ schreiben < mhd. schrîben
Inlut
  • chèère /xɛːrə/ umkehren
  • faare /fɑːrə/ fahren
vor b
  • Aarbed /ɑːrbəd/ Arbeit
  • Chèèrb /xɛːrb/ Körbe
  • fäärbe /fæːrbə/ färben
vor f
  • Dèèrfer /dɛːrfər/ Dörfer
  • schaarf /ʃɑːrf/ scharf
  • wäärfe /væːrfə/ werfen
vor d
  • Baard /bɑːʀd/ Bart
  • Bäärdli /bæːʀdlɪ/ Bärtlein
  • dèèrd /dɛːʀd/ dort
  • Wiird /vɪːʀd/ Wirt
vor ds
  • Häärz /hæːʀds/ Herz
  • schwaarz /ʃvɑːʀds/ schwarzt
vor s
  • Fäärse /fæːʀsə/ Ferse
vor sch
  • Aarsch /ɑːʀʃ/ Arsch
  • èèrschd /ɛːʀʃd/ erst
  • Gäärschde /gæːʀʃdə/ Gerste
  • Wiirschd /vɪːʀʃd/ Würste
  • Wùùrschd /vʊːʀʃd/ Wurst < mhd. wurst
vor g
  • Baarg /bɑːrg/ kastriertes, männliches Schwein
  • Bäärg /bæːrg/ Berg
  • Èèrgeli /ɛːrgəlɪ/ Holzeimer
vor ch
  • fèèrchde /fɛːrxdə/ fürchten
  • Maarchschdai /mɑːrxʃdai/ Grenzstein
  • Wäärchdig /væːrxdɪg/ Werktag
vor m
  • Äärm /æːrm/ Arme
  • waarm /vɑːrm/ warm < mhd. warm
  • wèèrmer /vɛːrmər/ wärmer
vor n
  • Äärn /æːʀn/ Ernte
  • Gaarn /gɑːʀn/ Garn
  • Hèèrner /hɛːʀnər/ Hörner
  • Hiirni /hɪːʀnɪ/ Hirn
vor l
  • Èèrle /ɛːʀlə/ Erle
  • Ghaarl /ghɑːrl/ Karl (VN)
  • fäärle /fæːrlə/ Ferkel zur Welt bringen
Uuslut
  • äär /æːr/ er
  • Schaar /ʃɑːr/ Schar

entlähnt r

  • Chèèrze /xɛːʀdsə/ Kerze < mhd. kerze < lat. charta < griech. chartēs


weschtgerm. rr[Quälltäxt bearbeite]

Inlut
  • däre /dærə/ dörren
  • Schbaare /ʃbɑːrə/ Sparren < mhd. sparre
Uuslut
  • Gschiir /gʃɪːr/ Geschirr

entlähnt rr

  • Bfäärch /bfæːrx/ Pferch < mlat parricus
  • Bfaarer /bfɑːrər/ Pfarrer < lat. parrochia < griech. paroikia
  • Chaare /xɑːrə/ Karren < lat. carrus

Halbvokal[Quälltäxt bearbeite]

weschtgerm. j[Quälltäxt bearbeite]

  • jùng /jʊŋ/ jung

weschtgerm. jj[Quälltäxt bearbeite]

  • Aier /ajər/ Eier

weschtgerm. w[Quälltäxt bearbeite]

Aalut
  • Waage /vɑːgə/ Wagen < mhd. wagen
  • waarm /vɑːrm/ warm < mhd. warm
  • wagse /vɑgsə/ wachsen < mhd. wahsen
  • Winder /vɪndər/ Winter < mhd. winter
  • Woorb /voːrb/ Sensenstiel < mhd. worp
  • Wùùrschd /vʊːʀʃd/ Wurst < mhd. wurst
  • -rw
  • fäärbe /fæːrbə/ färben < mhd. värwen
  • Naarbe /nɑːrbə/ Narbe < mhd. narwe
Inlut

gschwunde in

  • chnèie /xnɛjə/ knien
  • nèii /nɛjɪ/ neue
  • schbèie /ʃbɛjə/ speien
  • blaauer /blaːuər/ blauer
  • graauer /graːuər/ grauer
  • röeje /rɵːəjə/ ruhen < mhd. ruowen

weschtgerm. ww[Quälltäxt bearbeite]

  • drèi /drɛj/ treu < germ. *trewwa-
  • haue /hauə/ hauen < germ. *hawwana


Vokalquantität[Quälltäxt bearbeite]

Dehnig vu mhd. Churzvokal[Quälltäxt bearbeite]

Dehnung vor r + Dental[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a
  • Aarsch /ɑːʀʃ/ Arsch
  • Baard /bɑːʀd/ Bart
  • Gaarde /gɑːʀdə/ Garten
  • Maarder /mɑːʀdər/ Marder
  • schwaarz /ʃvɑːʀds/ schwarzt
mhd. ä (Sekundärumlut)
  • Wäärze /væːʀdsə/ Warze
  • Bäärdli /bæːʀdlɪ/ Bärtlein
  • Gäärdli /gæːʀdlɪ/ Gärtlein
mhd. e (Primärumlut)
  • Chèèrze /xɛːʀdsə/ Kerze
  • fèèrig /fɛːrɪg/ fertig
  • fèèrdig /fɛːʀdɪg/ fertig
  • Mèèrze /mɛːʀdsə/ März
mhd. ë
  • Fäärse /fæːʀsə/ Ferse
  • Gäärschde /gæːʀʃdə/ Gerste
  • Häärz /hæːʀds/ Herz
mhd. i
  • Wiird /vɪːʀd/ Wirt
  • Wiirdi /vɪːʀdɪ/ Wirtin
mhd. o
  • Ooord /oːʀd/ Ort
mhd. ö
  • dèèrd /dɛːʀd/ dort
mhd. u
  • chùùrz /xʊːʀds/ kurz
  • Dùùrschd /dʊːʀʃd/ Durst
  • Wùùrschd /vʊːʀʃd/ Wurst
  • Wùùrzle /vʊːʀdslə/ Wurzel
mhd. ü
  • chiirzer /xɪːʀdsər/ kürzer
  • Wiirschd /vɪːʀʃd/ Würste

Dehnig vor r + n[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a
  • Gaarn /gɑːʀn/ Garn
mhd. ä (Sekundärumlut)
  • Äärn /æːʀn/ Ernte
mhd. e (Primärumlut)
mhd. ë
  • Chäärne /xæːʀnə/ Kern
  • gäärn /gæːʀn/ gern
  • Schdäärn /ʃdæːʀn/ Stern
mhd. i
  • Hiirni /hɪːʀnɪ/ Hirn
mhd. o
  • Doorne /doːʀnə/ Dorn
  • Hoorn /hoːʀn/ Horn
  • moorn /moːʀn/ morgen
mhd. ö
  • Chèèrnli /xɛːʀnlɪ/ Körnlein
  • Hèèrner /hɛːʀnər/ Hörner
mhd. u
  • dùùrne /dʊːʀnə/ turnen

Dehnig vor r + labialem Explosiv- un Ryyblut[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a
  • Aarbed /ɑːrbəd/ Arbeit
  • Gaarbe /gɑːrbə/ Garbe
mhd. ä (Sekundärumlut)
  • Äärbse /æːrbsə/ Erbse
  • fäärbe /fæːrbə/ färben
mhd. ë
  • schdäärbe /ʃdæːrbə/ sterben
mhd. o
  • Choorb /xoːrb/ Korb
  • Doorf /doːrf/ Dorf
  • gschdoorbe /gʃdoːrbə/ gestorben
  • Woorb /voːrb/ Sensenstiel
mhd. ö
  • Chèèrb /xɛːrb/ Körbe
  • Dèèrfer /dɛːrfər/ Dörfer
mhd. u
  • mùùrb /mʊːrb/ mürbe

Dehnung vor r un labialem Nasal[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a
  • Aarm /ɑːrm/ Arm
  • waarm /vɑːrm/ warm
mhd. ä (Sekundärumlut)
  • Äärm /æːrm/ Arme
mhd. e (Primärumlut)
  • Èèrmel /ɛːrməl/ Ärmel
  • wèèrmer /vɛːrmər/ wärmer
mhd. ë
  • Schäärme /ʃæːrmə/ Überdachung, offener Schutzraum
mhd. i
  • Schiirm /ʃɪːrm/ Schirm
mhd. u
  • Dùùrm /dʊːrm/ Turm
mhd. ü
  • Diirm /dɪːrm/ Türme

Dehnung vor r un Guttural[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a
  • aarg /ɑːrg/ arg
  • Baarg /bɑːrg/ kastriertes, männliches Schwein
  • Saarg /sɑːrg/ Sarg
  • Maarchschdai /mɑːrxʃdai/ Grenzstein
mhd. ä (Sekundärumlut)
  • Säärg /sæːrg/ Särge
mhd. e (Primärumlut)
  • mèèrge /mɛːrgə/ merken
mhd. ë
  • Bäärg /bæːrg/ Berge
  • Wäärchdig /væːrxdɪg/ Werktag
mhd. i
  • Biirge /bɪːrgə/ Birke
mhd. o
  • Oorgele /oːrgələ/ Bottich < lat orcula
  • Oorgele /oːrgələ/ Orgel < lat. organum
mhd. ö
  • Èèrgeli /ɛːrgəlɪ/ Holzeimer
  • fèèrchde /fɛːrxdə/ fürchten
mhd. u
  • Bùùrg /bʊːrg/ Burg
  • Bùùrgemaischder /bʊːrgəmaiʃdər/ Bürgermeister
mhd. ü
  • Biirgernùze /bɪːrgərnʊdsə/ Bürgernutzen

Dehnig vor –hh[Quälltäxt bearbeite]

mhd. ë
  • Blääch /blæːx/ Blech
  • Sääch /sæːx/ Sech

Dehnung vor –ht[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a
  • Naachd /nɑːxd/ Nacht
mhd. ä (Sekundärumlut)
  • Näächd /næːxd/ Nächte
mhd. ë
  • Chnäächd /xnæːxd/ Knecht
  • fläächde /flæːxdə/ flechten
  • räächd /r6ːxd/ recht
  • schläächd /ʃlæːxd/ schlecht
mhd. i
  • aariichde /ɑːrɪːxdə/ Euter herrichten
  • Gsiichd /gsɪːxd/ Gesicht
  • Gschiichd /gʃɪːxd/ Geschichte
  • Gwiichd /gvɪːxd/ Gewicht
  • riichde /rɪːxdə/ richten
mhd. o
  • Doochder /doːxdər/ Tochter
  • gfloochde /gfloːxdə/ geflochten
mhd. ö
  • Dèèchdere /dɛːxdərə/ Töchter
mhd. u
  • Frùùchd /frʊːxd/ Getreide

Eisilbedehnig vor Explosivlenis[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a
  • Daag /dɑːg/ Tag
  • Graab /grɑːb/ Grab
  • Haag /hɑːg/ Zaun
  • Raad /rɑːd/ Rad
  • Schlaag /ʃlɑːg/ Schlag
mhd. ë
  • Wääg /væːg/ Weg
  • Schdääg /ʃdæːg/ Steg
mhd. i
  • Schmiid /ʃmɪːd/ Schmied
mhd. o
  • Droog /droːg/ Trog
mhd. ö
  • Dreeg /dreːg/ Tröge
mhd. u
  • Lùùg /lʊːg/ Lüge
  • Zùùg /dsʊːg/ Zug
mhd. ü
  • Ziig /dsɪːg/ Züge

Eisilbedehnig vor Ryyblenis[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a
  • Glaas /glɑːs/ Glas
  • Graas /grɑːs/ Gras
  • Haas /hɑːs/ Hase
mhd. i
  • Chiis /xɪːs/ Kies
mhd. o
  • Hoof /hoːf/ Hof”
mhd. ö
  • Heef /heːf/ Höfe”

Eisilbedehnig vor Liquid[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a
  • Schaar /ʃɑːr/ Schar
  • schmaal /ʃmɑːl/ schmal
mhd. ë
  • äär /æːr/ er
  • geel /geːl/ gelb
  • Meel /meːl/ Mehl
mhd. i
  • diir /dɪːr/ dir
  • Schbiil /ʃbɪːl/ Spiel
  • Schdiil /ʃdɪːl/ Stiel

Eisilbedehnig vor Nasal[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a
  • laam /lɑːm/ lahm
  • zaam /dsɑːm/ zahm
  • Zaan /dsɑːn/ Zahn
mhd. e (Primärumlut)
  • Zeen /dseːn/ Zähne
mhd. ä (Sekundärumlut)
mhd. ë
  • gee /geː/ geben
mhd. u
  • Sùùn /sʊːn/ Sohn
mhd. ü
  • Siin /sɪːn/ Söhne

Eisilbedehnig vor Liquidgeminata[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a
  • Schdaal /ʃdɑːl/ Stall
mhd. i
  • Gschiir /gʃɪːr/ Geschirr

Dehnig in uffige Silbe[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a
  • Faade /fɑːdə/ Faden
  • Faane /fɑːnə/ Fahne
  • faare /fɑːrə/ fahren
  • Gaable /gɑːblə/ Gabel
  • Haafe /hɑːfə/ Hafen (Topf)
  • laade /lɑːdə/ laden
  • maale /mɑːlə/ mahlen
  • Naagel /nɑːgəl/ Nagel
  • Schbaade /ʃbɑːdə/ Spaten
  • Waage /vɑːgə/ Wagen
mhd. ä (Sekundärumlut)
  • Gleeser /gleːsər/ Gläser
  • Reeder /reːdər/ Räder
mhd. e (Primärumlut)
  • Eege /eːgə/ Egge
  • heebe /heːbə/ heben
  • leege /leːgə/ legen
mhd. ë
  • Ääber /æːbər/ Eber
  • Fäädere /fæːdərə/ Feder
  • Nääbel /næːbəl/ Nebel
  • Säägese /sæːgəsə/ Sense
  • Säägi /sæːgɪ/ Säge
  • sääne /sæːnə/ sehen
mhd. i
  • bliibe /blɪːbə/ geblieben
  • gschriibe /gʃrɪːbə/ geschrieben
  • liige /lɪːgə/ liegen
  • schiile /ʃɪːlə/ schielen
  • Wiiseli /vɪːsəlɪ/ Wiesel
mhd. o
  • Boode /boːdə/ Boden
  • gfroore /gfroːrə/ gefrohren
  • boore /boːrə/ bohren
  • hooble /hoːblə/ hobeln
  • hoole /hoːlə/ holen
  • Hoose /hoːsə/ Hose
  • oobe /oːbə/ oben
  • Oofe /oːfə/ Ofen
  • Soole /soːlə/ Sohle
  • Voogel /foːgəl/ Vogel
  • zooge /dsoːgə/ gezogen
mhd. ö
  • Beede /beːdə/ Böden
  • Cheenig /xeːnɪg/ König
  • Eefe /eːfə/ Öfen
  • Veegel /feːgəl/ Vögel
mhd. u
  • Chùùgle /xʊːglə/ Kugel
  • Hùùnig /hʊːnɪg/ Honig
  • Schdùùbe /ʃdʊːbə/ Stube
  • Nuudle /nʉːdlə/ Nudel
mhd. ü
  • Chiibel /xɪːbəl/ Kübel
  • Fiidle /fɪːdlə/ Gesäß
  • Fliigel /flɪːgəl/ Flügel

Chiirzi isch erhalte blibe in uffige Silbe vor m in:

  • Name /nɑmə/ Name
  • Rame /rɑmə/ Rahmen

Chirzig vu mhd. Langvokal[Quälltäxt bearbeite]

Chirzig vor dentale Explosivfortis[Quälltäxt bearbeite]

mhd. î
  • ryde /ridə/ reiten
  • wyd /vid/ weit
  • Zyd /dsid/ Zeit
mhd. û
  • Brud /brʉd/ Raupe
  • Chrud /xrʉd/ Kraut
  • Hud /hʉd/ Haut
  • lud /lʉb/ laut
  • Uder /ʉdər/ Euter
mhd. iu
  • Chryz /xrids/ Kreuz
  • Hyd /hid/ Häute
  • Lyd /lid/ Leute
  • lyde /lidə/ läuten
  • schnyze /ʃnidsə/ schneuzen

Chirzig vor labiale Explosivfortis[Quälltäxt bearbeite]

  • Rub /rʉb/ Raupe

Chirzig vor Ryybfortis[Quälltäxt bearbeite]

mhd. î
  • bfyfe /bfifə/ pfeifen
  • byse /bisə/ beißen
  • Ryfe /rifə/ Rauhreif
  • wys /vis/ weiß
mhd. û
  • dusche /dʉʃə/ tauschen
  • Hufe /hʉfə/ Haufen (Sg.)
  • Schdrus /ʃdrʉs/ Strauß
  • sufe /sʉfə/ saufen
mhd. iu
  • Hyfe /hifə/ Haufen (Pl.)

Chirzig vor Konsonanteverbindig -scht[Quälltäxt bearbeite]

  • Fuschd /fʉʃd/ Faust
  • Zyschdig /dsiʃdɪg/ Dienstag

Chirzig noch em Brandstetter-Gsetz[Quälltäxt bearbeite]

mhd. î
  • hyroode /hiroːdə/ heiraten
  • Wynäächde /vinæːxdə/ Weihnachten
mhd. ô
  • Hochzyd /hoxdsid/ Hochzeit
mhd. û
  • Husgang /hʉsgɑŋ/ Hausgang


Vokalqualität[Quälltäxt bearbeite]

mhd. a[Quälltäxt bearbeite]

churz
  • Chaz /xɑds/ Katze < mhd. katze
  • Cham /xɑm/ Kamm (Hahn) < mhd. kamp
  • Salz /sɑlds/ Salz < mhd. salz
  • Hand /hɑnd/ Hand < mhd. hant
  • Chalb /xɑlb/ Kalb < mhd. kalp
  • Magd /mɑgd/ Magd < mhd. maget
  • mache /mɑxə/ machen < mhd. machen
  • wagse /vɑgsə/ wachsen < mhd. wahsen
  • Schbaz /ʃbɑds/ Spatz < mhd. spaz
  • Man /mɑn/ Mann < mhd. man
  • Naschd /nɑʃd/ Ast < mhd. ast
  • Bach /bɑx/ Bach < mhd. bach
  • bal /bɑl/ bald < mhd. balde
  • Balge /bɑlgə/ Balken < mhd. balke
  • Band /bɑnd/ Band < mhd. bant
  • Blad /blɑd/ Blatt < mhd. blat
  • Faade /fɑːdə/ Faden < mhd. vadem
  • Waage /vɑːgə/ Wagen < mhd. wagen
  • laade /lɑːdə/ laden < mhd. laden
  • Baard /bɑːʀd/ Bart < mhd. bart
  • Naagel /nɑːgəl/ Nagel < mhd. nagel
  • Gaable /gɑːblə/ Gabel < mhd. gabel
  • Daag /dɑːg/ Tag < mhd. tac
  • Haas /hɑːs/ Hase < mhd. hase
  • Aarm /ɑːrm/ Arm < mhd. arm
  • Schwùm /ʃvʊm/ Schwamm < mhd. swam(p)

mhd. e (Primärumlut)[Quälltäxt bearbeite]

  • Bed /bed/ Bett < mhd. bet(te)
  • Beg /beg/ Bäcker < mhd. becke
  • beser /besər/ besser < mhd. bezzer
  • chelder /xeldər/ kälter
  • Degel /degəl/ Deckel
  • Degi /degɪ/ Decke < mhd. decke
  • Ebfel /ebfəl/ Apfel
  • Esche /eʃə/ Esche < mhd. esche
  • feschd /feʃd/ fest < mhd. fest
  • Gwelb /gvelb/ Gewölbe < mhd. gewelbe
  • Lefel /lefəl/ Löffel < mhd. lefel
  • Mezger /medsgər/ Fleischer < mhd. metzjer < lat.
  • Neschd /neʃd/ Äste
  • Nez /neds/ Nez < mhd. netze
  • schdele /ʃdelə/ stellen < mhd. stellen
  • schebfe /ʃebfə/ schöpfen < mhd. schepfen
  • schele /ʃelə/ schälen < mhd. scheln
  • Schwele /ʃvelə/ Schelle < mhd. swelle
  • seze /sedsə/ setzen < mhd. setzen
  • Veder /fedər/ Vetter < mhd. veter(e)
  • Wesch /veʃ/ Wäsche < mhd. wesche
  • zwelf /dsvelf/ zwölf < mhd. zwelf
  • Chede /xedə/ Kette < lat. catēna
  • Chesel /xesəl/ Kessel < lat. catil(l)us
  • Debig /debɪg/ Teppich, Decke < volkslat. tapētum
dehnt
  • Gleeser /gleːsər/ Gläser < mhd. gleser
  • leege /leːgə/ legen < mhd. legen
  • Neegel /neːgəl/ Nägel < mhd. negel
  • Neegeli /neːgəlɪ/ Nägelein
  • heebe /heːbə/ heben < mhd. heben
  • Reeder /reːdər/ Räder < mhd. reder
  • Schdeel /ʃdeːl/ Ställe
vor r
  • Hèrbschd /hɛrbʃd/ Herbst < mhd. herbst
  • hèrd /hɛʀd/ hart
vor r (dehnt)
  • Bèère /bɛːrə/ Beere < mhd. ber
  • Èèrle /ɛːʀlə/ Erle < mhd. erle
  • Èèrmel /ɛːrməl/ Ärmel < mhd. ermel
  • fèèrig+ /fɛːrɪg/ fertig
  • fèèrdig /fɛːʀdɪg/ fertig < mhd. vertec
  • Mèèrze /mɛːʀdsə/ März < mhd. merze < lat. (mensem) Martium
  • wèèrmer /vɛːrmər/ wärmer
  • Chèèrze /xɛːʀdsə/ Kerze < mhd. kerze < lat. charta < griech. chartēs
vor n
  • Ände /ændə/ Ente
  • Chäm /xæm/ Kämme (Hahn)
  • dängge /dæŋgə/ denken < mhd. denken
  • abgwäne /abgvænə/ entwöhnen < mhd. gewenen
  • Häm /hæm/ Hemd < mhd. hem
  • Händ /hænd/ Hände < mhd. hende
  • hängge /hæŋgə/ hängen (trans.) < mhd. hengen
  • Hänggschd /hæŋgʃd/ Hengst < mhd, heng(e)st
  • Wänd /vænd/ Wände
  • Chämi /xæmɪ/ Kamin < lat. camīnus aus griech káminos
vor n (dehnt)
  • Zeen /dseːn/ Zähne < mhd. zene

mhd. ä (Sekundärumlut)[Quälltäxt bearbeite]

Sekundärumlut isch yydrätte

a) vor ere Konsonanz, wu dr Umlut ghinderet het

vor rw
  • fäärbe /fæːrbə/ färben < mhd. färwen
vor rh
  • Bfäärch /bfæːrx/ Pferch < mlat parricus
vor ht
  • Näächd /næːxd/ Nächte < mhd. nähte
  • Wynäächde /vinæːxdə/ Weihnachten < mhd. wîhe(n) nahten
vor h
  • Dächer /dæxər/ Dächer < mhd. dächer
vor l-Verbindung
  • Wälschchoorn /vælʃxoːʀn/ Mais

b) wenn i in der zwote Folgesilbe gstanden isch

  • Äärn /æːʀn/ Ernte < mhd. ern
  • Chääner /xæːnər/ Dachrinne < lat. canālis
  • Bäärdli /bæːʀdlɪ/ Bärtlein < mhd. bärtlîn
  • Bänggli /bæːʀdlɪ/ Bänklein < mhd. bänklîn
  • Näägeli /bæːʀdlɪ/ Nelklein < mhd. nägelîn
Sonderfälle
  • Gleesli /gleːslɪ/ Gläslein < mhd. gläselîn
  • Reedli /reːdlɪ/ Rädlein < mhd. rädelîn

c) als analoger Umlut in dr Plural- un Komparativbildig

  • Däärm /dæːrm/ Därme < mhd. därme

d) vor -sch

  • Äsche /æʃə/ Asche
  • wäsche /væʃə/ waschen

e) Sonderfäll

  • Händschig /hændʃɪg/ Handschuh
  • Rädschi /rædʃɪ/ Rätsche
  • zäme /dsæmə/ zusammen
  • Äägerschde /æːgəʀʃdə/ Elster < mhd. agelster
  • Wäärze /væːʀdsə/ Warze < mhd. warze

mhd. ë[Quälltäxt bearbeite]

  • äse /æsə/ essen < mhd. ëzzen
  • Dräg /dræg/ Dreck < mhd. drëc
  • Fäl /fæl/ Fell < mhd. vël
  • Fänschder /fænʃdər/ Fenster < mhd. vënster
  • mälche /mælxə/ melken < mhd. mëlken
  • Näschd /næʃd/ Nest < mhd. nëst
  • Rächnig /ræxnɪg/ Rechnung < mhd. rëchenunge
  • Schbäg /ʃbæg/ Speck < mhd. spëc
  • Schdäge /ʃdægə/ Stecken < mhd. stëcke
  • Wäschbe /væʃbə/ Wespe
  • Zäch /dsæx/ Zecke < mhd. zëche
  • Bänsel /bænsəl/ Pinsel < lat. pēnicillus
  • Bfäfer /bfæfər/ Pfeffer < mhd. phëffer < lat. piper
  • Chäler /xælər/ Keller < mhd. këller < lat. cellārium
  • Sämbf /sæmbf/ Senf < mhd. sënef < lat. sinapis
Umglutet
  • segs /segs/ sechs < mhd. sëhs
  • Feschd /feʃd/ Fest < mhd. fëst
  • Schweschder /ʃveʃdər/ Schwester < mhd. swëster
dehnt
  • Ääber /æːbər/ Eber < mhd. ëber
  • Chnäächd /xnæːxd/ Knecht < mhd. knëht
  • Fäädere /fæːdərə/ Feder < mhd. vëder
  • Fäärse /fæːʀsə/ Ferse < mhd. vërse
  • fläächde /flæːxdə/ flechten < mhd. vlëhten
  • gäärn /gæːʀn/ gern < mhd. gërne
  • Häärz /hæːʀds/ Herz < mhd. hërz
  • Nääbel /næːbəl/ Nebel < mhd. nëbel
  • räächd /r6ːxd/ recht < mhd. rëcht
  • säächzee /sæːxdseː/ sechzehn < mhd. sëhzëhen
  • säächzg /sæːxdsg/ sechzig < mhd. sëhzec
  • Säägese /sæːgəsə/ Sense < mhd. sëgense
  • Säägi /sæːgɪ/ Säge < mhd. sëge
  • sääne /sæːnə/ sehen < mhd. sëhen
  • Schdääg /ʃdæːʀn/ Steg < mhd. stëg
  • Schdäärn /ʃdæːʀn/ Stern < mhd. stërne
  • schläächd /ʃlæːxd/ schlecht < mhd. slëhte
  • wääre /væːrə/ werden < mhd. wërden
Sonderfäll
  • gee /geː/ geben < mhd. gëben
  • geel /geːl/ gelb < mhd. gël, Gen. gëlwes
  • Meel /meːl/ Mehl < mhd. mël
  • nee /neː/ nehmen < mhd. nëmen

mhd. i[Quälltäxt bearbeite]

  • Milch /mɪlx/ Milch < mhd. milch
  • Chilche /xɪlxə/ Kirche < mhd. kirche
  • Chind /xɪnd/ Kind < mhd. kint
  • Disch /dɪʃ/ Tisch < mhd. tisch
  • Winder /vɪndər/ Winter < mhd. winter
  • Himel /hɪməl/ Himmel < mhd. himel
  • Bild /bɪld/ Bild < mhd. bilde
  • hinde /hɪndə/ hinten < mhd. hinder
  • dringge /drɪŋgə/ trinken < mhd. trinken
  • Rinde /rɪndə/ Rinde < mhd. rinde
  • Sichle /sɪxlə/ Sichel < mhd. sichel
  • Schmide /ʃmɪdə/ Schmiede < mhd. smitte
  • Mischd /mɪʃd/ Mist < mhd. mist
  • Fisch /fɪʃ/ Fisch < mhd. visch
dehnt
  • Biire /bɪːrə/ Birne < mhd. bir(e)
  • Chiini /xɪːnɪ/ Kinn < mhd. kinne
  • Vii /fɪː/ Vieh < mhd. vihe
  • Schdiifel /ʃdɪːfəl/ Stiefel < mhd. stivel
  • Hiirni /hɪːʀnɪ/ Hirn < mhd. hirn
  • Siib /sɪːb/ Sieb < mhd. sip

mhd. o[Quälltäxt bearbeite]

  • Ogs /ogs/ Ochse < mhd. ohse
  • schdobfe /ʃdobfə/ stopfen < mhd. stopfen
  • Chobf /xobf/ Kopf < mhd. kopf
  • Holz /holds/ Holz < mhd. holz
  • Frosch /froʃ/ Frosch < mhd. vrosch
  • Loch /lox/ Loch < mhd. loch
  • Wùche /vʊxə/ Woche < mhd. woche
  • ghùlfe /ghʊlfə/ geholfen < mhd. geholfen
  • chùnd /xʊnd/ kommt < mhd. komt
dehnt
  • Oofe /oːfə/ Ofen < mhd. oven
  • Boode /boːdə/ Boden < mhd. bodem
  • hoole /hoːlə/ holen < mhd. hol(e)n
  • Hoose /hoːsə/ Hose < mhd. hose
  • Door /doːr/ Tor < mhd. tor
  • oobe /oːbə/ oben < mhd. oben
  • Voogel /foːgəl/ Vogel < mhd. vogel
  • Hoorn /hoːʀn/ Horn < mhd. horn
  • Doorf /doːrf/ Dorf < mhd. dorf
  • Boorschde /boːʀʃdə/ Borste < mhd. borst(e)
  • chùù /xʊː/ kommen < mhd. komen

mhd. ö[Quälltäxt bearbeite]

  • Fresche /freʃə/ Frösche < mhd. vrösche
  • Chebf /xebf/ Köpfe < mhd. köpfe
  • Zebf /dsebf/ Zöpfe < mhd. zöpfe
  • Lècher /lɛxər/ Löcher < mhd. löcher
  • Gwilg /gvilg/ Gewölke < mhd. gewölke
dehnt
  • Beede /beːdə/ Böden < mhd. böden
  • Eefe /eːfə/ Öfen < mhd. öven
  • Veegel /feːgəl/ Vögel < mhd. vögel
  • Dèèrfer /dɛːrfər/ Dörfer < mhd. dörfer
  • Hèèrner /hɛːʀnər/ Hörner < mhd. hörner

mhd. u[Quälltäxt bearbeite]

  • rùbfe /rʊbfə/ rupfen < mhd. rupfen
  • Nùs /nʊs/ Nuss < mhd. nusz
  • Fùgs /fʊgs/ Fuchs < mhd. fuhs
  • gsùnd /gsʊnd/ gesund < mhd. gesunt
  • Sùmer /sʊmər/ Sommer < mhd. sumer
  • Sùne /sʊnə/ Sonne < mhd. sunne
  • Hùnd /hʊnd/ Hund < mhd. hunt
dehnt
  • Schdùùbe /ʃdʊːbə/ Stube < mhd. stube
  • Chùùgle /xʊːglə/ Kugel < mhd. kugel
  • Wùùrschd /vʊːʀʃd/ Wurst < mhd. wurst
  • Wùùrzle /vʊːʀdslə/ Wurzel < mhd. wurzel
  • Nuudle /nʉːdlə/ Nudel < mhd. nudel

mhd. ü[Quälltäxt bearbeite]

  • fimf /fimf/ fünf < mhd. vünf
  • Figs /fɪgs/ Füchse < mhd. fühse
  • winsche /vɪnʃə/ wünschen < mhd. wünschen
  • Schdrimbf /ʃdrɪmbf/ Strümpfe < mhd. strümpfe
dehnt
  • Wiirschd /vɪːʀʃd/ Würste < mhd. würste
  • Biirschde /bɪːʀʃdə/ Bürste < mhd. bürste
  • Chiibel /xɪːbəl/ Kübel < mhd. kübel
  • Fliigel /flɪːgəl/ Flügel < mhd. vlügel
  • Diire /dɪːrə/ Tür < mhd. tür
  • Miili /mɪːlɪ/ Mühle < mhd. mül
ohne Umlut erschyyne
  • Brùg /brʊg/ Brücke
  • bùge /bʊgə/ bücken
  • Bùgel /bʊgəl/ Rücken
  • Chrùge /xrʊgə/ Krücke
  • Chùchi /xʊxɪ/ Küche
  • drùge /drʊgə/ drücken
  • lùbfe /lʊbfə/ heben
  • Nùs /nʊs/ Nüsse
  • Rùge /rʊgə/ Rücken
  • schdùbfe /ʃdʊbfə/ stupsen
  • Schdùg /ʃdʊg/ Stück
  • Zaanlùge /dsaːnlʊgə/ Zahnlücke
dehnt
  • mùùrb /mʊːrb/ mürbe

mhd. â[Quälltäxt bearbeite]

  • Broode /broːdə/ Braten < mhd. brâten
  • Joor /joːr/ Jahr < mhd. jâr
  • Schdroos /ʃdroːs/ Straße < mhd. strâze
  • Soome /soːmə/ Samen < mhd. sâme
  • Schoof /ʃoːf/ Schaf < mhd. schâf
  • Nood /noːd/ Naht < mhd. nât
  • Bfool /bfoːl/ Pfahl < mhd. pfâl
  • Schbrooch /ʃbroːx/ Sprache < mhd. sprâche
  • Moond /moːnd/ Mond < mhd. mânde
  • bloose /bloːsə/ blasen < mhd. blâsen
  • schloofe /ʃloːfə/ schlafen < mhd. slâfen
Sonderfäll
  • blau /blaːu/ blau < mhd. blâ, Gen. blâwes
  • grau /graːu/ grau < mhd. grâ, Gen. grâwes

mhd. æ[Quälltäxt bearbeite]

  • Chees /xeːs/ Käse < mhd. kæse
  • zääch /dsæːx/ zäh < mhd. zæh(e)
vor r
  • Schèèr /ʃɛːr/ Schere < mhd. schære
vor j
  • maaje /maːjə/ mähen < mhd. mæjen
  • naaje /naːjə/ nähen < mhd. næn
  • saaje /saːjə/ säen < mhd. sæn

mhd. ê[Quälltäxt bearbeite]

  • zwee (m.) /dsveː/ zwei (m.) < mhd. zwêne
  • Schnee /ʃneː/ Schnee < mhd. snê
  • wee /veː/ weh < mhd. wê
  • Lèèrer /lɛːrər/ Lehrer < mhd. lêrære
  • chèère /xɛːrə/ umkehren < mhd. kêren

mhd. î[Quälltäxt bearbeite]

  • Yyse /iːsə/ Eisen < mhd. îsen
  • Wyy /viː/ Wein < mhd. wîn
  • schryybe /ʃriːbə/ schreiben < mhd. schrîben
  • Wyyb /viːb/ Weib < mhd. vîp
  • syy /siː/ sein < mhd. sîn
gchirzt
  • hyroode /hiroːdə/ heiraten < mhd. hîrâten
  • Zyd /dsid/ Zeit < mhd. zît
im Uuslut un im Hiatus
  • drèi /drɛi/ drei < mhd. drî
  • ghèie /ghɛjə/ ghèie fallen; werfen < mhd. gehîen
Sonderfall
  • Bèil /bɛil/ Beil < mhd. bîl

mhd. ô[Quälltäxt bearbeite]

  • Floo /floː/ Floh < mhd. vlôch
  • Brood /broːd/ Brot < mhd. brôt
  • Boone /boːnə/ Bohne < mhd. bône
  • Loon /loːn/ Lohn < mhd. lôn
  • groos /groːs/ groß < mhd. grôz
  • rood /roːd/ rot < mhd. rôt
  • hooch /hoːx/ hoch < mhd. hôch
  • Roose /roːsə/ Rose < mhd. rôse
  • Roor /roːr/ Rohr < mhd. rôr
gchirzt
  • Hochzyd /hoxdsid/ Hochzeit < mhd. hôchzît
Sonderfall
  • Schdrau /ʃdraːu/ Stroh < mhd. strô, Gen. strauwes

mhd. œ[Quälltäxt bearbeite]

  • Chlees /xleːs/ Klöße < mhd. klœze
  • Flee /fleː/ Flöhe < mhd. vlœhe
  • scheen /ʃeːn/ schön < mhd. schœn
  • bees /beːʃ/ böse < mhd. bœse
Vor r un h
  • hèère /hɛːrə/ hören < mhd. hœren
  • hèèrsch /hɛːʀʃ/ hörst < mhd. hœrst
  • Hèèchi /hɛːxɪ/ Höhe < mhd. hœhe

mhd. û[Quälltäxt bearbeite]

  • Buuch /bʉːx/ Bauch < mhd. bûch
  • buuche /bʉːxə/ mit Aschenlauge waschen
  • Buur /bʉːr/ Bauer < mhd. bûr
  • Huus /hʉːs/ Haus < mhd. hûs
  • Muus /mʉːs/ Maus < mhd. mûs
  • bruun /brʉːn/ braun < mhd. brûn
  • Muul /mʉːl/ Maul < mhd. mûl
gchirzt
  • Hufe /hʉfə/ Haufen < mhd. hûfe
  • sufe /sʉfə/ saufen < mhd. sûfen
  • ùf /ʊf/ auf < mhd. ûf
  • ùfe /ʊfə/ hinauf < mhd. ûfhin
im Uuslut un im Hiatus
  • Böu /bɵu/ Bau < mhd. bû
  • Söu /sɵu/ Sau; Schwein < mhd. sû
  • böue /bɵuə/ bauen < mhd. bûwen

mhd. iu[Quälltäxt bearbeite]

  • Hyyser /hiːsər/ Häuser < mhd. hiuser
  • Fyyr /fiːr/ Feuer < mhd. viur
  • nyyn /niːn/ neun < mhd. niun
  • fyychd /fiːxd/ feucht < mhd. viuhte
  • Driibel /driːbəl/ Driibel Traube < mhd. triubel
gchirzt
  • Chryz /xrids/ Kreuz
  • Hyd /hid/ Häute
  • Hyfe /hifə/ Haufen (Pl.)
  • Lyd /lid/ Leute
  • lyde /lidə/ läuten
  • schnyze /ʃnidsə/ schneuzen
im Uuslut un im Hiatus
  • nèi /nɛi/ neu < mhd. niuwe
  • nèii /nɛiɪ/ neue
Sonderfäll
  • èich /ɛix/ euch < mhd. iuch
  • Dèifel /dɛifəl/ Teufel < mhd. tiuvel

mhd. ei[Quälltäxt bearbeite]

  • Saibfe /saibfə/ Seife < mhd. seife
  • Flaisch /flaiʃ/ Fleisch < mhd. vleisch
  • hais /hais/ heiß < mhd. heiz
  • Aimer /aimər/ Eimer < mhd. eim(b)er < lat. ampora < griech.
  • Gais /gais/ Geiß < mhd. geiz
  • nai /nai/ nein < mhd. nein
  • braid /braid/ breit < mhd. breit
  • haim /haim/ heim < mhd. heim
  • Sail /sail/ Seil < mhd. seil
Sonderfall
  • elf /elf/ elf < mhd. eilf

mhd. ou[Quälltäxt bearbeite]

  • Baum /baum/ Baum < mhd. boum
  • Laub /laub/ Laub < mhd. loup
  • laufe /laufə/ laufen < mhd. loufen
  • Aug /aug/ Auge < mhd. ouge
  • Frau /frau/ Frau < mhd. vrouwe
  • glaube /glaubə/ glauben < mhd. gelouben
  • rauche /rauxə/ rauchen < mhd. rouchen
  • Saum /saum/ Saum < mhd. soum
  • daub /daub/ taub < mhd. toup

mhd. öu[Quälltäxt bearbeite]

  • draime /draimə/ träumen < mhd. tröumen
  • Baim /baim/ Bäume < mhd. böume
  • Fraid /fraid/ Freude < mhd. vröude
  • Hai /hai/ Heu < mhd. höuwe
  • saime /saimə/ säumen < mhd. söumen

mhd. ie[Quälltäxt bearbeite]

  • vier /fɪːər/ vier < mhd. vier
  • niese /nɪːəsə/ niesen < mhd. niesen
  • fliege /flɪːəgə/ fliegen < mhd. vliegen
  • friere /frɪːərə/ frieren < mhd. frieren
  • dief /dɪːəf/ tief < mhd. tief

mhd. uo[Quälltäxt bearbeite]

  • Höed /hɵːəd/ Hut < mhd. huot
  • göed /gɵːəd/ gut < mhd. guot
  • Föes /fɵːəs/ Fuß < mhd. fuoz
  • Blöeme /blɵːəmə/ Blume < mhd. bluome
  • Röebe /rɵːəbə/ Rübe < mhd. ruobe
  • Bflöeg /bflɵːəg/ Pflug < mhd. phluoc
  • Bröeder /brɵːədər/ Bruder < mhd. bruoder
  • Chöe /xɵːə/ Kuh < mhd. kuo
  • Höen /hɵːən/ Huhn < mhd. huon
  • döe /dɵːə/ tun < mhd. tuon
  • röeje /rɵːəjə/ ruhen < mhd. ruowen

mhd. üe[Quälltäxt bearbeite]

  • Fies /fɪːəs/ Füße < mhd. vüeze
  • grien /grɪːən/ grün < mhd. grüen
  • Bflieg /bflɪːəg/ Pflüge < mhd. phlüege
  • Chie /xɪːə/ Kühe < mhd. küe(we)
  • Bliemli /blɪːəmlɪ/ Blümlein < mhd. blüemelîn
  • Schdiel /ʃdɪːəl/ Stühle < mhd. stüele
  • blieje /blɪːəjə/ blühen < mhd. blüejen